Wettynowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb królów Saksonii

Wettynowie (Wettinowie, Wettyni, niem. Wettiner) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (elektorowie August II Mocny, August III Sas jako Królowie Polski i Wielcy Książęta Litwy oraz król Saksonii Fryderyk August I jako książę warszawski). W 1423 r. Wettinowie uzyskali wraz z księstwem sasko-wittenberskim godność elektora Rzeszy, a całość ich posiadłości zaczęto określać historyczną nazwą Saksonia. W roku 1485 nastąpił podział dynastii na dwie linie: ernestyńską (starszą), elektorską panującą w Wittenberdze i w znacznej części Turyngii oraz albertyńską (młodszą,) panującą w Miśni i pn. Turyngii[1].

Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów (Coburg), znana także jako dynastia sasko-koburska. Nazwa wzięła się od nazwy księstwa Saksonii-Coburg-Gotha (Sachsen-Coburg-Gotha), gdzie panowali. Koburgowie rządzili w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Bragança).

Początki dynastii[edytuj | edytuj kod]

Protoplastą rodu był żyjący w XI wieku Thimo, hrabia Wettinu. Jego syn Konrad Wielki w 1123 r. został margrabią Miśni. Henryk III Dostojny (prawnuk Konrada, zm. 1288) przejął w 1249 r. tytuł landgrafa Turyngii. Prawie dwieście lat później w 1423 r. Fryderyk IV Kłótnik został księciem saskim na Wittenberdze, a zarazem elektorem Rzeszy Niemieckiej.

W XV wieku ród podzielił się na dwie linie. Ich założycielami byli dwaj wnukowie Fryderyka I: Ernest i Albrecht Odważny, którzy podzielili między siebie Saksonię. Tytuł elektora był do 1547 roku dziedziczony w linii ernestyńskiej. Później został im odebrany i przekazany młodszej linii albertyńskiej.

Linia ernestyńska[edytuj | edytuj kod]

W następnych stuleciach linia uległa licznym podziałom. W ten sposób powstały osobne księstwa, m.in.: Sachsen-Weimar, Sachsen-Eisenach (rządząca tam linia wygasła w 1741 roku), Sachsen-Coburg-Altenburg (wygasła w 1825 roku), Sachsen-Coburg-Saalfeld. Najbardziej znana jest linia Sachsen-Coburg-Gotha, znana powszechnie pod nazwą Koburgów. Do roku 1918 książęta ernestyńscy władali w księstwach: Sachsen-Weimar, Sachsen-Altenburg, Sachsen-Coburg-Gotha i Saksonia-Meiningen i Hildburghausen i Sachsen-Hildburghausen.

Koburgowie-Windsor[edytuj | edytuj kod]

Książę Leopold von Sachsen-Coburg-Gotha, młodszy brat księcia Coburga Ernesta I, został w 1830 roku wybrany królem Belgów. Jego prapraprawnuk, Filip I jest obecnie panującym (siódmym) w Brukseli.

Bratanek Leopolda I, Albert (młodszy syn Ernesta I) w 1840 r. ożenił się z królową brytyjską Wiktorią. Ich wnuk Jerzy V w czasie I wojny światowej zmienił nazwisko rodziny na Windsor. Obecnie panująca Elżbieta II jest wnuczką Jerzego V. Jej dzieci z małżeństwa z księciem Edynburga Filipem, formalnie noszą nazwisko Windsor-Mountbatten i faktycznie są przedstawicielami dynastii Glücksburgów, młodszej linii Oldenburgów (książę Filip pochodzi z greckiej linii tej dynastii).

Inny bratanek Leopolda belgijskiego, Ferdynand w 1836 r. ożenił się z królową Portugalii Marią II da Gloria z dynastii Bragança. Ich potomkowie utrzymali nazwisko Bragança i panowali do 1910 r. Ostatni król z tej linii Manuel II zmarł bezpotomnie w 1932 r.

Bratanek Ferdynanda portugalskiego, także o imieniu Ferdynand, został w 1887 roku wybrany księciem Bułgarii. W 1908 roku przyjął tytuł króla (w Bułgarii używano tytułu car). Linia ta panowała do 1946 roku, kiedy to rodzina cara Symeona II (miał wówczas zaledwie dziewięć lat) została zmuszona przez komunistów do opuszczenia kraju. Symeon II powrócił do kraju po obaleniu rządów komunistów. Od 2001 do 2005 roku był premierem rządu bułgarskiego.

Linia albertyńska[edytuj | edytuj kod]

W 1498 roku młodszy syn Alberta, Fryderyk został wybrany na wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego. Jego bratanek Maurycy w 1547 roku przejął tytuł elektora saskiego.

W 1697 roku elektor Fryderyk August I został wybrany w elekcji mniejszościowej władcą Rzeczypospolitej. Przyjął imię Augusta II i do historii przeszedł z przydomkiem Mocny. Jego syn Fryderyk August II po śmierci ojca w 1733 roku także został wybrany władcą Polski i Litwy w elekcji mniejszościowej. Przyjął imię Augusta III. Unia Saksonii z Rzecząpospolitą trwała do 1763 r.

Konstytucja 3 Maja gwarantowała dziedziczenie przez przedstawicieli dynastii saskiej tronu polskiego. Rozbiory i upadek Rzeczypospolitej przekreśliły te plany.

Podczas wojen napoleońskich elektor Fryderyk August III przyjął w 1806 roku tytuł króla Saksonii i imię Fryderyka Augusta I. W następnym roku z nadania Napoleona został księciem warszawskim (panował nad Wisłą do 1815 r.). Tron w Saksonii Wettynowie utracili w 1918 roku. Do roku 2012 pretendentem do tronu był tytularny margrabia Miśni Maria Emanuel I (1926–2012). Ponieważ był on bezdzietny, w 1999 r. adoptował swego siostrzeńca Aleksandra ks. Saksonii-Gessaphe, który w przyszłości miał przejąć funkcję głowy linii albertyńskiej, na co w dalszym ciągu nie zgadzają się inni potomkowie dynastii.

Królowie Saksonii[edytuj | edytuj kod]

# Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice
1 Fryderyk August I
elektor Saksonii
Fryderyk August I.jpg 23 grudnia 1750
Drezno
5 maja 1827
Drezno
1795-1827 Fryderyk Krystian Wettin (1722-1763)
Maria Antonina Wittelsbach (1724-1780), c. Karola Alberta, elektora bawarskiego
2 Antoni Wettyn
król Saksonii
27 grudnia 1755
6 czerwca 1836
Pillnitz
1827-1836 Fryderyk Krystian Wettin (1722-1763)
Maria Antonina Wittelsbach (1724-1780), c. Karola Alberta, elektora bawarskiego
3 Fryderyk August II Wettyn
król Saksonii
18 maja 1797
Drezno
9 sierpnia 1854
Brennbichel – Karrösten
1836-1854 Maksymilian Wettin
Karolina Burbon, c. Ferdynanda, księcia Parmy
4 Jan Wettyn
król Saksonii
12 grudnia 1801
Drezno
29 października 1873
Drezno
1854-1873 Maksymilian Wettin
Karolina Burbon, c. Ferdynanda, księcia Parmy
5 Albert I Wettyn
król Saksonii
König Albert von Sachsen.jpg 23 kwietnia 1828
Drezno
19 czerwca 1902
Sibyllenort
1873-1902 Jan Wettyn
Amelia Augusta Wittelsbach, c. Maksymiliana Jóefa, księcia Bawarii
6 Jerzy I Wettyn
król Saksonii
Georg von Sachsen 1895.jpg 8 sierpnia 1832
Drezno
15 października 1904
Pillnitz
1902-1904 Jan Wettyn
Amelia Augusta Wittelsbach, c. Maksymiliana Jóefa, księcia Bawarii

Głowa rodu Wettynów[edytuj | edytuj kod]

# Imię Urodzony Zmarł Czas rządów Rodzice
7 Fryderyk August III Wettyn
król Saksonii
Friedrich August III von Sachsen in Paradeuniform.jpg 25 maja 1865
Drezno
18 lutego 1932
Sibyllenort
1904-1932 Jerzy I Wettyn
Maria Anna, c. Miguela I, króla Portugalii
8 Fryderyk Krystian II Wettyn
margrabia Miśni
Prince Friedrich Christian of Saxony.jpg 31 grudnia 1893
Drezno
9 sierpnia 1968
Samedan
1932-1968 Fryderyk August III
Luiza, c. Ferdynanda IV, wielkiego księcia Toskanii
9 Maria Emanuel Wettyn
margrabia Miśni
31 stycznia 1926
Prüfenig
23 lipca 2012 1968-2012 Fryderyk Krystian II
Elżbieta Helena, c. Alberta, księcia Thurn und Taxis

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

  • uproszczona genealogia panujących z dynastii Wettynów:
Drzewo genealogiczne Wettynów
Drzewo genealogiczne Wettynów

Przypisy

  1. Encyklopedia szkolna. Historia> Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, W-wa 1993, s. 662.

Wybrana literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Jacek Staszewski, August II Mocny, Wrocław Warszawa Kraków (Ossolineum) 1998.
  • Jacek Staszewski, August III Sas, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk Łódź (Ossolineum) 1989.
  • Jacek Staszewski, Wettynowie, w: Dynastie Europy, Wrocław Warszawa Kraków (Ossolineum) 2003.
  • Jacek Staszewski, Wettynowie, Olsztyn (Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Ketrzyńskiego) 2005 ISBN 83-87643-24-6
  • Encyklopedia Szkolna.Historia. Wyd. Szkolne i Pedagogiczne, W-wa 1993, s. 662

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]