Wczele (herb szlachecki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wczele
POL COA Wczele.svg
Alternatywne nazwy Łębno, Pczelicz, Szachownica, Szczela, Wczela, Wszczele, Wszczelic, Leben, Zemsta
Pierwsza wzmianka 1368 (pieczęć) 1401 (zapiska)
Herbowni
Miasta
Gminy

Wczele (Łębno, Pczelicz, Szachownica, Szczela, Wczela, Wszczele, Wszczelic, Leben, Zemsta [1]), herb szlachecki.

Opis herbu[edytuj | edytuj kod]

Tarczę stanowi szachownica złoto-srebrna. W klejnocie murzynka z takąż szachownicą, w sukni srebrnej z takąż przepaską na włosach.

Labry: złote podbite srebrem.

Herb ten występuje w kilku odmianach barw szachownicy: srebrno-czerwona, czarno-złota, błękitno-srebrna i srebrno-czerwona. Niektóre rodziny pieczętowały się herbem z chłopem w klejnocie[2].

Herb Wczele łamie zasadę alternacji heraldycznej, zabraniającej kładzenia metalu na metal (i barwy na barwę). Jednakże istnieją opinię, że zasada alternacji nie dotyczy sąsiadujących pól, a jedynie figur w polach.

Najwcześniejsze wzmianki[edytuj | edytuj kod]

  • 1368 pieczęć Czemy z Właściejowic starosty sieradzkiego,
  • 1401 najstarsza wzmianka o herbie w zapiskach sądowych.

Legenda herbowa[edytuj | edytuj kod]

Każdy herb szlachecki posiadał własną, wywodzącą się z dawnych bajek i mitów legendę. Na podstawie dawnych mitów i/lub godła oraz klejnotu, wyjaśniała ona pochodzenie herbu i rodu. Marek Derwich w książce Herby, legendy, dawne mity przytacza za Gniazdem cnoty Paprockiego legendę herbu Wczele. Otóż protoplasta rodu brał udział w pierwszej wyprawie krzyżowej. Podczas oblężenia Jerozolimy saraceńska księżniczka wyzywała rycerzy na pojedynek szachowy. Zwycięzca miał prawo z całej siły zdzielić przeciwnika szachownicą W ŁEB - stąd nazwa herbu: ŁĘBNO. Analogicznie WCZELE pochodzi od uderzenia w czoło. Według innej wersji protoplastą rodu był Ślązak Holub, który podczas swoich podróży trafił na dwór murzyńskiego króla. Córka monarchy wyzwała go na pojedynek na wyżej opisanych zasadach. Holub grzmotnął ją w głowę tak mocno, że połamał szachownicę, za co od ojca królewny otrzymał herb. [3].

Herbowni[edytuj | edytuj kod]

Lista sporządzona została na postawie wiarygodnych źródeł, zwłaszcza klasycznych i współczesnych herbarzy. Należy jednak zwrócić uwagę na częste zjawisko przypisywania rodom szlacheckim niewłaściwych herbów, szczególnie nasilone w czasie legitymacji szlachectwa przed zaborczymi heroldiami, co zostało następnie utrwalone w wydawanych kolejno herbarzach. Identyczność nazwiska nie musi oznaczać przynależności do danego rodu herbowego. Przynależność taką mogą bezspornie ustalić wyłącznie badania genealogiczne.

Najobszerniejszą listę herbownych (w infoboksie) stworzył Tadeusz Gajl w swoim Herbarzu Polskim[4]. Wadą tego opracowania jest przeważnie bezkrytyczne podejście do mniej pewnych źródeł.

Wbrew Sienkiewiczowi, herbem tym nie pieczętował się ród Zagłobów. Pieczętowali się oni bowiem herbem własnym.

Znani herbowni[edytuj | edytuj kod]

Postacie literackie pieczętujące się herbem Wczele[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. alias Szachownica, po słowiańsku Łębno odmiany Leben, i Zemsta [w:] Polska encyklopedja szlachecka . Instytut kultury historycznej. t. 3, 1938. s.13
  2. Andrzej Kulikowski: Wielki herbarz rodów polskich. Warszawa: Świat Książki, 2005, s. 311-313. ISBN 83-7391-523-0.
  3. Marek Cetwiński, Marek Derwich: Herby, legendy, dawne mity. Wrocław: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 151. ISBN 83-603-01809-4.
  4. Tadeusz Gajl: Herbarz polski od średniowiecza do XX wieku: ponad 4700 herbów szlacheckich 49 tysięcy nazwisk 60 tysięcy rodów. L&L, 2011. ISBN 978-83-60597-68-2.
Poprzedni

Wąż
POL COA blank.svg
Herby ułożone alfabetycznie

Wczele
POL COA blank.svg
Następny

Wdzięczność