Wielkie Pytanie o Życie, Wszechświat i całą resztę

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Wielkie Pytanie o Życie, Wszechświat i całą resztę – jeden z motywów książek Douglasa Adamsa z tzw. trylogii (składającej się z pięciu części) – Autostopem przez galaktykę.

Spis treści

Pytanie i odpowiedź[edytuj]

Historia pytania[edytuj]

42

Ultimate Question of Life, the Universe, and Everything (inne tłumaczenie to: Ostateczne Pytanie dotyczące Życia, Wszechświata i Całej Reszty) zostało zadane przez wybitnie inteligentne istoty z innego wymiaru (znane ludziom jako Myszy) wysoce wyrafinowanemu komputerowi, skonstruowanemu wyłącznie na tę okazję: Deep Thought (Głęboka Myśl). Po siedmiu i pół milionach lat skomplikowanych obliczeń Deep Thought udzielił odpowiedzi, dotyczącej Życia, Wszechświata i Całej Reszty.

Brzmiała ona 42.

Odpowiedź ta oczywiście nie usatysfakcjonowała Myszy. Deep Thought poradził im wtedy, by znalazły Pytanie. Wymagało to skonstruowania kolejnej maszyny, o wiele bardziej skomplikowanej. I tak powstała Ziemia wraz z jej mieszkańcami.

W jednej z kolejnych części pięciotomowej „trylogii” Adamsa "The Restaurant at the End of the Universe" (Restauracja na Krańcu Wszechświata), Arthur Dent odkrywa w końcu "Pytanie O Życie, Wszechświat i Wszystko" brzmi ono:

Co otrzymasz, gdy pomnożysz sześć przez dziewięć?

Odpowiedzią jest też 42. Ale w związku z tym, że 6x9=54, okazuje się, że Wszechświat jest po prostu nieracjonalny, co potwierdza sam Arthur, komentując Wielkie Pytanie: "Zawsze wiedziałem, że z tym wszechświatem jest coś całkiem nie w porządku". Nie mam jednak dowodu, że pytanie znalezione przez Denta jest tym samym, na które odpowiedziała Deep Thought. Istnieją sugestie, że obliczenia zostały wykonane w niestandardowym systemie numerycznym (w trzynastkowym systemie liczbowym zapis 42 oznacza rzeczywiście 4x13+2x1=52+2=54).

Istota o imieniu Prak z tomu Life, the Universe and Everything, której przedawkowano serum prawdy (przez co poznała całą prawdę) twierdzi, że w istocie 42 jest odpowiedzią na Pytanie. Jest jednak niemożliwe poznanie, dla tego samego Wszechświata, jednocześnie Pytania i Odpowiedzi, ponieważ gdy to nastąpi, zostanie on zniszczony i zastąpiony czymś jeszcze bardziej nonsensownym i nieracjonalnym. Prak spekuluje, że możliwe, że już to nastąpiło. Podobnym zagadnieniem jest twierdzenie Gödla o niezupełności systemów wystarczająco skomplikowanych.

Tło filozoficzne[edytuj]

Pytanie to jest kpiną z tzw. pytań egzystencjalnych dotyczących tajemnicy bytu[1]. Niemiecki filozof Martin Heidegger zadawał je w wielu swoich dziełach[2]. Nie wahał się on poświęcić części swej kariery na zmaganie się z jedną z możliwych wersji Pytania Ostatecznego: "Dlaczego jest raczej coś niż nic?"[3]; "42" jest odpowiedzią w tym kontekście zupełnie satysfakcjonującą.

Douglas Adams wydaje się natomiast sugerować, że nie istnieją wielkie generalne pytania, o treści tak głębokiej, że trudnej do sformułowania. Postawa ta jest bliska filozofii neo-pozytywistycznej, która odrzuca część problemów metafizycznych jako niemożliwe do sformułowania w terminach niemetaforycznych, i przez to nieistniejące. Przed neopozytywistami, Ludwig Wittgenstein określił granice naszego świata jako granice naszego języka. Twierdził jednocześnie, że to, czego nie możemy ująć sensownie myślą, nie może też być sensownie wypowiedziane[4]; metoda, którą zalecał filozofom, polegała na tym, by wypowiadać wyłącznie zdania należące do nauk przyrodniczych, a gdy ktoś proponuje tezy metafizyczne, wykazać, że nie nadał faktycznego znaczenia niektórym z używanych przez siebie słów[5]. Douglas Adams prawdopodobnie stosował tę – lub podobną – metodę, w sposób co najmniej równie przekonujący.

Komentarz Douglasa Adamsa[edytuj]

Odpowiedź jest bardzo prosta. To był żart. Chodziło o to, by była to jakaś liczba, zwykła, niewielka liczba, i tę właśnie wybrałem. […] Usiadłem przy biurku, pogapiłem się na ogród, pomyślałem "42 będzie w porządku". Wystukałem to na maszynie. Sprawa zakończona.[6]

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. ↑ John Cottingham‬, On the meaning of life‬, ‪Routledge, 2003‬, rozdz. "The Question One", s. 1-31.
  2. ↑ zob. Brian M. Stableford‬, Algebraic fantasies and realistic romances: more masters of science fiction‬, ‪Wildside Press LLC, 1995‬, s. 101.
  3. ↑ Ta wersja znana jest z filozofii Leibniza
  4. ↑ Traktat logiczno-filozoficzny, 5.61
  5. ↑ Tamże, 6.53.
  6. ↑ alt.fan.douglas-adams.

Bibliografia[edytuj]

  1. The Hitchhiker's Guide to the Galaxy (1979)
  2. The Restaurant at the End of the Universe (1980)
  3. Life, the Universe and Everything (1982)
  4. So Long, and Thanks For All the Fish (1984)
  5. Mostly Harmless (1992)

Linki zewnętrzne[edytuj]

Źródło „http://pl.wikipedia.org/w/index.php?title=Wielkie_Pytanie_o_Życie,_Wszechświat_i_całą_resztę&oldid=35789684”