Wielki Ołtarz Zeusa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielki Ołtarz Zeusa – rekonstrukcja (Muzeum Pergamońskie w Berlinie)
Wielki Ołtarz Zeusa (Muzeum Pergamońskie w Berlinie)
Fryz przedstawiający sceny z gigantomachii
Pergamon – cokół ołtarza

Wielki Ołtarz Zeusa – wolno stojący (niezwiązany ze świątynią) ołtarz poświęcony Zeusowi i Atenie Zwycięskiej (gr. Nikeforos). Zbudowany został, według projektów Menekratesa z Rodos, w latach (180-160 p.n.e.) w Pergamonie przez Eumenesa II dla upamiętnienia zwycięstwa nad Galatami.

Konstrukcja[edytuj | edytuj kod]

Wzniesiono go pośrodku dziedzińca na drugim tarasie pergameńskiego akropolu, dzięki czemu można było go podziwiać ze wszystkich stron. Ołtarz miał kształt prostokątnej budowli, otwartej ku zachodowi, o wymiarach 36,4 x 34,2 m, z dwoma wysuniętymi bocznymi skrzydłami, między którymi biegły monumentalne schody o szerokości 20 m. Stopnie schodów zamykały także boki skrzydeł ołtarza. Powyżej cokołu (wysokości 5,5 m) umieszczony był ciągły fryz, zwany Wielkim (wysokość fryzu 2,3 m, długość 120,0 m), przedstawiający sceny z gigantomachii – walki bogów olimpijskich z gigantami. Na ścianie wschodniej uwieczniono bogów olimpijskich (Zeus, Atena, Artemida, Leto, Ares, Hera, Apollo); na zachodniej – bogów ziemi i morza (Amfitryta, Nereus, Doris, Tryton, Tetyda), a na południowej – bogów światła (Helios, Eos, Selene). Nad nim umieszczona była jońska kolumnada, złożona z 12 kolumn zamykających od zachodu rodzaj podłużnej sali – przedsionka; w głębi odpowiadało im tyleż pilastrów.

Przez przedsionek przechodzono na, utworzony przez kolumnadę, portykowy dziedziniec wyłożony płytami. Właściwy ołtarz ofiarny znajdował się wewnątrz tego dziedzińca. Niewykończenie pewnych fragmentów oraz widoczny pośpiech w wykonaniu świadczą, że ołtarz prawdopodobnie nie został ukończony przed śmiercią swojego inicjatora – Eumenesa II. Ściany wewnętrzne ołtarza ozdobione były płaskorzeźbami, tworzącymi tzw. Mały Fryz o długości 79 m, opowiadającymi historię z życia Telefosa, syna Heraklesa, uważanego za mitycznego założyciela Pergamonu. Poszczególne sceny z życia Telefosa przedstawiono w porządku narracyjnym.

Wykonane przez kilkunastu artystów rzeźby zdobiące fryz charakteryzują się niezwykłym realizmem, dynamiką ruchu, którą podkreślają fałdy szat, dramatyzmem treści oraz misterną techniką wykonania w głębokim reliefie (zwłaszcza w płaskorzeźbach zdobiących ściany boczne budowli).

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Ołtarz zaliczany jest do szczytowych osiągnięć sztuki hellenistycznej. Architektura pergameńskiego ołtarza miała wpływ na inne obiekty tego typu, jak np. ołtarz Ateny w Priene i ołtarz Artemidy w Magnezji nad Meandrem, również ozdobione płaskorzeźbami.

Odnalezienie i rekonstrukcja[edytuj | edytuj kod]

W późniejszych czasach ołtarz został zniszczony, a materiał wykorzystany przy budowie tzw. murów bizantyjskich (wzniesionych ok. 700). Podczas prac wykopaliskowych, prowadzonych w latach 1878-1880 przez niemiecką ekspedycję archeologiczną pod kierownictwem Carla Humanna, odkryto płyty pokryte płaskorzeźbami. Elementy ołtarza zostały przewiezione do Berlina. W latach 1911-1930 ołtarz zrekonstruowano. Obecnie jest eksponowany w Muzeum Pergamońskim. W miejscu, gdzie znajdował się ołtarz, prowadzone są prace archeologiczne.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

W otwierającym biblijną księgę Apokalipsy liście do kościoła w Pergamonie autor zwraca się do adresata:

Quote-alpha.png
Wiem, gdzie mieszkasz: tam, gdzie jest tron szatana (Ap 2,13)

Zdaniem wielu komentatorów biblijny autor pisząc o „tronie szatana” w Pergamonie odnosił się właśnie do ołtarza Zeusa[1].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Commons in image icon.svg

Przypisy

  1. Ursula Kästner: Excavation and Assembly of the Telephos Frieze. W: Pergamon. The Telephos Frieze from the Great Altar. T. 1. San Francisco: Fine Arts Museums, 1996, s. 19. ISBN 0-88401-089-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]