Wielka Racza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wielka Racza
Grupa Wielkiej Raczy, Wielka Racza widoczna po lewej
Grupa Wielkiej Raczy, Wielka Racza widoczna po lewej
Państwo  Polska,  Słowacja
Pasmo Beskid Żywiecki, Kysucké Beskydy, Karpaty
Wysokość 1236 m n.p.m.
Wybitność 391 m
Położenie na mapie Beskidu Śląskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Śląskiego
Wielka Racza
Wielka Racza
Ziemia 49°24′47,9″N 18°58′07,7″E/49,413306 18,968806Na mapach: 49°24′47,9″N 18°58′07,7″E/49,413306 18,968806
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Na szczycie Wielkiej Raczy
Panorama z platformy widokowej w kierunku dawnego przejścia granicznego i Beskidu Śląsko-Morawskiego
Panorama na zachodnią stronę
Panorama w kierunku Rycerzowej i Małej Fatry

Wielka Racza (słow. Veľká Rača, 1236 m n.p.m.) – najwyższy szczyt grupy Wielkiej Raczy w Beskidzie Żywieckim (na Słowacji są to Beskidy Kysuckie)[1][2]

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Wielka Racza znajduje się na głównym grzbiecie Beskidu Żywieckiego, przez który biegnie granica polsko-słowacka oraz Wielki Europejski Dział Wodny[3]. Na Wielkiej Raczy grzbiet ten zmienia kierunek. Wielka Racza jest też zwornikiem dla długiego bocznego grzbietu odchodzącego od jej wierzchołka na zachód (na słowacką stronę). Między trzema grzbietami Wielkiej Raczy są trzy doliny, którymi spływają trzy potoki: Racza, Klubinský potok i Oszczadnica (Oščadnica)[4].

Turystyka i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Wielka Racza jest całkowicie zalesiona, ale na jej wierzchołku jest trawiasta hala, z której rozciąga się szeroka panorama z charakterystyczną grupą Małej Fatry. Szczyt jest też największą górą Beskidów Kysuckich (słowackiej części Beskidu Żywieckiego) i jednym z najwyższych szczytów Beskidu Żywieckiego. Obserwację widoków ułatwia plaftorma widokowa wybudowana w 1997 r. wspólnie przez Polaków i Słowaków[1].

Na szczycie znajduje się schronisko PTTK na Wielkiej Raczy[1]. Poniżej szczytu po stronie słowackiej znajduje się kompleks narciarski (Snow Paradise Veľká Rača Oščadnica) położony na wysokości 639-1048 m n.p.m.[5].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wzmianka o Wielkiej Raczy pojawia się już w dokumencie z 1417 roku. W połowie XVI wieku wypasali na niej swoje stada Wołosi. Wkrótce potem między pasterzami z posiadłości ziemskich Budatina i Streczna (Budatinske a Strcnanške panstvo) dochodziło do krwawych walk o tereny pasterskie. W XVII i XIX wieku w lasach Wielkiej Raczy i w okolicach ukrywali się zbójnicy, na których uządzano obławy z udziałem miejscowej ludności okradanej przez zbójników[2]. Wielka Racza była doskonałym punktem obserwacyjnym, co wykorzystali Niemcy, w czasie II wojny światowej urządzając w schronisku posterunek żandarmerii. Mimo to w lasach Wielkiej Raczy przez 4 lata w ukrywał się Karol Peterman. Był synem niemieckiego kolonisty, ale czuł się Polakiem i zdezerterował z niemieckiej armii. Po wojnie, aż do późnych lat 50. Wielka Racza i znajdujące się na niej schronisko były dla turystów praktycznie niedostępne. Ówczesne komunistyczne władze nie zezwalały chodzić wzdłuż granicy państwowej, można było tylko po wylegitymowaniu się u dozorcy w Rycerce Dolnej pobrać klucze do schroniska i dojść do niego drogą. Od 1 lipca 1999 r., zgodnie z podpisaną ze stroną słowacką umową, na Wielkiej Raczy funkcjonowało do grudnia 2007 turystyczne przejście graniczne dla ruchu pieszego i narciarskiego[1].

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Z rzadkich w Polsce gatunków roślin stwierdzono występowanie dzwonka piłkowanego, tojadu morawskiego, tocji karpackiej[6]. Na słowackich stokach Wielkiej Raczy w 1976 utworzono rezerwat przyrody Veľká Rača o powierzchni 313 ha. W rezerwacie tym znajdują się fragmenty naturalnego boru jodłowo-świerkowego, piaskowcowe wychodnie i liczne niby-jaskinie zwane skalnymi dziurami (skalné diery). Z rzadkich roślin występują tutaj m.in. gołek białawy, goryczka trojeściowa, urdzik karpacki, lilia złotogłów, a ze zwierząt cietrzew i ryś. Trawiasta platforma szczytowa Wielkiej Raczy nie jest wytworzoną przez ludzi polaną, lecz naturalnego pochodzenia halą, mimo, że naturalna górna granica lasu przebiega w tej części Beskidów około 150 m powyżej. Naturalnego pochodzenia jest również otaczająca tę halę karłowata buczyna[1].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Istnieje wiele hipotez wyjaśniających pochodzenie nazwy Racza. Nazwa ta występuje w dokumentach już z XVII i XVIII w jako Rayca. Andrzej Komoniecki w swoim Dziejopisie żywieckim przypuszcza, że musi ona być związana z nazwą pobliskiej miejscowości Rajcza. Podaje też podanie, że Komorowscy będący właścicielami „państwa żywieckiego” toczyli spory o granice z właścicielami węgierskimi. Po dojściu do porozumienia raczyli się winem i stąd niby miałaby pochodzić nazwa. W gwarze żywieckiej słowo rajczula oznacza zagrodę dla owiec. Aleksy Siemionow w Studiach beskidzko-tatrzańskich (1992 r.) zaś pisze, że nazwa góry pochodzi od staropolskiego słowa rac, racz oznaczającego rycerza i miałaby związek z nazwami miejscowości Rycerka Górna, Rycerka Dolna , będącymi kiedyś własnością rycerską[1].

Szlaki piesze na Wielką Raczę[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny czerwony ze Zwardonia przez Magurę – 4.45 godz, z powrotem 4.15 godz.
szlak turystyczny żółty z Rycerki Kolonii – 2 godz, z powrotem 1.15 godz.
szlak turystyczny czerwony z Przełęczy Przegibek – 3 godz, z powrotem 2.45 godz.
Szlak zielony z Oszczadnicy przez chaty na Rači – 2.45 godz, z powrotem 2.15 godz.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Stanisław Figiel, Piotr Krzywda: Beskid Żywiecki. Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006. ISBN 83-89188-59-7.
  2. 2,0 2,1 Informacja na tablicy zamontowanej na szczycie Wielkiej Raczy
  3. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  4. Turystyczna i satelitarna mapa Słowacji. [dostęp 2012-01-10].
  5. Beskid Śląski i Żywiecki. Mapa 1:50 000. Kraków: Wyd. „Compass”, 2011. ISBN 978-83-7605-084-3.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.