Wega

Wega
α Lyrae
Wega
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór	Lutnia
Rektascensja	18h 36m 56,34s
Deklinacja	+38° 47' 01,3"
Odległość	25,3 ly (7,8 pc)
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy	gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy	A0Va
Masa	2,11 M☉
Promień	2,26 × 2,78 R☉
Okres obrotu	12,5 h
Wiek	3,86–5,72×108
Jasność obserwowana	0,03m
Jasność absolutna	0,58m
Alternatywne oznaczenia
Fidis, Harp Star HD 172167, HR 7001, Lucida Lyrae, 3 Lyr, GJ 721, BD +38°3238, GCTP 4293.00, LTT 15486, SAO 67174, HIP 91262

Wega (alfa Lyrae, α Lyr) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni, piąta co do jasności gwiazda nieba, a trzecia na niebie północnym (wielkość gwiazdowa: +0,03^m). Odległa od Słońca o 25,3 lat świetlnych. Nazwa gwiazdy pochodzi z arabskiego i znaczy „pikujący orzeł”.

Wraz z Deneb i Altair tworzy tzw. trójkąt letni.

Właściwości fizyczne

Porównanie rozmiarów Wegi i Słońca

Wega jest 47 ± 3 razy jaśniejsza od Słońca, ma od niego ponad dwukrotnie większą masę i prawie 3 razy większą średnicę. Należy ona do typu widmowego A0 Va i jest gwiazdą ciągu głównego (zob. diagram Hertzsprunga-Russella). Temperatura jej powierzchni sięga 9600 ± 180K. Wega jest gwiazdą bardzo szybko rotującą – na jeden obrót wokół własnej osi potrzebuje ok. 12,5 godziny. Tak prędka rotacja powoduje duże spłaszczenie biegunowe.

Astronomowie dzięki satelicie IRAS od 1983 roku wiedzą, że gwiazdę otacza dysk zimnego (ok. -180 °C) pyłu. Złożona struktura dysku, z wyraźną wewnętrzną granicą, stanowi silną sugestię że Wega posiada układ planetarny. Jak dotąd jednak żadne planety nie zostały zaobserwowane. Obserwacje z użyciem koronografu z 2005 roku ograniczają maksymalną masę ciał okrążających Wegę do 5-10 mas Jowisza.

Obserwacje

Wega była pierwszą sfotografowaną gwiazdą. Miało to miejsce 17 lipca 1850 roku. Jej dagerotyp otrzymano po stusekundowym naświetlaniu w obserwatorium Uniwersytetu Harvada Była też pierwszą gwiazdą, której widmo zostało zarejestrowane (1872). W związku z tym, że wielkość gwiazdowa Wegi jest bardzo bliska 0, amatorzy astronomii (a kiedyś również zawodowcy) używają jej do kalibracji instrumentów fotometrycznych.

Wega jako gwiazda polarna

12 000 lat p.n.e. Wega leżała na północnym biegunie nieba, tzn. miała stałe położenie na niebie (tak jak teraz Gwiazda Polarna). Odległość między Wegą i biegunem była jednak dziewięciokrotnie większa niż dzisiejsza odległość między biegunem i Gwiazdą Polarną.Przez tysiąclecia zmieniała ona swe położenie względem bieguna na skutek precesji osi ziemskiej, a około roku 14000 n.e. ponownie stanie się gwiazdą biegunową.

Wega w fikcji

W książce Carla Sagana "Kontakt" z układu planetarnego tej gwiazdy odebrano sygnał od pozaziemskiej cywilizacji. Na podstawie książki powstał film pod tym samym tytułem w reżyserii Roberta Zemeckisa.

Bibliografia

• Encyklopedia Wszechświata, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2006, ISBN-978-83-01-14484-5
• Jan Desselberger, Jacek Szczepanik, Tablice astronomiczne,Wydawnictwo „PARK“, Bielsko-Biała,2002, ISBN-83-7266-156-1,
• Paul Mourdin, Tajemnice Wszechświata, Wydawnictwo „Albatros“ A. Kuryłowicz, Warszawa,2010,ISBN-978-7659-067-7
• Mark A. Garlick, Wielki atlas kosmosu,Wydawnictwo Buchmann 2006, ISBN-978-61048-72-5,

Zobacz też

• lista gwiazd w gwiazdozbiorze Lutni
• lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach
• lista najjaśniejszych gwiazd według jasności wizualnej

Linki zewnętrzne

• Wega w bazie SIMBAD (ang.)