Wiaczesław Mienżynski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiaczesław Mienżynski 1918
Wiaczesław Mienżyński 1933 – ostatnie znane zdjęcie

Wiaczesław Rudolfowicz Mienżynski (lub Mężyński) (ros. Вячеслав Рудольфович Менжинский, ur. 31 sierpnia 1874 w Petersburgu, zm. 10 maja 1934 w Gorkach pod Moskwą) – wysoki funkcjonariusz policji politycznej i bezpieczeństwa, zastępca szefa Czeka Feliksa Dzierżyńskiego, szef Zjednoczonego Państwowego Zarządu Politycznego OGPU w latach 1926–1934.

Urodzony 19 sierpnia 1874 roku w Petersburgu, ze strony ojca w rodzinie szlacheckiej polskiego pochodzenia[1][2][3], a ze strony matki (Maria Szakiejewa, córka inspektora Szkoły Kawaleryjskich Junkrów) - pochodzenia rosyjskiego. Według historyka Pawła Wieczorkiewicza był Żydem, chociaż przez samych Rosjan traktowany był jako Polak, nawet w oficjalnych dokumentach. Brać się to miało z tego, że posługiwał się na co dzień językiem polskim, podobnie jak inni Żydzi z Kongresówki[4][5]. Jego ojciec Rudolf był wykładowcą historii w petersburskim Korpusie Kadetów. Miał dwie siostry: Ludmiłę i Wierę[1][2][3].

Wiaczesław ukończył prawo na Uniwersytecie Petersburskim. W ruchu rewolucyjnym od 1895 roku, Od 1902 członek SDPRR, po rewolucji 1905 roku udał się na emigrację (1907-1917). Znany był ze swych zdolności lingwistycznych (władał 12 językami, w tym chińskim i japońskim). Brał udział w rewolucji październikowej w Piotrogrodzie.

Po zwycięstwie bolszewików był najpierw zastępcą, a następnie krótko ludowym komisarzem finansów w 1918 roku (nie potrafił uporać się z zadaniami, a jego jedyną kwalifikacją była krótkotrwała praca w banku Crédit Lyonnais w czasie pobytu we Francji). Został konsulem w Berlinie, przeniesiony do WCzeKa (Czeka) w 1919 roku. Od 1923 był pierwszym zastępcą szefa OGPU Feliksa Dzierżyńskiego, a po jego śmierci w 1926 roku objął kierownictwo. Jego kandydaturę na to stanowisko wysunął, jeszcze za życia, sam Dzierżyński[6].

Potrafił czasem sprzeciwić się Stalinowi, m.in. w sprawie szachtyńskiej (proces szachtyński 18 maja – 15 sierpnia 1928).

Mienżyński często chorował (na zwyrodnienie kręgosłupa) i większość czasu spędzał w odosobnieniu, jednak kierownictwo tajnej policji sprawował aż do swej śmierci. Zmarł prawdopodobnie na atak serca, niemniej jego śmierć została przypisana oskarżonym w procesie 21.

Na późniejszych procesach twierdzono jednak, i wersję tę po latach podtrzymywał wieloletni funkcjonariusz policji politycznej i wywiadu zagranicznego Paweł Sudopłatow, że Mienżyńskiego otruł Gienrich Jagoda, jego ówczesny pierwszy zastępca w OGPU i następca.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Leonid Mleczin: Ojcowie terroru. T. 1. Warszawa: 2003, s. 77. ISBN 83-89187-31-0.
  2. 2,0 2,1 Borys Łewycki: Terror i rewolucja. Warszawa: 2004, s. 70. ISBN 83-88736-55-8.
  3. 3,0 3,1 Encyklopedia Rewolucji Październikowej. Red. nauk. Ludwik Bazylow, Jan Sobczak. Warszawa: 1977, s. 245-246.
  4. Ludwik Bazylow, Paweł Wieczorkiewicz: Historia Rosji. T. 2. Wrocław: Ossolineum, 2005, s. 417. ISBN 83-04-04641-5.
  5. Krwawy Feliks. Seria: Za Obce Pieniadze (film dokum.). TVP Historia. 2008
  6. Sylwia Frołow, Dzierżyński. Miłość i rewolucja, Znak Horyzont, Kraków 2014, s. 273

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Miloš Mikeln, Stalin; Tytuł oryginału słoweńskiego: Staljin, življenjska pot samodrżca; Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej 1990, ISBN 83-11-07757-6.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]