Wieś służebna

Wieś służebna – w średniowieczu wieś, której mieszkańcy świadczyli wyspecjalizowane świadczenia lub posługi na rzecz właściciela wsi (monarchy, grodu, feudała). W odniesieniu do wczesnego średniowiecza stosuje się nazwę osada służebna.

We wsi służebnej zamieszkiwała z reguły ludność jednej specjalności rzemieślniczej, np. bednarze, cieśle, grotnicy, kobiernicy, kowale, szczytnicy, szłomnicy, złotnicy, czy hodowlanej, np. koniarze, owczarze, skotnicy, świniarze oraz zajmujący się hodowlą i tresurą sokołów i psów myśliwskich.

Najczęściej nazwa takiej wsi wykazywała, czym zajmowali się mieszkańcy. Do dziś zachowało się ok. 600 nazw wskazujących, że dana miejscowość była kiedyś służebna (pomimo tego, że wiele z nich obecnie nie istnieje):

• Bartodzieje, Bartniki – produkcja miodu;
• Bednary, Bednarki – wyrób beczek;
• Bobrowniki;
• Cienietniki – produkcja sieci na zwierzęta;
• Chmielary – piwowarstwo;
• Cieśle – obróbka drewna;
• Garncarsko – wyroby garncarskie;
• Gęsiory – hodowla drobiu;
• Grotniki – wytwarzanie grotów;
• Jadowniki – wyrób zatrutych strzał;
• Jastrzębiec, Jastrzębniki – hodowla jastrzębi;
• Kłobuck – wieś służby łowieckiej;
• Kobylnica, Kobylniki, Kobylany, Kobyłka – hodowla koni;
• Konary, Koniary, Koniaków – przetrzymywanie książęcego stada koni;
• Korabniki, Korabie – budowa większych statków;
• Kobierniki – produkcja kobierców;
• Kołodzieje – produkcja kół/wozów;
• Kowale, Kowala, Kowary, Kowalno – rzemiosło kowalskie;
• Kuchary;
• Łękno – produkcja łekieł do siodeł;
• Łagiewniki – wyrób garnków;
• Mączniki – wyrób mąki;
• Medyka – hodowla stada książęcego;
• Miodary – produkcja miodu;
• Mydlniki – nazwa pochodzi od wymydlania rudy darniowej, a niekoniecznie od mydła;
• Niewodniki – połów ryb na duże sieci rybackie (czyli „niewodem“);

• Owczary – hodowla owiec;
• Owińska – rybołówstwo (w okolicy wsi znajdowały się jeziora);
• Piekary – wypiek chleba;
• Pracze;
• Przemięcie – wyroby garncarskie;
• Psarskie, Psary – hodowla psów myśliwskich;
• Rudniki – wydobywanie węgla;
• Rybitwy – połów ryb;
• Rzeszotary – produkcja sit do mąki i zboża;
• Sanniki – budowa sań;
• Skotniki, Stadniki– hodowla bydła (od ps. skot oznaczającego bydło);
• Słomniki – produkcja hełmów dla wojska;
• Sokolniki – hodowla sokołów;
• Sołacz – spichlerz książęcy;
• Srebrniki – wyroby złotnicze;
• Szczytniki – produkcja tarcz dla wojska;
• Szewce – produkcja obuwia;
• Stelmachy – produkcja kół do wozów;
• Świniary – hodowla świń;
• Tokary – warsztaty tokarskie;
• Topolę – produkcja soli;
• Winiary, Winnagóra, Winnica – uprawa winorośli;
• Woźniki – produkcja wozów;
• Zduny – wyroby garncarskie;
• Złotniki Żerniki – osady zajmujące się rozkładaniem namiotów książęcych,.

Bibliografia

• Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak, Historia ustroju i prawa polskiego, Warszawa 1998.
• Karol Buczek, Książęca ludność służebna w Polsce wczesnofeudalnej, Wrocław - Kraków 1958.