Wielki post
Wielki post, w protestantyzmie określany jako czas pasyjny – czas pokuty, przygotowujący do przeżycia najważniejszych dla chrześcijan, świąt wielkanocnych. Obejmuje on okres liturgiczny od Środy Popielcowej do Wielkiego Czwartku[1][2]. Tradycyjnie wielki post określany bywa jako czterdziestodniowy (łac. Quadragesima).
Spis treści |
Geneza [edytuj]
W pierwszych wiekach wielki post obejmował tylko Wielki Piątek i Wielką Sobotę. W III wieku poszczono już cały tydzień, zaś na początku IV wieku, na pamiątkę czterdziestodniowego postu Jezusa na pustyni oraz czterdziestu lat wędrowania Izraelitów po ucieczce z Egiptu, został przedłużony do czterdziestu dni. Niedziele, jako dni świąteczne, nie były nigdy do niego wliczane[3].
Kościół katolicki [edytuj]
W VII wieku Kościół katolicki za początek postu przyjął szóstą niedzielę przed Wielkanocą. Ponieważ niedziele wyłączone były z postu, aby zachować 40 dni pokutnych jego początek przypadał na środę. Od 1570 roku był to już zwyczaj powszechnie obowiązujący w Kościele. W tym dniu na znak pokuty posypywano głowę popiołem.
Papieżowi Grzegorzowi I Wielkiemu przypisuje się wprowadzenie okresu przygotowującego do wielkiego postu – przedpościa (czasu Siedemdziesiątnicy), rozpoczynającego się na dziewięć tygodni przed Wielkanocą i obejmującego trzy kolejne niedziele przed Środą Popielcową: Niedziela Siedemdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Starozapustną), Niedziela Sześćdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Mięsopustną) i Niedziela Pięćdziesiątnicy (zwana także Niedzielą Zapustną). Aktualnie przedpoście obchodzi się w Kościele katolickim w nadzwyczajnej formie rytu rzymskiego oraz przez luteranów, mariawitów i anglikanów.
Wielki post w Kościele jest traktowany jako czas pokuty i nawrócenia. Jego zaleceniami są post, jałmużna i modlitwa. W okresie wielkiego postu z kościoła znikają kwiaty przy ołtarzu, nastrój pokuty podkreśla skromniejszy wystrój świątyni. Ważnym elementem obecnym w kościele oraz w życiu parafian jest śpiewanie pieśni wielkopostnych takich, jak Wisi na krzyżu, Ludu mój, ludu, Jezu Chryste Panie miły.
Kościoły protestanckie [edytuj]
Obchodzące czas pasyjny [edytuj]
Czas pasyjny stanowi część kalendarza liturgicznego kościołów protestanckich kierujących się w ustalaniu zasad kultu zasadą normatywną, głównie luterańskich, anglikańskich i metodystycznych, a także części kościołów kalwińskich, które interpretują zasadę regulacyjną w sposób umiarkowany: kontynentalnych kościołów ewangelicko-reformowanych oraz niektórych kościołów prezbiteriańskich.
Nieobchodzące czasu pasyjnego [edytuj]
Radykalniejsze nurty reformacji, w tym przede wszystkim prezbiterianie, a także kongregacjonaliści i baptyści uznali, że zgodnie z konsekwentnym stosowaniem kalwińskiej zasady regulacyjnej chrześcijanom nie wolno używać kalendarza roku kościelnego i obchodzić tradycyjnych okresów liturgicznych. Było to jednym z ważniejszych nieporozumień istniejących między Kościołem Anglii a dysydentami. Kościoły wywodzące się z tego nurtu reformacji zachowały jednak w większości Wielki Piątek jako dzień ukrzyżowania Chrystusa Jezusa oraz Wielkanoc jako pamiątkę zmartwychwstania Pańskiego, z uwagi na ściśle określony w Biblii czas tych wydarzeń.
Purytanie z uwagi na zasadę regulacyjną odrzucili wszelkie tradycyjne święta jako niezgodne z Biblią, łącznie z Bożym Narodzeniem i Wielkanocą. Uznawali, że obowiązujący chrześcijan dekalog wymaga wyłącznie świętowania sabatu, który utożsamiali z niedzielą. Stanowisko takie wyraża m.in. prezbiteriańskie Westminsterskie wyznanie wiary oraz baptystyczne – wyznanie londyńskie. Niektórzy spośród radykalnych purytanów odrzucili ostatecznie samo święcenie niedzieli na korzyść soboty, twierdząc, że sabat z dekalogu nie dotyczy pierwszego, lecz siódmego dnia tygodnia (np. baptyści dnia siódmego).
Tradycyjne nazwy niedziel wielkiego postu [edytuj]
- Wstępna – łac. Invocavit
- Sucha – łac. Reminiscere
- Głucha – łac. Oculi
- Środopostna – łac. Laetare
- Czarna – łac. Judica
- Palmowa – łac. Palmarum
Łacińskie nazwy zachowało do dziś w swym kalendarzu liturgicznym wiele kościołów protestanckich (m.in. luteranie i ewangelicy reformowani).
Tradycje i obyczaje wielkopostne [edytuj]
Wielki post rozpoczynał się od posypania głów popiołem.
W czasie postu chleb smarowało się powidłami lub maczano go w oliwie. Podawano śledzie bez śmietany, kawa również była bez śmietany i bez cukru, za to z palonych żołędzi. Piło się herbatę lipową, zamiast deserów podawano mało słodkie ciastka zwane "wiekuistymi", gdyż można je było jeść w pół roku po upieczeniu.
Kobiety na sześć tygodni zdobiły się czarnymi agatami albo drobiazgami z hebanu i onyksu w srebrze.
W czas postu nie wypadało grać skocznych polek i mazurków. Jeśli już, to smętne dumki i nokturny.
Zdarzało się, że w czas postu dzieciom chowano zabawki, zostawiając tylko te najbardziej zniszczone, a zamiast baśni czytano im żywoty świętych.
Przypisy
- ↑ Wprowadzenie do Mszału Rzymskiego. Kazimierz Dynarski (redaktor merytoryczny). Poznań: Pallottinum, 1986, s. 96. ISBN 83-7014-040-8.
- ↑ Komisja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski: Ogólne normy roku liturgicznego i kalendarza. [dostęp 2013-03-30].
- ↑ Czytelnia – Wielki Post. Brewiarz.pl. [dostęp 2010-03-02].
Zobacz też [edytuj]
Linki zewnętrzne [edytuj]
|
||||||||||||||||
