Wega

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy gwiazdy. Zobacz też: Program Wega.

Współrzędne: Astronomia 18h36m56,34s; +38°47'01,30"

Wega
α Lyrae
Vega Spitzer.jpg
Wega
Dane obserwacyjne (J2000)
Gwiazdozbiór Lutnia
Rektascensja 18h 36m 56,34s
Deklinacja +38° 47' 01,3"
Odległość 25,3 ly
(7,8 pc)
Charakterystyka fizyczna
Rodzaj gwiazdy gwiazda ciągu głównego
Typ widmowy A0Va
Masa 2,11 M
Promień 2,26–2,78 R
Okres obrotu 12,5 h
Wiek 3,86–5,72×108
Jasność obserwowana 0,03m
Jasność absolutna 0,58m
Alternatywne oznaczenia
Fidis, Harp Star
HD 172167, HR 7001, Lucida Lyrae, 3 Lyr,
GJ 721, BD +38°3238, GCTP 4293.00, LTT 15486, SAO 67174, HIP 91262

Wega (alfa Lyrae, α Lyr) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Lutni, piąta co do jasności gwiazda nieba, a trzecia na niebie północnym (wielkość gwiazdowa: +0,03m). Odległa od Słońca o 25,3 lat świetlnych. Nazwa gwiazdy pochodzi z arabskiego i znaczy „pikujący orzeł”. Wega była zauważana jako ważna gwiazda przez arabskich astronomów, dawnych mieszkańców Polinezji, Asyryjczyków oraz w chińskiej i hinduskiej mitologii[1].

Wraz z Deneb i Altairem tworzy tzw. trójkąt letni.

Właściwości fizyczne[edytuj | edytuj kod]

Porównanie rozmiarów Wegi i Słońca

Wega jest 47 ± 3 razy jaśniejsza od Słońca, ma od niego ponad dwukrotnie większą masę i prawie 3 razy większą średnicę. Należy ona do typu widmowego A0 Va i jest gwiazdą ciągu głównego (zob. diagram Hertzsprunga-Russella). Temperatura jej powierzchni sięga 9600 ± 180 K. Wega jest gwiazdą bardzo szybko rotującą – na jeden obrót wokół własnej osi potrzebuje ok. 12,5 godziny. Tak prędka rotacja powoduje duże spłaszczenie biegunowe.

Astronomowie dzięki satelicie IRAS od 1983 roku wiedzą, że gwiazdę otacza dysk zimnego (ok. -180°C) pyłu. Złożona struktura dysku, z wyraźną wewnętrzną granicą, stanowi silną sugestię, że Wega posiada układ planetarny. Jak dotąd jednak żadne planety nie zostały zaobserwowane. Obserwacje z użyciem koronografu z 2005 roku ograniczają maksymalną masę ciał okrążających Wegę do 5-10 mas Jowisza.

Obserwacje[edytuj | edytuj kod]

Wega była pierwszą sfotografowaną gwiazdą. Miało to miejsce 17 lipca 1850 roku. Jej dagerotyp otrzymano po stusekundowym naświetlaniu w obserwatorium Uniwersytetu Harvada. Była też pierwszą gwiazdą, której widmo zostało zarejestrowane (1872). W związku z tym, że wielkość gwiazdowa Wegi jest bardzo bliska 0, amatorzy astronomii (a kiedyś również zawodowcy) używają jej do kalibracji instrumentów fotometrycznych.

Wega jako gwiazda polarna[edytuj | edytuj kod]

Precession N.gif

12 000 lat p.n.e. Wega leżała na północnym biegunie nieba, tzn. miała stałe położenie na niebie (tak jak teraz Gwiazda Polarna). Odległość między Wegą i biegunem była jednak dziewięciokrotnie większa niż dzisiejsza odległość między biegunem i Gwiazdą Polarną[2]. Przez tysiąclecia zmieniała ona swe położenie względem bieguna na skutek precesji osi ziemskiej, a około roku 14 000 n.e. ponownie stanie się gwiazdą biegunową.

Wega w fikcji[edytuj | edytuj kod]

W książce Carla Sagana Kontakt z układu planetarnego tej gwiazdy odebrano sygnał od pozaziemskiej cywilizacji. Na podstawie książki powstał film pod tym samym tytułem w reżyserii Roberta Zemeckisa.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Wega w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Kamil Złoczewski: Kosmos. Poznań: 2013, s. 22. ISBN 978-83-252-2004-4.
  2. Joachim Ekrutt: Gwiazdy i planety. Wyd. V. 2005, s. 145. ISBN 83-7079-770-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wega w serwisie SolStation (ang.)
  • Encyklopedia Wszechświata, Praca zbiorowa, Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2006, ISBN-978-83-01-14484-5
  • Jan Desselberger, Jacek Szczepanik, Tablice astronomiczne, Wydawnictwo „PARK”, Bielsko-Biała 2002, ISBN-83-7266-156-1
  • Paul Mourdin, Tajemnice Wszechświata, Wydawnictwo „Albatros”, A. Kuryłowicz, Warszawa 2010, ISBN-978-7659-067-7
  • Mark A. Garlick, Wielki atlas kosmosu, Wydawnictwo Buchmann, 2006, ISBN-978-61048-72-5

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]