Wielka Waga Miejska w Krakowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga w 1804 r.
Wielka Waga w 1804 r.
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków, Rynek Główny
Zniszczono XIX wiek
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Wielka Waga Miejska
Wielka Waga Miejska
Ziemia 50°03′40″N 19°56′15″E/50,061111 19,937500

Wielka Waga (tzw. Waga Ołowiowa) – nieistniejący już jeden z dwóch budynków wagi miejskiej w Krakowie. Wielka Waga początkowo była prawdopodobnie budowlą drewnianą (pierwsze wzmianki pochodzą z 1302 roku), jednak w drugiej połowie XIV wieku przebudowana została na budowlę murowaną. Wagę Ołowiową wyburzono natomiast w 1868 roku (ew. 1875 roku)[1]. Budynek Wagi Ołowiowej (ważono tutaj miedź, ołów i żelazo) zlokalizowany był pomiędzy Sukiennicami a kościołem św. Wojciecha.

Waga Wielka była budynkiem dwupiętrowym o szerszej części dolnej, stąd też zwano ją niekiedy "Kałamarzem". Wiadomości o tej budowli znajdujemy w przywileju króla Kazimierza Wielkiego z roku 1358, a następnie wzmianki ("pensa major") pochodzą z roku 1369 i 1390. Później mowa jest o niej z początkiem wieku XV i XVI. Pod koniec XVI w. budynek Wagi Wielkiej był już bardzo zrujnowany, tak więc w roku 1594 podjęto decyzję o jego gruntownym remoncie. Pracami objęto fundamenty, sklepienia, odrzwia, okna i dach[2].

Za czasów średniowiecznych należała ponoć do największych w Europie[3]. W tym budynku użyteczności publicznej mieściły się przyrządy związane z pomiarami handlowymi, w tym wzorce wag, odważniki, oficjalna waga miejska. Budynek Wielkiej Wagi był dużym obiektem, z halą o powierzchni około 100 metrów2. W podziemiach budynku znajdowały się składy handlowe. Ważono tutaj towary powyżej jednego cetnara (czyli około 50 kg). Opis wyposażenia Wielkiej Wagi zachował się w dokumencie z 1747 roku: "W tej wadze belek drewniany i szale żelazem okute z łańcuchem, gwintów spiżowych cetnarowych N. 13, detto żelaznych N.3, cetnarowych 1"[4]. W zespole wielkiej wagi działała topnia srebra.

W XVIII w. do budynku Wagi Wielkiej przeniesiono z piętra Sukiennic kramy z towarami "norymberskimi". Towary te, tj. karty, obicia na ściany i meble, igły, nici i wstążki, sprzedawano na piętrze Wagi. W pierwszych latach XIX w. na parterze Wagi umieszczono strażnicę wojskową (odwach), a sam budynek uzyskał nazwę "Komisji". Zachowane źródła ikonograficzne i plany z tego okresu wskazują, że Komisja była gmachem wolno stojącym, wzniesionym na rzucie kwadratu, o szerokim parterze i dwóch piętrach zwieńczonych attyką. Szczyt elewacji ozdobiony był umieszczonymi w płytkich framugach malowidłami (już wtedy zatartymi), przedstawiającymi kolorowe postacie władców i wodzów starożytnych. Ściany wewnętrzne dolnej części budynku pokrywały napisy zawierające wiadomości o ważniejszych wydarzeniach w Polsce i Krakowie. Znajdowały się tam m.in. informacje o pożarach, zarazach, trzęsieniach ziemi, powodziach i innych klęskach, z podaniem daty ich wystąpienia. Około roku 1870 został zbudowany nowy budynek Odwachu u podnóża wieży ratuszowej. Wtedy to dawna Waga Wielka została zburzona[5].

Pozostałości po budynku Wielkiej Wagi znajdują się w podziemiach rynku (ok. 3–4 metrów pod powierzchnią). Podczas prac archeologicznych prowadzonych w latach 2005–2010 odkryto tutaj posiadający stemple króla Władysława Łokietka bochen ołowiu o wadze blisko 700 kg[6], datowany na początek XIV wieku[7]. Bochen ołowiu – odlana sztuka ołowiu w kształcie okrągłego bochenka chleba – przeznaczony do handlu hurtowego[7], był jednym z trzech najważniejszych towarów eksportowych średniowiecznego Krakowa obok plastrów miedzi i bałwanów soli. Jako że bochen krakowski zachował się w całości[7], jest to jedyny taki obiekt na świecie[6].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. M. Landau, Wykop krakowski, "Wprost" 2005, nr 45(1197)
  2. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Waga Wielka (Komisja), "Echo Krakowa", 3 IV 1991 r., nr 66 (13378).
  3. J. Nowicka, Lasery, czyli w sercu średniowiecznego miasta, "Rzeczpospolita", 23 września 2010.
  4. M. Landau, Wykop krakowski, "Wprost" 2005, nr 45(1197).
  5. Marek Żukow-Karczewski, op. cit.
  6. 6,0 6,1 J. Nowicka, Wiewiórki zamiast gołębi, "Rzeczpospolita", 23 września 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 Aldona Garbacz-Klempka. Ołów – krótki rys historyczny i najnowsze znaleziska archeologiczne. „Informator Metale Nieżelazne”, s. 242, 2007. [dostęp 2011-03-12]. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. J. Nowicka, Wiewiórki zamiast gołębi: Podziemia rynku głównego w Krakowie, "Rzeczpospolita", 23 września 2010
  2. Sukiennice [w:] Encyklopedia Krakowa, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Kraków 2000, s. 937–938.
  3. W. Komorowski, A. Sudacka: Rynek Główny w Krakowie. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2008. ISBN 978-83-04-04992-5.
  4. Marta Marek, Zastosowanie techniki cyfrowej 3D do rekonstrukcji historycznej zabudowy Krakowa [w:] Zeszyty Naukowe Muzeum Historycznego Miasta Krakowa "Krzysztofory" nr 26, Kraków 2008
  5. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Waga Wielka (Komisja), "Echo Krakowa", 3 IV 1991 r., nr 66 (13378).