Wielka smuta

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wielka Smuta)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Godło Rosji
To jest artykuł z cyklu
Historia Rosji

Wielka smuta (ros. Смутное время) – okres kryzysu Carstwa Rosyjskiego w latach 1598-1613, wywołany uzurpacją tronu carskiego, połączoną z interwencją wojsk polskich i szwedzkich.

Po śmierci Borysa Godunowa carem został Fiodor II (1605), lecz rządził, z pomocą swej matki, tylko dwa miesiące. Fiodor oraz żona Borysa zostali zabici w trakcie zamieszek jakie wybuchły, gdy oddziały Dymitra I Samozwańca zbliżały się do Moskwy (a sam „syn” Iwana Groźnego stacjonował w Tule).

Dymitr Samozwaniec I (1605-1606), zadeklarował pokojowe panowanie, zniósł karę śmierci, a swoim przeciwnikom udzielił amnestii. Chciał zorganizować wyprawę wojenną przeciwko Tatarom krymskim i szukał na nią sojuszników. Odmówił poselstwu polskiemu Zygmunta III Wazy przekazania Ziem Smoleńskiej i Siewierskiej w zamian za pomoc w zamierzonej wojnie. Ożenił się z Polką Maryną Mniszchówną, która przybyła z dużym orszakiem i ojcem (wojewodą sandomierskim) do Moskwy, po czym uznana została za carową. Według historyków, polska załoga nie zawsze zachowywała się godnie. Rosyjscy bojarzy wzniecili więc antypolskie powstanie, podczas którego Dymitr Samozwaniec I i 2000 jego popleczników, głównie Polaków, zostało zabitych, a wojewoda Mniszech z córką internowani poza Moskwą.

Kolejnym carem obwołany został wtedy przywódca spisku, bojar Wasyl Szujski (1606-1610). W Rosji utrzymywał się jednak nadal silny kryzys gospodarczy i anarchia. W jego wyniku wybuchło wielkie antyfeudalne powstanie chłopskie, pod przywództwem Iwana Bołotnikowa. W tym zamieszaniu pojawił się kolejny pretendent do tronu Dymitr Samozwaniec II, którego zwolennicy zbrojnie wystąpili przeciwko carowi. Wówczas Szujski zawarł pakt ze Szwecją, otrzymując wsparcie ich wojsk w zamian za zrzeczenie się swych praw do Inflant.

Stało się to pretekstem do wznowienia przez Polskę wojny z Rosją (1609-1618) i pod koniec września 1610 r. polskie oddziały hetmana Stanisława Żółkiewskiego zajęły Moskwę, a car został uwięziony i zmarł w niewoli[1]. Jednakże już w marcu 1611 przeciwko Polakom zaczęło zbierać się pospolite ruszenie, pierwszy zryw został krwawo stłumiony, w sierpniu 1612 r. Polaków wyparło z miasta drugie pospoplite ruszenie organizowane w Niżnym Nowogrodzie - powstanie kierowane było przez kupca Minina i księcia Dymitra Pożarskiego. Odsiecz Chodkiewicza (zobacz: Bitwa pod Moskwą 1612) nie dotarła na Kreml.[2] Polacy skapitulowali 7 listopada.

Następnie Sobór Ziemski, zwołany przez mieszczan i szlachtę rosyjską, obrał na cara księcia Michała Romanowa. Dał on początek nowej dynastii, panującej w Rosji do 1762 r., a licząc z liniami bocznymi, aż do 1917 r.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. prawdopodobną przyczyną była epidemia nazywana wówczas morowym powietrzem, podejrzewano również otrucie za: Andrzej Andrusiewicz: Carowie i cesarze Rosji. Warszawa: Fakty, 2001, s. 110. ISBN 83-7311-126-3.
  2. Józef Andrzej Gierowski, "Historia Polski 1505-1764", PWN Warszawa 1988