Wawrzyniec Żmurko
Wawrzyniec Żmurko (ur. 10 lipca 1824 w Jaworowie k. Lwowa, zm. 3 kwietnia 1889 we Lwowie) – polski matematyk, profesor Uniwersytetu Lwowskiego i Politechniki Lwowskiej, wynalazca konograficznych przyrządów geometrycznych, uważany za prekursora słynnej lwowskiej szkoły matematycznej[1].
Pochodził z rodziny chłopskiej. Ukończył gimnazjum w Przemyślu i dwuletni kurs filozoficzny we Lwowie. W latach 1845-1849 studiował prawo na Uniwersytecie Lwowskim i matematykę na Uniwersytecie Wiedeńskim. W 1848 udał się do Wiednia, gdzie utrzymując się z udzielania lekcji uczęszczał na wykłady na uniwersytecie i politechnice. W 1849 został mianowany docentem Politechniki Wiedeńskiej. Jego rozprawa habilitacyjna pod tytułem Beitrag zum Integralcalcul ukazała się w Sprawozdaniach z posiedzeń Akademii Umiejętności w Wiedniu. W 1851, jako pierwszy Polak otrzymał kierownictwo katedry w Akademii Technicznej we Lwowie[1] (przekształconej w Politechnikę w 1877). W 1871 został kierownikiem katedry matematyki na Uniwersytecie Lwowskim. Pracował równolegle na obu stanowiskach do roku 1884, w którym ustąpił ze stanowiska na Politechnice, pozostając aż do śmierci na Uniwersytecie. Był dziekanem Wydziału Filozoficznego UL w w roku akademickim 1878/79 i rektorem UL w w roku 1885/86.
W 1878 został uhonorowany tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu Lwowskiego.
Należał do Akademii Umiejętności w Krakowie (od 1872) i Towarzystwa Nauk Ścisłych w Paryżu. Był również członkiem pierwszego zarządu (wydziału) lwowskiego Towarzystwa dla Pielęgnowania i Rozpowszechniania Wiadomości Technicznych, Przemysłowych i Przyrodniczych (utworzone w 1862, formalnie działające od 1866, kiedy zatwierdzono statut i wybrano władze)[2]. W latach 1879–81 był prezesem Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika[3].
Publikował w języku polskim i niemieckim, jego rozprawy ukazywały się w publikacjach stowarzyszeń naukowych. Dotyczyły teorii równań różniczkowych, teorii funkcji analitycznych i rzeczywistych, algebry liniowej i zastosowań matematyki. Za jego najważniejsze dzieło uważa się Wykład matematyki na podstawie ilości o dowolnych kierunkach (2 tomy, 1861, 1864). Swoją rozprawę pt. Badania w dziedzinie nauki o równaniach oparte na poglądach analityczno - geometrycznych w przestrzeni (1879) zadedykował Józefowi Ignacemu Kraszewskiemu. Opisał w niej wynalezione przez siebie przyrządy konograficzne, które miały ułatwiać kreślenie krzywych stożkowych oraz urządzenie o nazwie integrator do graficznego rozwiązywania zadań z rachunku całkowego. Wynalezione przez niego przyrządy nagrodzono medalami na wystawach (Wiedeń 1873, Lwów 1877, Paryż 1878 Londyn 1878).
Był ojcem malarza Franciszka Żmurki i teściem prof. Oskara Fabiana. Został pochowany na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie[4].
Bibliografia [edytuj]
- Biografie matematyków, Paweł Pietroń
- Andrzej Śródka, Uczeni Polscy XIX i XX stulecia, Tom IV S-Ż, Agencja Wydawnicza Aries, Warszawa 1998
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Prace Wawrzyńca Żmurko dostępne w Sieci (Katalog HINT)
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Politechnika Lwowska 1844-1945
- ↑ Technicy Lwowa i Krakowa wobec perspektywy odzyskania przez Polskę niepodległości, Józef Piłatowicz, "Kwartalnik Historii Nauki i Techniki" nr 3-4/1999, s. 89-108
- ↑ Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika - władze
- ↑ Cmentarz Łyczakowski
- Polscy matematycy
- Doktorzy honoris causa Uniwersytetu Lwowskiego
- Rektorzy Uniwersytetu Lwowskiego
- Wykładowcy Politechniki Lwowskiej
- Członkowie Akademii Umiejętności
- Posłowie Sejmu Krajowego Galicji V kadencji
- Wykładowcy Uniwersytetu Lwowskiego
- Absolwenci Uniwersytetu Lwowskiego
- Pochowani na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie
- Ludzie związani z Przemyślem
- Urodzeni w 1824
- Zmarli w 1889
