Wielki Trek
Z Wikipedii
Wielki Trek (afr. Groot Trek, ang. Great Trek) – migracja zewnętrzna części Burów z Kolonii Przylądkowej na wschód i północny wschód południowej Afryki w latach 30. i 40. XIX wieku. Spowodowana prowadzoną przez Brytyjczyków dyskryminacyjną polityką.
Spis treści |
[edytuj] Kolonia Przylądkowa
Początkiem europejskiej eksploracji w Południowej Afryce był dzień 6 kwietnia 1652, w którym Holender Jan van Riebeeck na zlecenie Holenderskiej Kompanii Wschodnioindyjskiej wzniósł na Przylądku Dobrej Nadziei stację zaopatrzeniową[1]. Rozwój osad holenderskich w Południowej Afryce w XVIII wieku był powolny, ale stały. Osadnicy skupiali się najpierw w okolicach Przylądka Dobrej Nadziei, gdzie spowodowali opuszczenie tym ziem przez Hotentotów.
W XIX wieku Holenderska Kompania Wschodnioindyjska była bliska stanu upadłości, a wpływ handlarzy holenderskich zmalał. W roku 1797 oddziały brytyjskie zaatakowały region Przylądka Dobrej Nadziei. Holandia była wówczas zajęta przez rewolucyjne wojska francuskie a nowo założona marionetkowa Republika Batawska nie była w stanie przeciwstawić się Brytyjczykom. Wielka Brytania nie chciała dopuścić, aby tak ważny strategicznie punkt przeszedł pod wpływy Francuzów.
Po pokoju w Amiens w 1802 roku Brytyjczycy oddali z powrotem tereny Kolonii Przylądkowej Holandii. W 1806 roku ponownie jednak zaatakowali te tereny, by utworzyć tu swoją stałą kolonię. Wkrótce zaczęły napływać całe rodziny z brytyjskiej ojczyzny, zmieniając powoli stan narodowościowy kolonii na jej korzyść[2]. Brytyjski zarząd kolonialny przeprowadzał rozległe reformy prawne i polityczne. Wprowadzono angielskie prawo i język [3].
W roku 1833 parlament brytyjski pozbawił Burów praw obywatelskich i poprzez szereg przepisów starał się uniemożliwiać im jakąkolwiek działalność polityczną. Dodatkowo godzące w interesy holenderskich mieszkańców kraju zniesienie niewolnictwa w tym samym roku [4], stało się przyczyną masowej migracji części Burów z Kraju Przylądkowego.
[edytuj] pierwszy trek
Utworzyła się więc grupa afrykanerskich uchodźców zainteresowanych opuszczeniem terenu zajmowanego przez Brytyjczyków, którzy już wcześniej żyli na pograniczu. Półkoczowniczych pasterzy nazywano Trekboers, a farmerów oraz rzemieślników Grensboeres. Z czasem przedstawicieli obu grup zaczęto nazywać Voortrekkers (afr. Pionierzy), dla odróżnienia od zamieszkałych w Zachodnim Przylądku rodaków, przezwano potem Holendrami przylądkowymi. Zawsze lojalnych wobec potęg kolonialnych, kolejno Holandii i Wielkiej Brytanii. Do 1835 roku wyemigrowało około 14.000 Burów, kolonizując głównie tereny nad rzeką Oranje. W następstwie tego treku powstała krótko istniejąca republika Natal, anektowana przez Brytyjczyków już w 1843.
[edytuj] nowy trek
Pomiędzy 1836 a 1840 koloniści skierowali się bardziej na północny zachód. Tam po zaciętych walkach z plemionami Bantu na nowo zdobytych terenach założyli republiki. Największymi z nich były Transwal poza rzeką Vaal i Orania na północ od rzeki Oranje. Pod koniec XIX stulecia odkryto tam duże złoża bogactw naturalnych[5].
[edytuj] wojny burskie i upadek republik
Odkrycie na zamieszkanym przez Burów terenie Witwatersrand diamentów w 1867 i złota w 1886 roku przyczyniło się do silnego wzrostu gospodarczego, i znaczenia w regionie. Nastąpił gwałtowny napływ wielu Europejczyków, nazywanych Uitlanders[6]. w latach 1886-1899 osiedliło się niemal 100 tys. nowych emigrantów w obu republikach, przede wszystkim Anglików. Także głównymi inwestorami stały się kompanie i finansiści z Wielkiej Brytanii. Zwróciło to uwagę korony brytyjskiej na obie republiki. Wzrost napięcia pomiędzy stronami oraz agresywna brytyjska polityka zagraniczna doprowadziła do wybuchu Pierwszej wojny burskiej toczącej się w latach 1880-1881. W układzie pokojowym Wielka Brytania uznała niepodległość Transwalu, przejmując tylko politykę zagraniczną tego kraju. Pokój został podpisany przez brytyjskiego gubernatora Williama Gladstona 23 marca 1881 roku, na mocy którego Transwal uzyskał niepodległy rząd pod teoretycznym nadzorem Wielkiej Brytanii. W 1886 roku w Transwalu i Oranii zostały odkryte bogate pokłady złota i diamentów. Kraje te ogarnęła wtedy gorączka złota i z Europy, głównie z Wielkiej Brytanii, przybyło tysiące osadników, żądnych wzbogacenia się. W celu zawładnięcia złotodajnymi terenami w 1895 roku Brytyjska Kompania Południowoafrykańska podjęła próbę ich podbicia. Burowie rozbili jednak oddziały wojskowe Kompanii, a wtedy Wielka Brytania zaczęła przygotowania do wojny, przerzucając duże oddziały wojsk do Afryki. Wojska pochodziły głównie z Kanady, Nowej Zelandii i Australii. Druga wojna burska rozpoczęła się w 1899 roku. Ostatecznie republiki stały się częścią Imperium brytyjskiego po przegranej drugiej wojnie burskiejw 1902 stając się jej koloniami. Anglicy szybko jednak przyznali im szerokie uprawnienia autonomiczne. W 1910 nastąpiło połączenia Kraju Przylądkowego, Natalu, Oranii i Transwalu w nowo powstały Związek Południowej Afryki[7]. Na czele pierwszego rządu stanął L. Botha, przywódca burskiej partii dążącej do ugody z Anglikami.
[edytuj] Linki zewnętrzne
- south african history online: The Great Trek (ang.). [dostęp 23 maja 2008].
Przypisy
- ↑ Republika Południowej Afryki (pol.). Wiem-darmowa encyklopedia. [dostęp 30 marca 2009].
- ↑ W 1820 Holenderscy i Niemieccy osadnicy stanowili 90 % białych mieszkańców.
- ↑ Kolonizacja Afryki Południowej (pol.). RPA. [dostęp 30 marca 2009].
- ↑ Piotr Fijałkowski: KALENDARIUM DZIEJÓW POŁUDNIOWEJ AFRYKI (pol.). Mówią Wieki. [dostęp 30 marca 2009].
- ↑ Waldemar Wojnar: ZANIM POWSTAŁY ŁAGRY I KACETY (pol.). Mówią Wieki. [dostęp 30 marca 2009].
- ↑ afr. Obcokrajowcy.
- ↑ Innym tłumaczeniem oryginalnej nazwy Union of South Africa spotykanym w literaturze polskiej jest Unia Południowoafrykańska.
