Wielka piątka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pięcioczynnikowy model osobowości (w skrócie PMO) autorstwa Paula Costy i Roberta McCrae zwany też „wielką piątką” (ang. Big Five) obejmuje następujące czynniki osobowości:

  • neurotyczność (vs stałość emocjonalna) – odzwierciedlającą przystosowanie emocjonalne versus emocjonalne niezrównoważenie; skłonność do przeżywania negatywnych emocji (strachu, zmieszania, gniewu, poczucia winy) oraz podatność na stres psychologiczny
  • ekstrawersję (vs introwersja) – która odnosi się do jakości i ilości interakcji społecznych oraz poziomu aktywności, energii, a także zdolności do doświadczania pozytywnych emocji
  • otwartość na doświadczenie – wskazującą na tendencję do pozytywnego wartościowania doświadczeń życiowych, tolerancję na nowość i ciekawość poznawczą
  • ugodowość (vs antagonizm) – opisującą nastawienie do innych ludzi (pozytywne versus negatywne) przejawiające się w altruizmie versus antagonizmie
  • sumienność (vs nieukierunkowanie) – która oddaje stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel

Zakłada się, że wyróżnione czynniki:

  • istnieją realnie (i jako takie mają znaczenie w przystosowaniu jednostki do środowiska np. sumienność jest najlepszym wyznacznikiem jakości wykonywanej pracy zawodowej oraz osiągnięć akademickich, a także wiąże się z satysfakcją życiową)
  • są niezmienne
  • są uniwersalne (tj. niezależne od rasy, płci czy kultury)
  • są biologicznie uwarunkowane (charakteryzuje je wysoki stopień odziedziczalności)

Kwestionariusze osobowości[edytuj | edytuj kod]

  • NEO-PI-R składa się z trzydziestu skal, z których po sześć przypada na każdy z pięciu czynników, dzięki czemu osobowość może być opisania tak na poziomie czynników pierwszego rzędu (odpowiednik 30 skal) jak i czynników drugiego rzędu, co odpowiada z kolei „wielkiej piątce” czynników oznaczanych skrótowcami utworzonymi od pierwszych liter angielskich nazw czynników: Openness (to experience), Conscientiousness, Extraversion, Agreeableness i Neuroticism, z czego najpopularniejsze to OCEAN, NEOAC czy CANOE.

Struktura czynnikowa kwestionariusza wygląda zatem następująco:

neurotyczność ekstrawersja otwartość na doświadczenie ugodowość sumienność
lęk towarzyskość wyobraźnia zaufanie kompetencje
agresywna wrogość serdeczność estetyka prostolinijność skłonność do porządku
depresja asertywność uczucia altruizm obowiązkowość
impulsywność aktywność działanie ustępliwość dążenie do osiągnięć
nadwrażliwość poszukiwanie doznań idee skromność samodyscyplina
nieśmiałość emocjonalność pozytywna wartości skłonność do rozczulania się rozwaga

Kwestionariusz NEO-PI-R, choć precyzyjny, jest niezwykle czasochłonny (składa się bowiem z 240 pozycji), toteż w 1989 roku autorzy opracowali jego skróconą wersję tj.

  • NEO-FFI (NEO-Five Factor Inventory) składającą się z 60 pozycji (tj. po 12 pozycji na skalę).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Anastasi, S. Urbina: Testy psychologiczne. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych Polskiego Towarzystwa Psychologicznego, 1999.
  • A. Beauval, A. Gałdowa (red.): Klasyczne i współczesne koncepcje osobowości. Czynnikowe ujęcie osobowości (osobowość w świetle różnic indywidualnych. Kraków: Wyd. UJ, s. 235-255.
  • J. Strelau: Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 2: Psychologia ogólna. Osobowość jako zespół cech. Gdańsk: GWP, 2000, s. 525-560.
  • B.Zawadzki, J. Strelau, P. Szczepaniak, M. Śliwińska: Inwentarz osobowości NEO-FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP, 1998.