Wieża Babel (obraz Bruegla)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wieża Babel
Wieża Babel
Malarz Pieter Bruegel
Rok wykonania 1563
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar 114 x 155 cm
Muzeum Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu
Mała Wieża Babel
Mała Wieża Babel
Malarz Pieter Bruegel
Rok wykonania 1563
Technika wykonania olej na desce
Rozmiar 60 x 74,5 cm
Muzeum Museum Boijmans Van Beuningen Rotterdam

Wieża Babel – obraz olejny niderlandzkiego malarza Pietera Bruegla namalowany w 1563 w Antwerpii w dwóch wersjach. Pierwsza, znana jako Wieża Babel, obecnie znajduje się w Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu. Dzieło to ma wymiary 114 cm wysokości na 155 cm szerokości[1]. Druga, nazywana Małą Wieżą Babel, znajduje się w Museum Boijmans Van Beuningen w Rotterdamie. Ma wymiary 60 cm x 74,5 cm.

Tło kulturowe[edytuj | edytuj kod]

Inspiracją dla autora było opowiadanie biblijne o wieży Babel, znajdujące się w jedenastym rozdziale Księgi Rodzaju. Opowieść ta jest zwieńczeniem pierwszej części tej księgi, która z jednej strony próbuje połączyć początki świata i człowieka z historycznymi dziejami biblijnych patriarchów, a z drugiej ukazuje stopniowe oddalanie się ludzi od Boga, czego ostatnim akcentem jest opowiadanie o wieży Babel. Pierwowzorów biblijnej wieży należy szukać w Mezopotamii, gdzie znane jest ok. 25 miast z tego typu budowlami zwanymi zigguratami. Według Biblii wieża ta była wyrazem pychy ludzi, którzy bez błogosławieństwa ze strony Boga chcieli się zjednoczyć i okazać swoją potęgę. Budowla nie została jednak dokończona, gdyż Bóg pomieszał im języki i odtąd ludzie nie mogli się porozumieć. Badacze Biblii sądzą, że nie chodziło tu jednak o wytłumaczenie różnorodności języków, ale raczej o podkreślenie kary zesłanej przez Jahwe na ludy, które nękały Izraelitów, wierząc w moc swych bóstw[2]. Patrząc szerzej, możemy tu dostrzec "(...) zjawisko zła zorganizowanego, które opanowuje społeczności ludzkie i nie jest jedynie sumą grzechów poszczególnych jednostek, wchodzących w ich skład, ale grzechem wspólnoty, która jako taka zajmuje postawę sprzeczną z wolą Boga i zmierza ku złym celom"[3].

Na to tło nakładają się jeszcze problemy społeczno-polityczne dające się odczuć w Antwerpii i całych Niderlandach czasów Bruegla, rządzonych przez Hiszpanów. Presja wywierana przez władzę hiszpańską na miejscowe ruchy religijne była przyczyną niepokojów. Autor chciał zwrócić uwagę na niebezpieczeństwa wynikające z podejrzliwej atmosfery społecznej tamtych czasów[4].

Opis[edytuj | edytuj kod]

Bruegelowska wieża Babel w pierwszym i drugim przypadku przypomina kształtem rzymskie Koloseum, co prawdopodobnie jest skutkiem faktu, że autor był zauroczony pozostałościami starożytnego amfiteatru podczas swego pobytu we Włoszech[5].

W wersji obrazu znajdującej się w Wiedniu wieża przypominająca rzymską budowlę zajmuje większą część malowidła, ale w tle widać miasto wraz z jego murami połączonymi z wieżą systemem podziemnych korytarzy. W prawym dolnym rogu znajduje się port ze statkami dostarczającymi materiały potrzebne do budowy. W lewym dolnym rogu została uwieczniona scena, której centralną postacią jest król, który przybył, aby sprawdzić postępy w budowie. Jest nim najprawdopodobniej władca babiloński Nimrod. Malarz przedstawił go jako człowieka wyjątkowo pysznego, któremu kłaniają się wszyscy, których napotyka na swej drodze.

Rotterdamska wersja obrazu różni się nieco od wiedeńskiej. Wieża zajmuje tam większość miejsca. Reszta właściwie stanowi tło. W prawym dolnym rogu również odnajdujemy port ze statkami. Nie ma tam jednak dodatkowych scen, jak na większym obrazie. Znaczne są również różnice kolorystyczne. Obraz wiedeński pokazuję wieżę w jasnych tonacjach z użyciem ochry, natomiast budowla na drugim dziele przedstawiona jest w tonacjach ciemnych, podkreślonych w otaczających ją chmurach i przygnębiającej atmosferze. Podczas gdy Mała Wieża Babel ukazuje moment przerwania budowy, obraz wiedeński ukazuje chwilę, gdy zapanował chaos i zbliżała się kara boska. Ten drugi obraz jest bardziej udramatyzowany i wskazuje na to, co dopiero ma nadejść[6].

Symbolika[edytuj | edytuj kod]

Według badaczy wieża uwieczniona na malowidłach Bruegla może symbolizować Antwerpię z jego czasów, która bardzo szybko się rozwijała gospodarczo na skutek odkrycia nowych dróg morskich. Miasto stało się wówczas centrum handlu dla całej zachodniej Europy. Niektórzy widzą w wieży symbol lęku towarzyszącego rozwojowi i modernizacji. Nawiązanie do wieży Babel jako miejsca pomieszania języków może stanowić aluzję do mnogości języków używanych w Antwerpii: flamandzkiego, niemieckiego, francuskiego i hiszpańskiego[7].

Nawiązania[edytuj | edytuj kod]

Wieża Babel jest obecna we współczesnej kulturze popularnej, do tego dzieła nawiązał np. Josh Kirby tworząc plakat do filmu Żywot Briana[8]. Obraz Bruegla znalazł się też na obwolucie pierwszego wydania gry Civilization III[9].

Przypisy

  1. Opis w portalu Art and the Bible.
  2. S. Wypych, Pięcioksiąg, Warszawa 1987, s. 66.
  3. J. St. Synowiec, Początki świata i ludzkości według Księgi Rodzaju, Kraków 2001. ISBN 83-86991-35-6
  4. D. Bianco, Bruegel, Warszawa 2006, s. 74. ISBN 978-83-60688-08-3
  5. D. Bianco, Bruegel, s. 76.
  6. D. Bianco, Bruegel, s. 78.
  7. Suzanne Hill: The Tower of Babel. Suite101, 26 grudnia 2006. [dostęp 4 stycznia 2010].
  8. David Langford: Kosmiczny róg obfitości. Warszawa: Amber, 2002, s. 33. ISBN ISBN 83-241-0015-6.
  9. Sid Meier's Civilization III (ang.). Moby Games. [dostęp 4 stycznia 2010].