Wełnowiec

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 50°16′57,7675″N 19°01′09,5495″E/50,282713 19,019319

Hohenlohehütte w Wełnowcu. Litografia Ernesta Knippla z połowy XIX wieku
Pomnik powstańców na placu Walentego Fojkisa
Zabudowania przy ulicy Gnieźnieńskiej
Hala MOSiR przy ulicy Józefowskiej
Kamienica przy ulicy Słonecznej 3

Wełnowiec – część dzielnicy Katowic Wełnowiec-Józefowiec, graniczy z Siemianowicami Śląskimi, Chorzowem oraz dzielnicami Katowic: Koszutką i Dębem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmiankowana już w XVII wieku. Pierwotnie przysiółek Bogucic, potem dołączono do niego kolonię Bytkowa – Ignatzdorf. Do 1922 roku zwana Hohenlohehütte. W 1788 powstała kopalnia "Caroline", w 1801 – kopalnia Hohenlohe. W okresie 18051809 wzniesiono hutę Hohenlohe (jedną z pierwszych hut w Europie opalanych koksem). W połowie XIX wieku uruchomiono nowe kopalnie: "August", "Maria", "Alfred", "Hütte". W 1821 powstała huta cynku "Helena". W 1867 Wełnowiec zamieszkiwało już ponad 1600 osób. W roku 1889 powstała nowoczesna walcownia cynku. W roku 1859 i 1875 odnotowano w Wełnowcu pierwsze strajki robotników przemysłu cynkowego i węglowego na Górnym Śląsku. Mieszkańcy Wełnowca wzięli czynny udział w plebiscycie i powstaniach śląskich. W czasie plebiscytu w 1921 r. za przynależnością Śląska do Polski głosowało tu 67% ludności. W 1924 roku przyłączono do Wełnowca wieś Józefowiec i kolonię Huta Agnieszka, a także przyfabryczne osady Alfred i Fryderyka. Okres 19301938 cechuje rozwój nielegalnego, odkrywkowego wydobycia węgla ("biedaszyby"). Na początku lat 30. XX wieku wzniesiono kolonię dwurodzinnych domków z ogródkami dla urzędników państwowych (tzw. domki wojewódzkie). Do 1951 roku miejscowość była siedzibą gminy Wełnowiec, po czym Wełnowiec został przyłączony do Katowic.

Obiekty i instytucje[edytuj | edytuj kod]

Obiekty zabytkowe[edytuj | edytuj kod]

W Wełnowcu znajdują się zabytkowe historyczne obiekty:[1]

  • zabytkowy budynek Sądu Apelacyjnego (al. W. Korfantego 117, 119), wpisany do rejestru zabytków (nr rej.: A/1664/97 z 15 grudnia 1997); ochroną objęty jest budynek wraz ze schodami[1];
  • dawna hala pieców destylacyjnych w Zakładach Metalurgicznych Silesia, przy al. W. Korfantego 141, wpisana do rejestru zabytków (nr rej.: 1385/89 z 30 maja 1989), wzniesiona w 1913, w stylu modernizmu[1];
  • zabudowa Szybu "Alfred" (al. W. Korfantego 182, 184, plac Alfreda 1−13), wpisana do rejestru zabytków (nr rej.: 1228/78 z 19 sierpnia 1978); teren wraz z obiektami dawnej kopalni "Alfred": lokomotywownia, warsztaty, kotłownia, maszynownia, nadszybie, łaźnia, cechownia, kuźnia, stajnia, dwa domy mieszkalne; budynki pochodzą z 1910, zostały wybudowane w stylu historyzmu i modernizmu; do rejestru wpisany został także starodrzew[2];
  • zabudowa mieszkaniowa tzw. "Kolonii Fryderyka" z końca XIX wieku[3];
  • zabytkowe budynki mieszkalne (al. W. Korfantego 118, 120, 124/126, 128, 123, 125, 127, 131, 133, 134/136)[4];
  • kościół pw. NMP Wspomożenia Wiernych (al. W. Korfantego 121/1)[4]; wzniesiony w 1930;
  • założenie parkowe placu Walentego Fojkisa wraz z istniejącą zielenią wysoką, obiektami małej architektury, pomnikiem poległych, zmarłych weteranów powstań śląskich 1929, 1939, 1945 oraz obiektami budowli ochronnych[5];
  • figury i krzyże przydrożne, kamienice i domy wraz z ogrodami przy ul. Bytomskiej i ul. Bytkowskiej[5];
  • zabytkowa Kolonia Alfred[6];
  • zabytkowe budynki szkół oraz historyczna hala sportowa przy ul. Józefowskiej[4];
  • zespół dawnych koszar wojskowych (ul. Józefowska 104, obecnie Archiwum Państwowe); wzniesiony w latach międzywojennych; zespół obejmuje dwa dwukondygnacyjne budynki murowane z cegły, elementy ziemne i kamienne, obmurowania urządzeń terenowych oraz starodrzew[5];
  • zespół Szpitala Miejskiego (ul. Józefowska 119); w granicach zespołu znajdują się: główny murowany czterokondygnacyjny budynek dawnego szpitala hutniczego z przełomu XIX i XX wieku, przebudowany w latach międzywojennych, ogród, ogrodzenie od strony zachodniej i południowej z tynkowanego muru ceglanego[5].

Instytucje[edytuj | edytuj kod]

Na terenie dzielnicy znajdują się m.in.: Sąd Apelacyjny w Katowicach, Grupa Kapitałowa FASING, Zakł. Metalurg. Silesia, Archiwum Państwowe, Instytut Pamięci Narodowej, Urząd Celny, Szpital Miejski nr 8, Kościół parafialny pw. NMP Wspomożenia Wiernych.

Komunikacja[edytuj | edytuj kod]

Przez dzielnicę przechodzą linie autobusowe i tramwajowe, obsługiwane przez KZK GOP o numerach: 13, 14 i 16 (linie tramwajowe), 0, 5, 27, 30, 50, 108, 109, 110, 119, 168, 170, 193, 296, 662, 860 (linie autobusowe).

Sport, wypoczynek, rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]