Wehrwolf

Lokalizacja Wehrwolf na tle pozostałych głównych kwater Hitlera

Wehrwolf – w latach 1942-1943 kwatera główna Hitlera (niem. Führerhauptquartier – FHQ) w czasie wojny ze Związkiem Radzieckim. Obecnie znajduje się w obwodzie winnickim (ukr. Вінницька область) Ukrainy, ok. 10 km na północ od Winnicy, w okolicy Strzyżawki pomiędzy Bondarami a Michałówką, na wschód od szosy do Żytomierza.

Obwód winnicki

(Przyjmuje się, że kwaterą główną "FHQ" było miejsce, gdzie przebywał wódz - führer). W nazwie (kryptonimie) kwatery znajdowało się często słowo wilk (niem. Wolf), od pseudonimu partyjnego Hitlera - "Pan Wilk" (niem. Herr Wolf). W tym wypadku Hitler wykorzystał grę słów wehr (zbrojny) oraz wolf (wilk), które czytane łącznie brzmią jak słowo werwolf (wilkołak).

Budowę oznaczoną kryptonimem (niem. Anlage Eichenhein) „Obóz Dębowy Gaj” rozpoczęto siłami Organizacji Todt i miejscowej ludności w listopadzie 1941 (w późniejszym etapie rozbudowy wykorzystywano wyłącznie Organizację Todt). Kwaterę ulokowano w równym, sosnowym pasie leśnym o średnicy pni rzędu 20-30 cm. Zbudowano ponad 20 baraków z drewnianych bali z dwuspadowymi dachami (w tym m.in. mieszkania generalicji, herbaciarnię, kino, łaźnię, saunę, zakład fryzjerski). Mieszkanie i biuro Hitlera z nieodłączną salą kominkową używaną do tzw. narad sytuacyjnych przypominało skromny drewniany domek. Powstał także jeden schron przeciwlotniczy klasy „B” (dwa pozostałe obiekty betonowe wybudowano w kwaterze "Hegewald"). Łącznie wybudowano ok. 80 różnorakich obiektów. Budynki i drogi zostały zamaskowane siatkami, a miejsca po wyciętych drzewach uzupełniono nowymi nasadzeniami. Wśród budowli był także basen przeciwpożarowo-kąpielowy z którego jednak nikt nie korzystał z uwagi na zbyt często wymienianą, czerpaną ze studni głębinowej, a zatem zimną wodę.

Ze względu na stosowaną unifikację budowy i wyposażenia wnętrz, nawet wytrawni znawcy mają problemy z rozpoznaniem które ze zdjęć zrobiono w kwaterze Wolfsschanze, a które w Wehrwolf (w wielu poważnych wydawnictwach, a nawet w Archiwum Fotograficznym Hoffmanna (niem. Fotoarchiv Hoffmann) mogą zdarzać się błędy w opisach lub podany opis zawiera alternatywę).

Ochronę zewnętrzną kwatery stanowiły zasieki, ogrodzenie z siatki i szereg wykopanych w ziemi posterunków wartowniczych połączonych pomiędzy sobą siecią podziemnych korytarzy co istotnie wyróżniało Wehrwolf spośród innych FHQ. Na otaczających las dębach umieszczono także platformy obserwacyjne (ambony).

Z chwilą zamieszkania w niej Hitlera, kryptonim kwatery przemianowano na Wehrwolf. Podobnie jak w Wilczym Szańcu, samą kwaterę główną otaczały kwatery:

• Dowództwa Wojsk Lądowych - OKH (niem. Oberkommando des Heeres) w zaadaptowanych budynkach Uniwersytetu w Winnicy
• Dowództwa Floty Powietrznej - OKL (niem. Oberkommando der Luftwaffe) kryptonim Steinbruch
• Szefa Kancelarii Rzeszy (niem. Quartier des Chefs der Reichskanzlei) Lammersa
• Szefa SS i Gestapo (niem. Quartier des SS und Gestapo Chef) Himmlera
• Ministra Spraw Zagranicznych (niem. Residenz des Aussenministers) Ribbentropa

Trzy ostatnie z wymienionych ulokowano pod kryptonimem "Hegewald" w jednym miejscu, u wylotu z Żytomierza w kierunku Winnicy.

Pozostałości po jedynym bunkrze kwatery

Adolf Hitler przebywał w FHQ Wehrwolf trzykrotnie:

• 16.07-30.10.1942
• 19.02-13.03.1943
• 27.08.1943 (niecały dzień)

Przed opuszczeniem Niemcy zniszczyli naziemne obiekty, nie mniej przez następnych 40 lat Armia Czerwona systematycznie równała wszystko z ziemią, a w podziemnych korytarzach detonowano niewypały. Jedyne widoczne do dziś ślady to zarośnięty szuwarami basen, fragmenty rozstrzelonego na dużej powierzchni bunkra i zejścia do podziemnych tuneli. Od 2000 roku trwa na Ukrainie dyskusja jak wykorzystać te resztki turystycznie.

Źródła

• Kwatery Główne Führera, Franz W. Seidler, Dieter Zeigert, wyd. Colori 2001, ISBN 83-913459-6-3
• Kwatery wojenne Hitlera, Ian M. Baxter, wyd. Bellona 2001, ISBN 83-11-09268-0
• Byłam Sekretarką Adolfa Hitlera, Christa Schroeder, wyd. Bellona 2000, ISBN 83-11-08974-4
• Zeznania sekretarki; 12 lat u boku Hitlera 1933-1945, brak autora, wyd. KDC 2005, ISBN 83-7404-300-8

Linki zewnętrzne

• Portal Winnicy