Więzienie Montelupich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Więźniowie z Więzienia Montelupich w 1939 roku.

Więzienie Montelupich – więzienie w Krakowie przy ul. Montelupich, pierwotnie pełniące funkcje koszar wojskowych, mieszczące się w budynku będącym od XVI wieku własnością włoskiej rodziny kupiecko-bankierskiej Montelupich. Od 1905 roku władze austriackie umieściły w nim sąd wojskowy, znajdujący się wcześniej na Wawelu, a następnie więzienie.

Podczas II wojny światowej w budynku na Montelupich znajdowało się hitlerowskie więzienie policyjne podlegające Gestapo. W latach 19401944 więzionych było tu ok. 50 000 osób.[1] Przetrzymywano tu m. in. profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, aresztowanych podczas wymierzonej przeciwko polskiej inteligencji akcji Sonderaktion Krakau. Na terenie więzienia miały w tym czasie miejsce masowe egzekucje więźniów, z których część mordowano także w okolicach Krakowa (Podłęże i fort 49 "Krzesławice"). Większość aresztowanych, po ciężkich przesłuchaniach, wywożono do obozów koncentracyjnych Auschwitz-Birkenau i Plaszow.

Egzekucja 100 Polaków w Podłężu, wywiezionych z więzienia Montelupich, miała miejsce 2 lutego 1944Niemcy wzięli odwet za dokonanie 29 stycznia przez partyzantów Armii Krajowej z oddziału „Błyskawica", nieudanego zamachu na generalnego gubernatora Hansa Franka, który jechał pociągiem do Lwowa. Egzekucji dokonano na rozkaz dowódcy policji i SS Wilhelma Koppego, wykonali ją członkowie Gestapo, SS i Schutzpolizei (Schupo). Na terenie Krakowa SS i Gestapo rozstrzelało w masowej egzekucji 1000 ludzi z więzienia Montelupich, na wzgórzu przy ul. Kamedulska-Glinnik. 29 stycznia 1944 z więzienia wywieziono do miejscowości Pełkinie 24 żołnierzy Armii Krajowej, gdzie zostali rozstrzelani w odwecie za odbicie w dniu 19 stycznia 1944 ujętego wcześniej członka ruchu oporu.

Po 1945 w budynku znajdowało się ciężkie centralne więzienie karno-śledcze Urzędu Bezpieczeństwa i NKWD, przez które przeszło kilka tysięcy polskich żołnierzy, głównie z Armii Krajowej oraz WiN, z których część wywieziono w głąb ZSRR na zesłanie, oraz żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii. W więzieniu wykonywano także pod koniec lat 40. kary śmierci na członkach niemieckiej załogi obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, skazanych w pierwszym procesie oświęcimskim.

21 kwietnia 1988 r. wykonano tutaj po raz ostatni w Polsce karę śmierci.

Współcześnie w budynku przy ul. Montelupich 7 znajduje się Areszt Śledczy w Krakowie.

Wikimedia Commons

Martyrologia Polaków osadzanych i zamordowanych przez hitlerowców oraz funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa w 1945 r. została upamiętniona po 1990 r., na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic: „MONTELUPICH / BRYGIDKI / ZAMEK LUBELSKI / 1939 – 1945".

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wanda Kurkiewiczowa, Za murami Monte: wspomnienia z więzienia kobiecego Montelupich-Helclów, 1941-1942, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1968.
  • Stanisław Czerpak and Tadeusz Wroński, Ulica Pomorska 2: O krakowskim Gestapo i jego siedzibie w latach 1939-1945, Kraków, Muzeum Historii, 1972.
  • Wincenty Hein and Czesława Jakubiec, Montelupich, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1985. ISBN 8308003931

Przypisy

  1. Józef Batko, Gestapowcy, Kraków, Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985. ISBN 8303007203. Cited in Cezary Leżeński's review of the book in Nowe Książki, 1986, p. 127.