Wielka Encyklopedia Radziecka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielka Encyklopedia Radziecka
Большая советская энциклопедия
Miejsce wydania Moskwa
Język rosyjski
Data I wyd. 1926
Wydawca "Sowietskaja encikłopedija" (wyd. I)
Państwowe Wydawnictwo Naukowe "Bolszaja Sowietskaja Encikłopedija" (wyd. II)
"Sowietskaja Encikłopedija" (wyd. III)
Typ utworu encyklopedia

Wielka Encyklopedia Radziecka (ros. Большая советская энциклопедия) – jedna z największych encyklopedii światowych w języku rosyjskim, wydawana w ZSRR w trzech edycjach (1926–1947, 1950–1958, 1969–1978). Obecnie w internecie istnieją edycje online wszystkich trzech wydań.

Wydania[edytuj | edytuj kod]

Edycja I[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza edycja liczyła 65 tomów zawierających 65 000 haseł (plus dodatkowy tom o Związku Radzieckim). Jej redaktorem naczelnym był Otto Szmidt. Decyzja o wydaniu encyklopedii zapadła w 1925 uchwałą Prezydium CKW ZSRR. Na podstawie tej samej uchwały powołano towarzystwo akcyjne "Sowietskaja encikłopedija", przekształcone następnie w 1930 w Państwowe Wydawnictwo Słownikowo-Encyklopedyczne i w 1937 w Państwowy Instytut "Sowietskaja Encikłopedija", które było wydawcą encyklopedii. Tom pierwszy ukazał się w 1926 roku, a ostatni, na skutek opóźnień spowodowanych wybuchem wojny, w 1947. Wydanie było bogato ilustrowane, zwłaszcza rycinami w wykonaniu znanych radzieckich grafików. Nakład każdego tomu wynosił 50-80 tys. egzemplarzy. Redakcja encyklopedii mieściła się w Domu Anienkowych w Moskwie.

Pośród redaktorów pierwszej edycji encyklopedii znajdowały się czołowe postacie świata nauki, sztuki i polityki ówczesnego ZSRR, m.in.: Aleksiej Bach, Andriej Bubnow, Nikołaj Burdenko, Nikołaj Bucharin, Wasilij Wiliams, Kliment Woroszyłow, Iwan Gubkin, Igor Grabar, Walerian Kujbyszew, Anatolij Łunaczarski, Władimir Obruczew, Michaił Pokrowski, Karol Radek, Nikołaj Siemaszko, Paweł Fłorienski, Michaił Frunze i in.

Edycja II[edytuj | edytuj kod]

Tomy II wydania Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej

Drugie wydanie encyklopedii było wynikiem decyzji Rady Ministrów ZSRR z 20 lutego 1949. Głównymi jej redaktorami byli: w latach 1949-1951 Siergiej Wawiłow (tomy 1-7), w latach 1951-1958 (tomy 8-21). Wydawcą encyklopedii było Państwowe Wydawnictwo Naukowe "Bolszaja Sowietskaja Encikłopedija". Druga edycja składała się 51 tomów (49 tomów właściwej encyklopedii plus dodatkowy tom poświęcony ZSRR oraz tom pt. Spis alfabetyczny w dwóch woluminach). Zawierała 100 000 haseł, ponad 40 000 ilustracji i 2362 mapy. Poszczególne tomy ukazywały się w latach 1950-1958. W 1960 dodrukowano do niej dwuwoluminowy indeks przedmiotowo-imienny. nakład każdego tomu wynosił 250-300 tys. egzemplarzy.

Pośród jej redaktorów można odnaleźć m.in. nazwiska: Nikołaja Aniczkowa, Iwana Bardina, Wiktora Winogradowa, Andrieja Grigoriewa, Andrieja Kołmogorowa, Olgi Lepieszyńskiej, Trofima Łysenki, Aleksandra Oparina, i in.

Edycja III[edytuj | edytuj kod]

Wydanie trzecie Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej powstało na podstawie decyzji KC KPZR z 2 lutego 1967 roku. Jej wydawca było wydawnictwo "Sowietskaja Encikłopedija". Liczyło 30 tomów (tom 24 miał dodatkowy wolumin poświęcony w całości ZSRR) plus dodatkowy, nienumerowany tom ze spisem indeksem alfabetycznym haseł, zawierających w sumie około 95 tysięcy haseł, ponad 29 tysięcy ilustracji, 3 700 portretów i ponad 500 map. Do tomu 14 z hasłem Lenin dołączona była płyta gramofonowa z zapisem jego przemówień. Nakład każdego tomu liczył 630 tys. egzemplarzy. W przygotowaniu wydania wzięło udział blisko 10 000 specjalistów z różnych dziedzin. W latach 1957–1990 corocznie publikowane były poprawki. Głównym redaktorem trzeciego wydania był Aleksander Prochorow. Wydanie to ukazało się w języku angielskim, wydane w USA w latach 1973-1982 nakładem wydawnictwa Macmillan Publishers.

Cenzura[edytuj | edytuj kod]

Encyklopedia ta nie była - jak i inne radzieckie publikacje - wolna od cenzury i propagandy. Przykładowo, po rozstrzelaniu w 1953 Berii, subskrybenci Wielkiej Encyklopedii otrzymywali przesyłki z kartami do podmiany i zaleceniem, aby za pomocą nożyc lub żyletki usunąć z tomu piątego strony 22, 23, 24 i 25 oraz portret między stronami 23 i 24 (ta część zawierała wielkie hasło i portret Berii), a na to miejsce wkleić przysłane karty ze znacznie poszerzonymi kilkoma hasłami, m.in. Morze Beringa[1].

Wydanie nierosyjskojęzyczne[edytuj | edytuj kod]

Pełne wydanie anglojęzycznej Wielkiej Encyklopedii Radzieckiej

Wielka Encyklopedia Radziecka (głównie III edycja) miała również wersje nierosyjskie: ukraińską, białoruską, uzbecką, kazachską, gruzińską, azerbejdżańską, litewską, mołdawską, łotewską, kirgiską, tadżycką, armeńską, turkmeńską i estońską, jak również grecką (34 tomy, 1977 - 1983) i angielskojęzyczną (31 tomów, 1974 - 1983).

Tytuł oryginału Transkrypcja (gdy potrzebna) Tłumaczenie tytułu Liczba tomów Lata wydania
Українська радянська енциклопедія Ukraïns'ka radyans'ka enstiklopediya Ukraińska Encyklopedia Radziecka 17 1959–1965
Eesti nõukogude entsüklopeedia Estońska Encyklopedia Radziecka 8 1968–1976
Беларуская савецкая энцыклапедыя Belaruskaya savietskaya entsyklapedyya Białoruska Encyklopedia Radziecka 12 1969–1975
Енчиклопедия советикэ молдовеняскэ Enciclopedia sovietică moldovenească Mołdawska Encyklopedia Radziecka 8 1970–1981
Ўзбек совет энциклопедияси Uzbek soviet entsiklopediyasi Uzbecka Encyklopedia Radziecka 14 1971–1980
Қазақ кеңес энциклопедиясы Qazaq keñes encïklopedïyası Kazachska Encyklopedia Radziecka 10 1972–1978
Հայկական սովետական հանրագիտարան Haykakan sovetakan hanragitaran Armeńska Encyklopedia Radziecka 13 1974–1987
Түркмен совет энциклопедиясы Türkmen soviet entsiklopediyasy Turkmeńska Encyklopedia Radziecka 10 1974–1989
ქართული საბჭოთა ენციკლოპედია kartuli sabch'ota encik'lop'edia Gruzińska Encyklopedia Radziecka 12 1975–1987
Кыргыз Совет Энциклопедиясы Kyrgyz Soviet Entsiklopediyasy Kirgiska Encyklopedia Radziecka 6 1976–1980
Lietuviškoji tarybinė enciklopedija Litewska Encyklopedia Radziecka 10 1976–1985
Азәрбајҹан Совет Енсиклопедијасы Azәrbaycan Sovet Ensiklopediyası Azerbejdżańska Encyklopedia Radziecka 10 1976–1987
Энциклопедияи советии тоҷик Entsiklopediyai sovietii tochik Tadżycka Encyklopedia Radziecka 8 1978–1988
Latvijas padomju enciklopēdija Łotewska Encyklopedia Radziecka 11 1981–1988

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]