Wielki Rozsutec

Wielki Rozsutec
Widok z Poludňovego Grúňa
Państwo	Słowacja
Pasmo	Mała Fatra, Karpaty
Wysokość	1610 m n.p.m.
Położenie na mapie Słowacji Wielki Rozsutec
49°13′53″N 19°05′55″E
Multimedia w Wikimedia Commons

Wielki Rozsutec (1610 m n.p.m., słow. Veľký Rozsutec (wym. Welki Rozsutiec), w niektórych starszych źródłach polskich również "Rozsudziec") - jeden z najwyższych i niewątpliwie najbardziej charakterystyczny szczyt w tzw. Krywańskiej części Małej Fatry.

Położenie

Wielki Rozsutec wznosi się w północno-wschodniej części Małej Fatry, w jej głównym grzbiecie, rozdzielającym w tym miejscu dolinę Dolinę Wratną (z potokiem Vrátňanka) na zachodzie od doliny potoku Zázrivka (dopływ Orawy) na wschodzie.

Szczyt ma formę trójramiennego rozrogu. Południowa grań opada stromo ku szerokiemu siodłu przełęczy Medziholie (1185 m n.p.m.). Północna grań opada nieco łagodniej ku przełęczy Medzirozsutce (1200 m). Obie przełęcze są bezleśne, pokryte łąkami bogatymi w gatunki roślin. Zachodnia grań Wielkiego Rozsutca kończy się labiryntem potężnych turni tzw. Skalnego Miasta, wznoszących się nad osadą Stefanowa (słow. Štefanová, przysiółek wsi Terchová). Na północ od tych turni, oddzielony od nich wąską, krótką i skalistą dolinką (słow. Kreminá dolina), opada w kierunku przełęczy Wierch Podżar (słow. Vrchpodžiar, 745 m n.p.m.) wspaniały skalny grzebień Południowych Skał (słow. Poludňove skaly). U stóp skał rozwinęły się znacznych rozmiarów usypiska i piargi. Cały masyw ogranicza od południa Stohový potok, spływający przez Stefanową do Vrátňanki w centrum Doliny Wratnej, zaś od północy – Dierowy Potok (słow. Dierový potok), spływający przez Górne i Dolne Diery do Białego Potoku (słow. Biely potok), już na zewnątrz Doliny Wratnej. Wschodnie stoki masywu, słabo rozczłonkowane, odwadnia potok Biela, spływający do Zázrivki.

Wielki Rozsutec

Widok z przełęczy Medziholie

Widok z góry Kraviarske

Geologia - morfologia

Wielki Rozsutec zbudowany jest z wapieni i dolomitów płaszczowiny choczańskiej, w których przyroda wytworzyła wszystkie możliwe formy geomorfologiczne, charakterystyczne dla tych skał: urwiste ściany, strzeliste turnie, głębokie wąwozy, jaskinie itp. Wapienno-dolomitowy zrąb masywu wyraźnie wystaje ponad otoczenie, dość łagodnie wyrzeźbione w znacznie miększych marglach, piaskowcach i łupkach.

Przyroda ożywiona

Roślinność masywu jest bardzo urozmaicona. Dolne partie masywu porastają lasy bukowe z domieszką świerka, jodły i jaworu, a wyżej i jarząbu. Na północnych stokach Wielkiego Rozsutca na wysokości ok. 1450 m n.p.m. dobrze zachowała się naturalna górna granica lasu – jest to aktualnie najwyższy zasięg górnej granicy lasu w Małej Fatrze. W innych rejonach tej grupy górskiej została ona w ubiegłych wiekach sztucznie obniżona na skutek intensywnej gospodarki pasterskiej. Tereny podszczytowe Rozsutca porastają zarośla kosodrzewiny. Na skałach spotkamy niezmiernie cenne i piękne zbiorowiska roślin alpejskich, zaś na szczególnie nasłonecznionych miejscach – również zespoły flory ciepłolubnej. Wśród nich znajdziemy ogromną liczbę gatunków chronionych, w tym wiele słowackich endemitów.

Ochrona przyrody

Ze względu na wyjątkowe bogactwo form przyrody nieożywionej oraz flory i fauny, cały masyw Wielkiego i Małego Rozsutca od Dolnych Dier po szczyt Stohu jest objęty utworzonym już w 1967 r. rezerwatem przyrody o nazwie „Rozsutec” i powierzchni 764 ha.

Turystyka

Szczyt Wielkiego Rozsutca udostępnia znakowany czerwono szlak turystyczny, trawersujący szczyt od przełęczy Medziholie po przełęcz Medzirozsutce (Uwaga! Szlak zamknięty co roku od 1 marca do 15 czerwca):

• przełęcz Medziholie - - Wielki Rozsutec 1 h 15 min. (z powrotem 40 min.);
• przełęcz Medzirozsutce - - Wielki Rozsutec 1 h 20 min. (z powrotem 45 min.).

Szczyt Wielkiego Rozsutca jest doskonałym punktem widokowym. Panorama z niego obejmuje nie tylko bliższe grupy górskie, takie jak Mała Fatra, Wielka Fatra, Góry Choczańskie czy Magura Orawska, lecz sięga aż po Przełęcz Jabłonkowską w Beskidzie Śląskim z jednej strony i po szczyt tatrzańskiego Krywania z drugiej.

Bibliografia

• Gargulák Jozef, Križo Vladimír i in.: Malá Fatra. Turistický sprievodca ČSSR č. 1, wyd. Šport, slovenské telovýchovné vydavateľstvo, Bratislava 1984;