Więcbork

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Więcbork
Herb Flaga
Herb Więcborka Flaga Więcborka
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat sępoleński
Gmina Więcbork
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Paweł Toczko
Powierzchnia 4,31 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

5914
1381,2 os./km²
Strefa numeracyjna
52,
Kod pocztowy 89-410
Tablice rejestracyjne CSE
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Więcbork
Więcbork
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Więcbork
Więcbork
Ziemia 53°21′15″N 17°29′34″E/53,354167 17,492778Na mapach: 53°21′15″N 17°29′34″E/53,354167 17,492778
TERC
(TERYT)
6040513044
Urząd miejski
ul. Mickiewicza 22
89-410 Więcbork
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Więcbork w Wikisłowniku
Strona internetowa
Główna ulica Więcborka, w tle widoczny rynek miejski
Pomnik pamięci poległych za wolność ojczyzny i ziemi więcborskiej
Więcbork - centrum miasta z lotu ptaka
Więcbork - stadion miejski z lotu ptaka
Więcbork - Jezioro Więcborskie z lotu ptaka

Więcbork (niem. Vandsburg) – miasto w woj.kujawsko-pomorskim, w powiecie sępoleńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Więcbork.

Według danych GUS z 31 grudnia 2010 miasto miało 5914 mieszkańców[1].

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto położone jest nad Jeziorem Więcborskim oraz nad rzeką Orlą, która znajduje się w dorzeczu Noteci. W środkowo wschodniej części Krajny, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Pojezierza Krajeńskiego), na obszarze Krajeńskiego Parku Krajobrazowego (siedziba tegoż Parku), w odległości 59 km na północny zachód od Bydgoszczy. Historycznie od początków państwa Polan, Więcbork był związany z Wielkopolską.[potrzebne źródło]

Historia[2][edytuj | edytuj kod]

  • We wczesnym średniowieczu istniał jako umocniony gród.
  • Prawdopodobnie po 960 r. gród znalazł się w obrębie państwa Polan.
  • 1383 – Pierwsza wzmianka w źródłach o mieście nazywanym wówczas Wanszowna w kronice Janka z Czarnkowa. Informuje ona, iż miasto będące własnością Markusza z Pamperzyna zostało najechane i spalone przez Grzymalitę Domarata z Pierzchna, kasztelana poznańskiego i starostę generalnego wielkopolski. Był to jeden z epizodów wojny Grzymalitów z Nałęczami.
  • 1405 – pierwszy dotychczas znany zapis obecnej nazwy.
  • Od średniowiecza miasto było własnością szlachecką w posiadaniu, kolejno, rodu Grzymalitów, Peperzyńskich, Więcborskich, Zebrzydowskich, Garczyńskich, Smoczewskich i Potulickich.
  • W latach 1558-1560 w więcborskim zamku przebywał biskup krakowski Andrzej Zebrzydowski.
  • Przed 1772 Więcbork należał administracyjnie do województwa kaliskiego, powiatu nakielskiego.
  • 1772 w wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej miasto przeszło pod władzę Prus, wchodząc w skład obwodu nadnoteckiego w powiecie kamieńskim.
  • 1807 – Więcbork został włączony przez Napoleona Bonaparte do Wielkiego Księstwa Warszawskiego. Po upadku Księstwa Warszawskiego Więcbork wraca do Prus, do powiatu złotowskiego regencji bydgoskiej.
  • 1830 – miasto spłonęło w wyniku wielkiego pożaru.
  • 28 lutego 1835 – powstał powiat więcborski.
  • 1910 - miasto liczyło 3.118 mieszkańców, w tym 74,9% Niemców.
  • 1920 – Więcbork powrócił do Polski na mocy traktatu wersalskiego z 1919 roku. Administracyjnie został włączony do województwa pomorskiego.
  • W okresie II RP rezydencja prezydenta Ignacego Mościckiego.
  • W trakcie II wojny światowej w pałacu w Runowie k. Więcborka rezydował Hermann Göring.
  • W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.
  • W latach 1993,1998,2001r. Sejm RP i Sejmowa Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej powołała w uchwale STR-181-13/2001 Powiat Więcborko - Sępoleński, który zablokowała Rada Ministrów RP.
  • W latach 1980-1989 Więcbork stanowił silny ośrodek Solidarności z Henrykiem Napieralskim członkiem KK NSZZ "Solidarność" na czele.
  • W 1998r. decyzją wojewody bydgoskiego powołano Krajeński Park Krajobrazowy z siedzibą w Więcborku.
  • W latach 1993,1998,2001r. Sejm RP i Sejmowa Komisja Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej powołała w uchwale STR-181-13/2001 Powiat Więcborko - Sępoleński, który zablokowała Rada Ministrów RP.
  • 2002 – Jan Paweł II przyjmuje honorowe obywatelstwa miasta i gminy Więcbork.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • rokokowy kościół zbudowany przez Aleksandra Hilarego Potulickiego w latach 1772-1778. Kościół jest murowany, jednonawowy, sklepiony, 24 m. długi, bez wieży, z elipsowatą zakrystią; posiada stylowo jednolite urządzenie wewnętrzne z czasów budowy kościoła. W kościele znajdują się epitafia i groby Potulickich.
  • kaplica cmentarna z 1787 na Górze św. Katarzyny zbudowana przez A. H. Potulickiego oraz zabytkowy 700-letni cmentarz katolicko-ewangelicki
  • średniowieczny układ urbanistyczny i domy w rynku z XVIII-XX w.
  • Kościół ewangelicki z XIX przy ul. Rybackiej
  • Budynek drewniany z 1732, siedziba Kurkowego Bractwa Strzeleckiego w Więcborku.
  • Fundamenty i fragmenty więcborskiego zamku Zebrzydowskich z 1556 r. przy ul. Potulickich i Powstańców Wlkp.
  • Dworek prezydenta Ignacego Mościckiego
  • Pozostałości po byłej synagodze żydowskiej z XVIII przy ul. Hallera - do dziś zachowało się biuro i dom rabina.
  • Klasztor z kaplicą ewangelickich sióstr Diakonistek, obiekt z XIX w. zlokalizowany przy ul. Pocztowej, obecnie zajmowany przez szkoły średnie.
  • Kościół ewangelicki, z XVIII w. wraz z infrastrukturą przy ul. Pocztowej, przerobiony w 1983 na dom kultury. Do dziś zachowały się obiekty przy kościelne z zabytkową plebanią zajmowaną obecnie przez opiekę społeczną i Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie.
  • Pozostałości po dworku Potulickich przerobionym w latach 70. na szpital miejski w Więcborku, do dziś zachowały się przyległe obiekty, zajmowane obecnie przez szpital powiatowy w Więcborku.
  • Klasztor sióstr franciszkanek z XIX w.
  • Sąd i areszt z XIX w przy ul. Pocztowej.
  • Teren grodu więcborskiego przy plaży miejskiej.
  • Tereny i pozostałości ziemskie po zamku Grzymalitów za plażą miejską w Więcborku w okolicach byłej strzelnicy sto metrów za wczesnośredniowiecznym grodem więcborskim.
  • Wzgórze Świętej Katarzyny w Więcborku miejsce prastarego grodu więcborskiego, oraz miejsce drewnianego zamku Pałuków, a następnie teren miasta Więcbork. źródła kroniki kościoła katolickiego w Więcborku i Monografia Więcborka z 1993r.

Rada Miejska[edytuj | edytuj kod]

  • Kadencja 2010-2014
    • Przewodniczący: Józef Kujawiak
    • Członkowie: Wilczyński Kazimierz, Kielich Marian, Szymon Grabiński, Grażyna Sowińska, Waldemar Kuszewski,Henryk Szwochert, Andrzej Wenda, Jan Antczak, Roman Mroczkowski, Józef Kujawiak, Stanisław Piłka, Stanisław Posieczek, Mariusz Wobszal, Beata Lida, Ireneusz Balcer.

Herb Więcborka[edytuj | edytuj kod]

  • W tym roku obchodzimy jubileusz 926 lat obecnego herbu miasta Więcbork nadanego w 1087r. przez Księcia Władysława Hermana za obronę Płocka przed Jaćwingami w 1087r. ówczesnemu właścicielowi miasta Przecławowi Grzymała poprzez wyrażenie zgody na otwarcie bramy w herbie Grzymała i umieszczenie w niej rycerza w zbroi.
  • Piastowski ród Grzymała miał od zarania swoją siedzibę zamkową w Więcborku. Zamek Grzymalitów mieścił się na terenach za plażą miejską w Więcborku. Zamek stał na widocznym do dziś wzgórzu zamkowym oddalonym o 200 metrów za wczesnośredniowiecznym grodem więcborskim datowanym na VII w. pne.
  • Przecław Grzymała miał syna Mikołaja który był kasztelanem z Biechowa jako dziedzic Więcborka i Potulic siedziby zamkowej Grzymalitów. Synami Mikołaja z małżeństwa z Kochną Ostrorogą był Pietrasz i Przecław.
  • Starszy syn Pietrasz, wojewoda kaliski był założycielem linii, która w 1506 roku od nazwy swojej siedziby przybrała nazwisko Potulickich. Syn Pietrasza Domosław Grzymalita kasztelan Rogoziński sprzedał w 1375 roku miasto rodzinne Grzymalitów Więcbork i jego siedzibę zamkową rodowi Pęperzyńskich (także Pamperzyńskich herbu łodzia). Ten herb jest używany obecnie.
  • Za dziełem Otto Goerkie Der Kreis Flatow z 1918 roku ujawniam opis Herbu miasta Więcbork z 1087r. :
  • Widmo upiorne przeszłości pozostało dotąd w waszym herbie Więcborka obronny mur w nim brama rozwarta, w bramie mąż zbrojny w szyszaku ze spuszczoną przyłbicą. Nad murem trzy wieżyce, nad niemi unoszą się trzy korony. Można by pomyśleć - brama rozwarta dla przybyszów, nad wszystkim góruje Unia troistej Rzeczypospolitej Polski, Litwy i Rusi. Herb Więcborka przywodzi najdawniejszych panów tej ziemi(....), czyli miasta Więcbork

Nazwy Więcborka na przestrzeni wieków[edytuj | edytuj kod]

    • Na przestrzeni wieków i tysiącleci występowało ponad dziesięć różnych nazw Więcborka, co również świadczy o jego wiekowości. Pierwsza nazwa miasta to Wansowno kolejne to Wanszowno, Wiązowno, Wicbork, Wienzburg, Wiecborg, Wiecborg, Więcburg, Wiecborg, Więcburg, Wicburg, Wyądzburg, Vandsburg i obecna nazwa Więcbork. Pierwszymi znanymi właścicielami miasta byli Grzymalici herbu Grzymała, którzy posiadali tu swój zamek na terenach plaży miejskiej za byłym wczesnośredniowiecznym grodem więcborskim

Zamek Zebrzydowskich i Potulickich w Więcborku[edytuj | edytuj kod]

  • Więcborski zamek Zebrzydowskich z 1496r. został rozbudowany i odrestaurowany z plenipotencji Królowej Bony, której kapelanem był biskup krakowski rodem z Więcborka Książę Andrzej Zebrzydowski, który w latach 1558 -1560 przeniósł siedzibę biskupa krakowskiego z Wawelu do zamku w Więcborku.
  • Mieściła sie tam kaplica zamkowa bp Andrzeja Zebrzydowskiego. Kaplica ta była związana z rozbudowanym zamkiem przez Zebrzydowskich w 1556r. Zamek stał po drugiej stronie jeziora w znacznej odległości od miejsca, w którym znajdował się poprzedni zamek. Było to po wschodniej stronie miasta, według jego dzisiejszego położenia. źródło Tamże i Otto Georkie Der Kreis Flatow Złotów 1818,s640.Była to budowla z groblami, fosami,mostami zwodzonymi i wszystkimi przynależnościami rycerskiego zamku. źródło:Tamże.

Honorowe Obywatelstwo Miasta i Gminy Więcbork[edytuj | edytuj kod]

Więcborska Gmina Żydowska[edytuj | edytuj kod]

  • Więcborska gmina żydowska zaistniała w Więcborku już w XVw. Natomiast więcborska synagoga została wybudowana w 1811r. i mieściła sie przy obecnej ul. Gen.J.Hallera 11. Synagoga powstała z inicjatywy miejscowej gminy żydowskiej i darczyńcy materiałów budowlanych dla synagogi Pana Nagla z Sypniewa k/Więcbork.
  • źródło Monografia Więcbork z 1993r.

Ewangelicy w Więcborku[edytuj | edytuj kod]

  • Więcbork stanowił centrum kościoła ewangelickiego w Polsce. To tu ustanowiono 350 osobowy klasztor sióstr Diakonistek z oddziałami w Warszawie, Lwowie, Wilnie, Bydgoszczy, Gnieźnie, Poznaniu itd. W Więcborku mieściły się liczne zakłady pomocnicze więcborskich sióstr Diakonistek, w tym szpital, drukarnie, domy wypoczynkowe, sierocińce, przedszkola, a nawet odwykówka dla upadłych dziewcząt, bo i wtedy prostytucja była doskonale rozwinięta.
  • W mieście działały dwa zbory ewangelickie jeden na ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego obecnie ul.Pocztowa, a kolejny na ul. Rybackiej. W przyległej do miasta Wituni działał Zakon Misjonarzy Ewangelickich, do dziś zachowały się wszystkie opisywane budynki ewangelików. Trzeba przypomnieć, że kolejne kościoły ewangelickie były w Zabartowie, Pęperzynie, Runowie i Sypniewie gmina Więcbork.
  • źródło Monografia Więcborka z 1993r.

Więcborska Rezydencja Prezydenta RP Ignacego Mościckiego[edytuj | edytuj kod]

  • Więcborska rezydencja Prezydenta II RP Ignacego Mościckiego położona była w lesie na przedmieściach Więcborka w okolicach Runowa Młyn. W tym pałacu Prezydent Mościcki gościł wybitnych mężów stanu ówczesnej Europy. Przebywali tu marszałkowie Polski Piłsudski, Rydz Śmigły, Premierzy i Ministrowie II RP, oraz przedstawiciele najwyższych władz państwowych II RP. Gmina Więcbork kończyła wówczas granicznie terytorium Polski co przyczyniło się do utworzenia rezydencji Prezydenta RP w Więcborku.
  • Ostatnie Boże Narodzenie z udziałem Prezydenta Mościckiego w więcborskiej rezydencji odbyło się w grudniu 1938 roku. Poprzedziło je prezydenckie polowanie w Więcborskich lasach z udziałem Prezydenta Ignacego Mościckiego Marszałka Polski Rydza Śmigłego i najwyższych władz II RP.
  • źródło Monografia Więcborka z 1993r.

Wywodzący się z Więcborka[edytuj | edytuj kod]

Organizacje pozarządowe, stowarzyszenia i kluby[edytuj | edytuj kod]

  • Stowarzyszenie Kurkowe Bractwo Strzeleckie w Więcborku - założone w 1732
  • KS Grom Więcbork - założony w 1957
  • TKKF Wodnik
  • Stowarzyszenie Tarcza i Miecz
  • Krajeńskie Stowarzyszenie Kulturalne
  • Stowarzyszenie Rodzin Katolickich
  • Liga Obrony Kraju
  • Polski Związek Wędkarski
  • Caritas oddział przy parafii Więcborskiej
  • Ludowe Zespoły Sportowe
  • Polski Związek Wędkarski
  • 34 Wodna Drużyna Związku Harcerstwa Polskiego
  • Stowarzyszenie Ochotnicza Straż Pożarna w Więcborku
  • Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w Więcborku
  • Towarzystwo Gimnastyczne SOKÓŁ w Więcborku
  • Stowarzyszenie "Szpital Wspólnym Dobrem"

Warunki naturalne[edytuj | edytuj kod]

Więcbork to miejscowość turystyczna położona przy Jeziorze Więcborskim otoczonym w znacznej części lasami z kilkunastoma ośrodkami wypoczynkowymi, hotelami, motelami i pensjonatami. W 1998 Więcbork stał się siedzibą Krajeńskiego Parku Krajobrazowego. Otoczony jest wzgórzami morenowymi, jeziorami i lasami.

Miejsca kultu w Więcborku[edytuj | edytuj kod]

  • parafia i kościół rzymskokatolicki pod wezwaniem św. Judy Tadeusza
  • klasztor i kaplica sióstr franciszkanek, ul. Złotowska
  • kaplica rzymskokatolicka w szpitalu
  • kaplice rzymskokatolicka na cmentarzach: parafialnym i komunalnym

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital Powiatowy w Więcborku
  • Pogotowie Ratunkowe w Więcborku.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej PROVITA w Więcborku
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "Ars Medica" s.c. w Więcborku
  • Laboratorium ZOZ w Więcborku
  • Rehabilitacja Zdrowotna ZOZ w Więcborku

Opieka społeczna[edytuj | edytuj kod]

  • Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Więcborku
  • Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Więcborku
  • Środowiskowy Dom Samopomocy w Więcborku
  • Placówka Opiekuńczo-Wychowawcza w Więcborku

Sport[edytuj | edytuj kod]

  • KS Grom Więcbork I liga w podnoszeniu ciężarów
  • KS Grom Więcbork A-klasa piłka nożna
  • KS Grom Więcbork sekcja lekkoatletyczna
  • Więcborski Klub Motorowy WIZAMOR w Więcborku
  • Polski Związek Wędkarski
  • Więcborski Klub Szachistów WIEŻA
  • Kurkowe Bractwo Strzeleckie
  • Ludowe Zespoły Sportowe
  • Liga Obrony Kraju oddział w Więcborku
  • TKKF WODNIK w Więcborku
  • Towarzystwo Gimnastyczne SOKÓŁ w Więcborku

Osiedla Więcborka[edytuj | edytuj kod]

  • Osiedle BOWiD
  • Osiedle Na Skarpie
  • Osiedle Plebanka
  • Osiedle Piastowskie
  • Osiedle Słoneczne
  • Osiedle Łopiennik [Lupinek]
  • Osiedle Tartaczne
  • Stare miasto
  • Osiedle Górne
  • Osiedle Dolne
  • Osiedle Pocztowe

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

W Więcborku działa przemysł metalowy (Więcborskie Zakłady Metalowe WIZAMOR i firma BEMIX) oraz stolarski (firma GABI BIS). Na dzień 31 grudnia 2010 r. w Mieście i Gminie Więcbork działały 834 podmioty gospodarcze (źródło – Biuletyn Informacyjny Gminy Więcbork).

Transport[edytuj | edytuj kod]

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

Więcbork leży nieco ponad 30 kilometrów od Złotowa przy drodze wojewódzkiej nr 189. Przez miasto przebiegają także drogi wojewódzkie nr 241 i 242.

W Więcborku funkcjonuje lokalny oddział przedsiębiorstwa PKS Chojnice. Można spotkać tu również autobusy PKS Bydgoszcz, PKS Człuchów, PKS Koszalin, PKS Piła i PKS Bytów. Autobusem można bez problemu dojechać do Bydgoszczy, Chojnic, Koszalina, Złotowa, Sośna, Człuchowa, Tucholi, Sępólna Krajeńskiego, Warszawy, Włocławka, Torunia, Piły, Poznania, a w sezonie letnim również do Łodzi, Krakowa[3].

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Więcbork przebiegają dwie linie kolejowe:

W mieście znajduje się nieczynna stacja kolejowa. Niegdyś węzeł łączący Piłę i Złotów z Laskowicami Pomorskimi, czy Grudziądzem. Od 2000 roku przez Więcbork jeżdżą jedynie lokalne pociągi towarowe i skrajnie.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]