Widłaki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Widłaki
Lycopodium clavatum - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-219.jpg
Widłak goździsty
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo naczyniowe
Gromada widłaki
Nazwa systematyczna
Lycopodiophyta D.H. Scott
Systematyka w Wikispecies Systematyka w Wikispecies
Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons Galeria zdjęć i grafik w Wikimedia Commons

Widłaki, widłakowe (Lycopodiophyta) – gromada roślin naczyniowych licząca współcześnie około 1100–1200 gatunków[1]. Cechują się przewagą sporofitu nad gametofitem, pokryciem łodyg drobnymi liśćmi (mikrofilami) oraz umieszczeniem zarodni produkujących mejospory na górnej stronie liści lub też w kącie tych liści.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Współczesne widłaki są niepozornymi, zimozielonymi roślinami. W przeszłości należały tu potężne rośliny takie jak np. lepidodendrony osiągające 30 m wysokości[2]. Widłaki mają widlasto rozgałęzione pędy i korzenie. Pędy pokryte są drobnymi listkami, przymocowują się do podłoża za pomocą korzeni.
Liście
Liście widłaków, nazywane mikrofilami, są prawdopodobnie tworem filogenetycznie niezależnym od liści innych roślin naczyniowych. Brak luk liściowych w walcu osiowym przemawia za tym, że są to wyrostki łodygi zaopatrywane przez wyrosty protosteli. W liściach tych znajduje się tylko jedna, nierozgałęziona wiązka przewodząca[3].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Większość widłaków charakteryzuje długi cykl życiowy. Od wykiełkowania zarodnika do powstania dojrzałej rośliny mija niekiedy 20 lat.

Pochodzenie i systematyka[edytuj | edytuj kod]

Widłaki stanowią pozostałość najstarszej linii rozwojowej roślin naczyniowych zachowanej do czasów współczesnych. Wyodrębniły się ok. 400 milionów lat temu[2] z zosterofilofitów, które powstały w czasie, gdy niezróżnicowane jeszcze były rośliny nasienne i paprotniki. Widłaki stanowią zatem klad siostrzany w stosunku do pozostałych paprotników i roślin nasiennych (zwany Euphyllophyta)[4]. Powstały we wczesnym dewonie lub nawet w sylurze[1]. Ponad 300 milionów lat temu widłaki dominowały na Ziemi. Widłakowe odgrywały ogromną rolę w erze paleozoicznej, kiedy wykształciły olbrzymią rozmaitość form, w tym wiele o potężnych wielometrowych rozmiarach. Współczesne widłaki są przeżytkami tej wymarłej grupy roślin. Potężne wymieranie widłaków miało miejsce w końcu pensylwanu[1].

Pozycja i podział wg Pryer i in. (2004)[2]

Królestwo rośliny (Plantae), gromada widłaki (Lycopodiophyta D.H. Scott ):

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce ochroną gatunkową objęte są wszystkie widłaki z rodziny widłakowatych (Lycopodiaceae), gatunki z rodzaju widliczka (Selaginella), a także poryblin kolczasty (Isoëtes echinospora) i poryblin jeziorny (Isoëtes lacustris).

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Lycophyta: Systematics (ang.). University of California. [dostęp 2009-11-15].
  2. 2,0 2,1 2,2 Kathleen M. Pryer, Eric Schuettpelz, Paul G. Wolf, Harald Schneider, Alan R. Smith, And Raymond Cranfill: Phylogeny and evolution of ferns (monilophytes) with a focus on the early Leptosporangiate divergences (ang.). W: American Journal of Botany 91(10): 1582–1598 [on-line]. 2004. [dostęp 2010-09-15].
  3. Zygmunt Hejnowicz: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13825-4.
  4. Smith, A. R., K. M. Pryer, E. Schuettpelz, P. Korall, H. Schneider & P. G. Wolf. 2006. A classification for extant ferns. Taxon 55(3): 705–731 dostęp online