Wielki Projekt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wielki Projekt
The Grand Design
Autor Stephen Hawking i Leonard Mlodinow
Miejsce wydania Anglia
Język angielski
Data I wyd. 2010
Wydawca Bantam Books
Typ utworu popularnonaukowa
Data I wyd. polskiego 2011
Pierwszy wydawca polski Albatros
Przekład Jarosław Włodarczyk

Wielki Projekt (ang. The Grand Design) – książka popularnonaukowa autorstwa Stephena Hawkinga i Leonarda Mlodinowa. Jest to druga ich wspólna książka po Jeszcze krótszej historii czasu. Autorzy wskazują, że być może nie uda się stworzyć teorii unifikującej oddziaływania podstawowe i przedstawiają historię rozwoju wiedzy o wszechświecie oraz M-teorię. Wywołała sensację z powodu stwierdzenia, iż przywoływanie boga nie jest konieczne, by wyjaśnić pochodzenie wszechświata, a Wielki Wybuch jest efektem wyłącznie praw fizyki. Odpowiadając na krytykę wywołaną tym stwierdzeniem Hawking powiedział: „Nie da się udowodnić, że boga nie ma, ale nauka uczyniła go niepotrzebnym”[1].

Treść[edytuj | edytuj kod]

Autorzy wskazują, że jednolita teoria pola prawdopodobnie nie powstanie. Od czasów Einsteina próbowano skonstruować teorię przedstawiającą trójwymiarowy wszechświat z dodatkowym wymiarem w postaci czasu. Ale model wszechświata uległ znacznym zmianom, obecnie proponowana teoria strun zakłada, że wszechświat ma 10 lub 11 wymiarów[2].

Książka zawiera przegląd historii rozwoju koncepcji filozoficznych i naukowych dotyczących wszechświata. Zaczyna od jońskiej filozofii przyrody, która zakładała, że natura rządzona jest przez prawa a nie przez wolę bogów. Później przechodzi do Kopernika, który odkrywając, iż Ziemia nie jest środkiem wszechświata, zakończył tradycję ptolemejską i otworzył możliwość naukowego badania kosmosu. Autorzy językiem łatwym do zrozumienia dla laików opisują teorię mechaniki kwantowej, używając jako przykładu ruchu elektronu. Później wyjaśniają jak teorie mechaniki kwantowej i względności pomagają nam zrozumieć jak wszechświat mógł powstać z niczego. I w taki sam sposób jak Ziemia jest tylko jedną z planet Układu Słonecznego, a galaktyka, w której się nasz układ słoneczny znajduje - Mleczna Droga - jest tylko jedną z wielu galaktyk, zgodnie z M-teorią i nasz wszechświat może być tylko jednym z wielu wszechświatów. W konkluzji wyjaśniają, że tylko niektóre z tych wszechświatów mogą umożliwiać powstanie i rozwój życia. Nasz jest jednym z nich, zgodnie z zasadą antropiczną[3].

Kontrowersje[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed jej wydaniem sensację wywołał opublikowany w The Times fragment mówiący, iż przywoływanie boga nie jest potrzebne, by wyjaśnić powstanie wszechświata, które wynika z praw fizyki:

Quote-alpha.png
Ponieważ istnieją takie prawa jak grawitacja wszechświat dlatego, że może to zrobić, stworzy się sam z niczego. Spontaniczne stworzenie jest przyczyną dla której istnieje raczej coś niż nic, wyjaśnia istnienie wszechświata. Nie jest konieczne przywoływanie Boga by zapalić lont i wprawić wszechświat w ruch.[4]

Naczelny Rabin Kongregacji Hebrajskich Commonwealthu Jonathan Sacks, Arcybiskup Canterbury, najwyższy duchowny Kościoła Anglikańskiego dr. Rowan Williams, Arcybiskup Westminsteru Vincent Nichols przywódca kościoła rzymskokatolickiego Anglii i Walii oraz imam Ibrahim Mogra, przewodniczący Muslim Council of Britain skrytykowali przedstawione fragmenty książki[5][6][7]. Na przykład Ks. prof. Michał Heller[8] polemizuje z Hawkingiem i Mlodinowem twierdząc, że ich wyjaśnienie nie tłumaczy skąd się wzięły prawa fizyki. Biskup sufragan, dr. Lee Rayfield powiedział "nauka nigdy nie dowiedzie nieistnienia boga, tak samo jak nigdy nie dowiedzie jego istnienia"[7]. Ksiądz anglikański, teolog i psycholog z Cambridge, wielebny dr Fraser N. Watts[9] powiedział "Bóg stworzyciel zapewnia rozsądne i wiarygodne wyjaśnienie istnienia wszechświata, i [...] jest bardziej prawdopodobne, że istnieje bóg, niż że nie istnieje. Stwierdzenia Hawkinga tego nie podważają".

Baronessa Greenfield, była szefowa Royal Institution, w wywiadzie dla BBC Radio 4 Today powiedziała, że czuje się nieswojo, widząc jak naukowcy na podobieństwo Talibów zakładają, że mają odpowiedzi na wszystkie pytania i nie sądzi, by służyło to nauce[10]. Później za to porównanie przeprosiła.

Leonard Mlodinow 9 września wystąpił w programie telewizji MSNBC "Countdown with Keith Olbermann" i w wywiadzie z Keithem Olbermannem wyjaśnił, że wbrew prasowym doniesieniom razem z Hawkingiem nie twierdzą wcale, iż wiedzą wszystko. Książka, którą napisali odpowiada na dwa podstawowe pytania: skąd się wziął wszechświat i dlaczego jest rządzony takimi, a nie innymi prawami natury. Znajdując naukowe odpowiedzi na te pytania doszli do wniosku, że bóg nie jest potrzebny, by na nie odpowiedzieć. Nie twierdzą, że nie ma boga, że dowiedli, że go nie ma, lub że nie powinno się w niego wierzyć. Nie napisali nawet, że bóg nie stworzył wszechświata. Napisali tylko, że bóg nie jest potrzebny, by na te pytania odpowiedzieć[11].

Odbiór[edytuj | edytuj kod]

Richard Dawkins z satysfakcją przyjął stwierdzenie Hawkinga i powiedział, że "Darwinizm wyrzucił boga z biologii, ale stanowisko fizyki pozostało niepewne. Hawking obecnie zadaje cios łaski"[12].

Dwight Garner z The New York Times napisał krytyczną recenzję "W przypadku "The Grand Design" istotne jest nie to, że Hawking wyrzucił boga, co nie powinno dziwić nikogo znającego bliżej jego prace, ale to jak bardzo ta książka jest rozczarowująco pusta i nieelegencka. Oszczędny i poważny głos użyty z takim wdziękiem w "Krótkiej historii czasu" został zamieniony przez ton na przemian protekcjonalny - stosowny raczej wobec małych dzieci - i niezgłębiony"[13].

Piszący dla Los Angeles Times, Michael Moorcock chwalił autorów, pisząc: "ich argumenty rzeczywiście przybliżają nas do ujrzenia naszego świata, wszechświata i wielu wszechświatów w kategoriach, które kiedyś mogłyby zostać odrzucone jako nadnaturalne. Ta zwięzła, przystępna książka mogłaby zawierać mniej suchych naukowych stwierdzeń, ale Hawking i Mlodinow przedstawili w niej w bogactwo idei i umożliwili nam lepsze zrozumienie nowoczesnej fizyki w całej jej ożywczej złożoności"[2].

Paul Davies w The Guardian napisał: "Koncepcja wielości wszechświatów składa się z wielu koncepcji, przede wszystkim takiej, że czas i przestrzeń zawiera te wszystkie wybuchy, tworzący wszechświaty mechanizm i różnego rodzaju oddziaływania, które je wypełniają materią. Kosmolodzy zajmując się tymi koncepcjami zakładają istnienie nadrzędnych praw, obowiązujących w całym multiwersum, z których wynikają prawa poszczególnych wszechświatów. Te nadrzędne prawa - meta-prawa - same w sobie pozostają niewyjaśnione: wieczne, niezmienne, transcendentalne byty które po prostu istnieją i muszą być przyjęte jako takie. W ten sposób meta-prawa multiwersum uzyskują podobny status do niewyjaśnionego, transcendentalnego boga [...] Nie ma istotnej potrzeby przywoływania nadnaturalnej istoty lub pierwszego poruszyciela, który zaczął istnienie naszego wszechświata, ale kiedy przychodzi do wyjaśnienie praw wyjaśniających wielki wybuch jesteśmy wciąż w mętnych wodach"[14].

Craig Callender z New Scientist nie jest przekonany do teorii przedstawionej w książce "M-teoria [...] jest niekompletna. Ale nie powstrzymuje to autorów od zapewnienia, że wyjaśnia tajemnicę naszego istnienia [...] Z braku teorii, jednak, jest to nic więcej jak tylko przeczucie, niesprawdzone aż do momentu, kiedy zaczniemy obserwować powstające wszechświaty. Rzecz nie w dylemacie pomiędzu Bogiem a wielością wszechświatów, ale w tym, że nie powinniśmy ulegać pochopnym wnioskom"[15].

Dr. Marcelo Gleiser w artykule 'Hawking And God: An Intimate Relationship' twierdzi, że "zadowolenie z ostatecznej teorii jest sprzeczne z zasadniczą esencja fizyki. Nauki empiryczne są oparte na stopniowym zbieraniu danych. Ponieważ nie mamy instrumentów zdolnych do pomiarów całości natury, nie możemy być pewni że mamy teorię ostateczną, Zawsze będzie, jak to wielokrotnie pokazywała historia fizyki, miejsce na niespodzianki. Wyobrażanie sobie, że my ludzie możemy osiągnąć taką rzecz wydaje mi się pretensjonalne [...] Może Hawking powinien zostawić Boga w spokoju"[16].

Publikacje[edytuj | edytuj kod]

Wydana w USA 7 września już kilka dni później stała się bestsellerem numer 1 na Amazon.com[17][18]. 9 września została wydana w Wielkiej Brytanii i jeszcze tego dnia stała się bestsellerem numer 2 w brytyjskiej wersji serwisu[19].

Przypisy

  1. Nick Watt: Stephen Hawking: 'Science Makes God Unnecessary' (ang.). ABC News, 2010-09-07. [dostęp 2011-06-14].  Cytat: One can't prove that God doesn't exist," professor Stephen Hawking told ABC News. "But science makes God unnecessary
  2. 2,0 2,1 Michael Moorcock: Book review: 'The Grand Design' by Stephen Hawking and Leonard Mlodinow (ang.). Los Angeles Times, 2010-09-05. [dostęp 2010-09-11].
  3. James Trefil: Review of 'The Grand Design,' by Stephen Hawking and Leonard Mlodinow. (ang.). W: Book World [on-line]. The Washington Post, 2010-09-05. [dostęp 2010-09-10].
  4. Michael Holden: God did not create the universe, says Hawking (ang.). Reuters, 2010-09-02. [dostęp 2011-06-14].
  5. Richard Allen Greene: Religious leaders hit back at Hawking (ang.). CNN, 2010-09-03. [dostęp 2010-09-11].
  6. Richard Allen Greene: Stephen Hawking: God didn't create universe (ang.). CNN, 2010-09-02. [dostęp 2010-09-04].
  7. 7,0 7,1 Stephen Hawking: God did not create Universe (ang.). BBC, 2010-09-02. [dostęp 2010-09-11].
  8. Katolicka Agencja Informacyjna: Skąd się wzięły prawa fizyki? (pol.). wiara.pl, 2010-09-03. [dostęp 2014-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-29)].
  9. Dr Fraser Watts (ang.). W: Faculty of Divinity [on-line]. University of Cambridge. [dostęp 2014-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2005-12-01)].
  10. Baroness Greenfield criticises 'Taliban-like' Stephen Hawking (ang.). Telegraph.co.uk, 2010-09-08. [dostęp 2010-09-11].
  11. Keith Olbermann: Countdown with Keith Olbermann (ang.). W: YouTube [on-line]. MSNBC, 2010-09-09. [dostęp 2014-08-04].
  12. J.P.: Another ungodly squabble (ang.). W: Babbage [on-line]. The Economist, 2010-09-05. [dostęp 2010-09-11].
  13. Dwight Garner: Many Kinds of Universes, and None Require God (ang.). The New York Times, 2010-09-07. [dostęp 2010-09-11].
  14. Paul Davies: Stephen Hawking's big bang gaps. Guardian.co.uk, 2010-09-04. [dostęp 2010-09-06].
  15. Craig Callender: Stephen Hawking says there's no theory of everything (ang.). New Scientist, 2010-09-02. [dostęp 2010-09-11].
  16. Marcelo Gleiser: Hawking And God: An Intimate Relationship (ang.). W: 13.7 Cosmos and Culture [on-line]. NPR, 2010-09-09. [dostęp 2010-09-11].
  17. Nate Freeman: Hawking's Book Shoots to Top of Amazon Sales After He Denies God's Existence (ang.). W: Culture [on-line]. The New York Observer, 2010-09-03. [dostęp 2014-08-04]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-13)].
  18. Amazon.com Books Bestsellers: The most popular items on Amazon.com (Updated hourly) (ang.). Amazon.com, 2010-09-13. [dostęp 2010-09-13].
  19. Amazon.co.uk Books Bestsellers: The most popular items on Amazon.co.uk (Updated hourly) (ang.). Amazon.com, 2010-09-13. [dostęp 2010-09-13].