Więzienie na Łukiszkach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Więzienie na Łukiszkach
Prawosławna cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy, część kompleksu więziennego

Więzienie na Łukiszkach (lit. Lukiškių tardymo izoliatorius kalėjimas, ros. Лукишкская тюрьма) – najstarsze więzienie na Litwie, położone w śródmieściu Wilna, 300 m od zabudowań Sejmu, blisko pl. Łukiskiego, w zaułku Łukiskim 6 (Lukiškių skersgatvis); nazwy ul. we wcześniejszym okresie to Московская, Moskiewska, Więzienna, Kalėjimo. Jedno z najbardziej okrutnych miejsc odosobnienia Polaków w rosyjskim i radzieckim systemie represji, do których można było zaliczyć: Łubiankę i Lefortowo w Moskwie, Kresty w ówczesnym Piotrogrodzie czy Brygidki we Lwowie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy obiekt więzienia wybudowano po 1837, zmodernizowano w latach 1867-1890. Rosnące szybko potrzeby zmusiły władze carskie do wybudowania w tym miejscu w latach 1901-1904 całego kompleksu obiektów łącznie na 700 osadzonych według proj. wzorowanego na wybudowanym w 1884 więzieniu Kresty (Кресты). W owym czasie to było jeden z najbardziej nowoczesnych tego typu obiektów – z własną studnią artezyjską, siecią wodociągową i kanalizacyjną, centralnym ogrzewaniem i systemem wentylacyjnym. Był wyposażony w kuchnię, piekarnię, łaźnię, pralnię, dom mieszkalny dla funkcjonariuszy. W budynku więziennym na trzech górnych piętrach (2,3,4) mieścił się też kościół katolicki, zaprojektowany w stylu romańskim. Zlokalizowany na 3 piętrze ołtarz wykonano z marmuru według proj. płk. Kelczewskiego. Pomyślano również o zlokalizowaniu synagogi. W 1905 dobudowano z żółtego kamienia cerkiew prawosławną św. Mikołaja Cudotwórcy (Šv. Mikalojus Stebukladarys/Св. Никола Чудотворец). Całkowity koszt inwestycji zamknął się w kwocie 969 tys. rubli.

Miejsce kaźni przedstawicieli wielu narodów – Białorusinów, Litwinów, Żydów, a także tysięcy Polaków, uczestników powstań i żołnierzy AK, w którym przetrzymywano więźniów politycznych za czasów carskich, hitlerowskich (Gestapo), litewskich (Sauguma) i sowieckich (NKWD i KGB). Niejednokrotnie przebywało w nim od 2.000 do 16.000 osób jednocześnie.

W czerwcu 1941, pod koniec tzw. pierwszej okupacji sowieckiej, NKWD wymordowała dużą grupę więźniów. W trakcie późniejszej okupacji niemieckiej do więzienia przywożono Żydów z Getta, których rozstrzeliwano w Ponarach (Paneriai).

Obecnie pełni rolę aresztu i więzienia – przebywa w nim około 1.100 osób, w tym po wyroku około 200 osadzonych. Zatrudnia około 250 funkcjonariuszy. Istnieją plany jego prywatyzacji i przekształcenia na hotel.

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Martyrologia Polaków osadzanych, więzionych i mordowanych w więzieniu Łukiszki przez siepaczy carskich, sowieckich i niemieckich po 1990 została upamiętniona na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie napisem na jednej z tablic, "ŁUKISZKI 1861 - 1864, 1940 - 1945".

Przebywali na Łukiszkach[edytuj | edytuj kod]

Warte odnotowania[edytuj | edytuj kod]

  • W akcji odbicia z więzienia na Łukiszkach Eugeniusza Chylińskiego w 1942 wzięła udział Hanna Skarżanka, ówcześnie żołnierz Kedywu Okręgu Wileńskiego AK.

Więzienie wizytowali[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Pasierbska, Helena: Wileńskie Łukiszki, Gdańsk 2003, 256 s.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]