Welwiczja przedziwna

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Welwiczja przedziwna
Welwitschia mirabilis S&J5.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Gromada nagonasienne
Rząd gniotowce
Rodzina welwiczjowate
Rodzaj welwiczja
Gatunek welwiczja przedziwna
Nazwa systematyczna
Welwitschia mirabilis Hook.f.
Gard. Chron. 1862: 71 1862[2]
Mapa zasięgu
Welwitschia Mirabilis Area of Circulation.png
"(systm)" Systematyka w Wikispecies
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Welwiczja przedziwna, w. osobliwa (Welwitschia mirabilis Hook f.) , funkcjonuje także pisownia welwiczia) – gatunek endemicznej rośliny pustynnej reprezentujący monotypowy rodzaj welwiczja (Welwitschia) oraz także monotypową rodzinę welwiczjowate (Welwitschiaceae). Występuje na kamienistych równinach północnej Namibii i południowej Angoli, wzdłuż wybrzeża Oceanu Atlantyckiego (pustynia Namib, Kaokoland).

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Kwiaty żeńskie
Kwiaty męskie
Pokrój
Bardzo oryginalny, roślina opisywana jako jedna z najdziwniejszych roślin znanych współcześnie na Ziemi[3].
Pień
Gruby i krótki, w większości schowany pod ziemią, osiąga do 50 cm wysokości i 120 cm średnicy, rozszerzający się ku górze.
Liście
Z pnia wyrastają tylko dwa skórzaste liście mogące osiągać ogromne rozmiary, nawet do 6 m, z czego połowa powierzchni liścia może być wciąż żywa[4]. Pękają na podłużne pasy. Liście welwiczji żyją najdłużej ze wszystkich liści roślin – nigdy nie zrzucane żyją wraz z całą rośliną kilkaset lat. Ogromne liście służą im do magazynowania zapasów węgla w sprzyjających warunkach, który pozwala im przeżyć długie okresy suszy[5].
Kwiaty
Kwiaty męskie i żeńskie występują na osobnych roślinach (dwupienność). Skupione są w kwiatostany wyrastające w pachwinach liści. Męskie kwiaty wytwarzają czerwony pyłek, który przenoszony jest do kwiatów żeńskich przez pluskwiaki, prawdopodobnie także przez wiatr[3]. Owady wabione są do kwiatów męskich za pomocą słodkiego nektaru wydzielanego w miejscu, gdzie w kwiatach żeńskich znajduje się zalążek. Nektar wypływa przez tarczowato rozszerzone ujście odpowiednika kanalika mikropylarnego w kwiatach żeńskich. Wokół tego tworu znajduje się 6 trzoneczków zakończonych mikrosynangiami powstającymi w wyniku zrastania się 3 mikrosporangiów wytwarzających pyłek. Poszczególne kwiaty męskie, zebrane w szyszkowaty kwiatostan, u nasady otoczone są przez 4 łuski. Kwiaty żeńskie skupione są w kwiatostanach podobnych do męskich. Powstają jednak w kącie pojedynczej, dużej łuski i składają się z jednego zalążka, osłonki (integumentu) tworzącego długą rurkę mikropylarną oraz otaczającej taki kwiat okrywy (tzw. drugi integument)[3].
Korzeń
Palowy, gruby i długi.

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Zarodek ma dwa liścienie (czyli jak u dwuliściennych). Welwiczja rośnie bardzo wolno i jest doskonale przystosowana do warunków pustynnych. Dojrzałe nasiona szyszek żeńskich roznoszone są przez wiatr. Nasiona zachowują żywotność co najmniej 2000 lat. Rośliny potrafią wegetować wiele miesięcy bez dostępu do wody. Liście przyrastają u nasady przez całe życie rośliny, zamierają przy końcach. Potrafią absorbować wodę z mgieł.

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Welwitschia upamiętnia austriackiego botanika Friedricha Welwitscha (1806-1872), który dokonał odkrycia tej rośliny w roku 1859 na pustyni Namib.

Zgodnie z ogólną zasadą obowiązującą w pisowni języka polskiego od 1936 r. półsamogłoskę j po spółgłoskach innych niż "c", "z" i "s" zapisuje się literą i[6], w związku z tym zgodna z tym zaleceniem pisownia rodzaju wygląda welwiczia. Taka forma była promowana przez słowniki, jednak ze względu na powszechną wśród specjalistów pisownię welwiczja, obecnie postać ta jest również rejestrowana w słownikach poprawnościowych[7].

Uprawa i zbiory[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Peter Stevens: Gnetales (ang.). W: APWeb [on-line]. [dostęp 2011-05-08].
  2. Welwitschia mirabilis (ang.). [dostęp 2011-05-08].
  3. 3,0 3,1 3,2 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski: Botanika Systematyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 83-01-13945-2.
  4. John Henschel. [http://squeeb1134.tripod.com/Welwitschia/HenschelandSeely2000.pdf Longterm growth patterns of Welwitschia mirabilis, a long-lived plant of the Namib Desert]. , 2000. Netherland: Academic Publishers. 
  5. von Willert D.J., Eller B.M., Brinckmann E. and Baasch R.. CO2 gas exchange and transpiration of Welwitschia mirabilis Hook. fil. in the central Namib desert.. , 1982. 
  6. Edward Polański. Reformy ortografii polskiej – wczoraj, dziś, jutro. „Bulletin de la Société Polonaise de Linguistique”. LX, s. 29-46, 2004. ISSN 0032–3802. 
  7. welwiczja. pwn.pl. [dostęp 2009.01.20].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Stanisław Lisowski: Świat roślinny tropików. Poznań: Wydawnictwo Sorus, 1998. ISBN 83-85599-78-9. John Henschel. Longterm growth patterns of Welwitschia mirabilis, a long-lived plant of the Namib Desert. , 2000. Netherland: Academic Publishers. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  1. Gymnosperm database: Welwitschia http://www.conifers.org/we/welwitschiaceae.htm
  2. Welwiczia
  3. Ogród Botaniczny UAM w Poznaniu – Welwiczia osobliwa
  4. Plant Ecology 150: 7–26, 2000