Wielojęzyczność

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tablica informacyjna w Singapurze we wszystkich językach urzędowych tego kraju: chińskim, malajskim, tamilskim i angielskim
Stacja Gulbarga w południowych Indiach: napis w językach urzędowych kannada, hindi, angielskim i urdu/dakhini

Wielojęzyczność - czynne lub bierne posługiwanie się dwoma lub większą liczbą języków przez jednostkę lub grupę społeczną. Liczba osób wielojęzycznych na świecie przewyższa liczbę osób posługujących się tylko jednym językiem[1]. Wielojęzyczność jest zjawiskiem powszechnym na niektórych multietnicznych obszarach Ziemi, takich jak Afryka, Indie czy Nowa Gwinea, gdzie wielu ludzi jednego języka używa w rodzinie, innego na bazarze, jeszcze innym zaś posługuje się w szkole. W efekcie osoby te mają więcej niż jeden język ojczysty, z tym że zakres opanowanego słownictwa w każdym z tych języków może być różny. Szczególną odmianą wielojęzyczności jest dyglosja występująca w kulturach, gdzie język oficjalny znacznie różni się od odmiany potocznej, używanej w życiu codziennym. Występuje ona np. w krajach arabskich, w Chinach czy w Indiach.

Przyczyny wielojęzyczności[edytuj | edytuj kod]

  • Funkcjonowanie w społeczeństwie wieloetnicznym (np. Indie, niektóre kraje afrykańskie)
  • Wychowywanie się w rodzinie etnicznie mieszanej
  • Oświata prowadzona w innym języku niż używany na co dzień (np. w angielskim lub hindi w Indiach)
  • Posługiwanie się w rodzinie językiem mniejszościowym (np. kaszubskim w Polsce)
  • Emigracja

Rodzaje wielojęzyczności[edytuj | edytuj kod]

  • Umiejętność posługiwania się różnymi językami w większości sytuacji, w mowie i na piśmie
  • Posługiwanie się którymś z języków w ograniczonym zakresie (np. tylko język potoczny, brak umiejętności czytania w danym języku)
  • Wielojęzyczność bierna - tylko rozumienie innych języków

Zjawiska związane z wielojęzycznością[edytuj | edytuj kod]

  • Kalki językowe - używanie konstrukcji jednego języka posługując się innym, występuje często np. wśród Finów szwedzkojęzycznych
  • Code switching - swobodne "przeskakiwanie" z języka na język, czasami wpół zdania, spotykane w wśród osób znających oba języki (np. hindi i angielski w Bombaju)
  • Powstawanie języka kreolskiego
  • Rozmówcy posługujący się każdy swoim językiem, lecz rozumiejący język rozmówcy (np. czeski i słowacki w byłej Czechosłowacji, hiszpański i włoski w niektórych rejonach Argentyny)
  • Dyglosja - posługiwanie się innym językiem/dialektem w sytuacjach formalnych i nieformalnych, powszechne np. w krajach arabskich.

Niektóre obszary wielojęzyczne[edytuj | edytuj kod]

Logo Szwajcarskiej administracji federalnej w czterech oficjalnych językach tego kraju (niemieckim, francuskim, włoskim i romansz).

Przykładami stosunkowo częstego występowania dwujęzyczności mogą być: Szwajcaria (niemiecki i francuski w kantonach francuskojęzycznych), Południowy Tyrol we Włoszech, gdzie większość stanowi ludność niemieckojęzyczna, Stany Zjednoczone (angielski i hiszpański w stanach południowych albo angielski i polski wśród chicagowskiej Polonii), państwa bałtyckie (Litwa, Łotwa, Estonia), południowa i południowo-zachodnia część Finlandii (język fiński i szwedzki), Ukraina z językiem narodowym i rosyjskim, Rosja z językiem rosyjskim i wieloma językami lokalnymi. W Polsce dwujęzyczne obszary to m.in. niektóre gminy w województwie pomorskim, gdzie zamieszkują Kaszubi oraz w woj. opolskim, gdzie mieszkają Niemcy. Dwujęzyczna jest także większość Romów. Oficjalnym krajem dwujęzycznym jest Kanada, gdzie języki francuski i angielski są zagwarantowane konstytucyjnie na poziomie federalnym.

Wielojęzyczność w Unii Europejskiej[edytuj | edytuj kod]

Wielojęzyczność jest odzwierciedleniem kulturowej i językowej różnorodności w Unii Europejskiej. Sprawia też, że instytucje europejskie są bardziej dostępne i przejrzyste dla obywateli, co stanowi gwarancję ich demokratycznego funkcjonowania.

Parlament Europejski wyróżnia się spośród innych instytucji UE tym, że spoczywa na nim obowiązek zadbania o jak najszerszą wielojęzyczność. Wszyscy obywatele UE muszą być w stanie korzystać z odnoszącego się do nich prawodawstwa bezpośrednio w swoim ojczystym języku. Co więcej – ponieważ każdy obywatel Unii ma bierne prawo wyborcze (może zostać wybrany posłem do PE), niemożliwe byłoby wymaganie od wszystkich posłów doskonałego opanowania jednego z języków „kontaktowych”. Prawo każdego posła do czytania parlamentarnych dokumentów, śledzenia debat i wypowiadania się we własnym języku jest jednoznacznie zagwarantowane wewnętrznymi przepisami Parlamentu Europejskiego. Jako organ ustawodawczy, Parlament Europejski ma dodatkowo obowiązek zagwarantować nienagannie wysoką jakość przyjmowanych przez siebie tekstów prawnych, i to we wszystkich językach wspólnotowych. Przepisy te pozwalają też wszystkim europejskim obywatelom na śledzenie parlamentarnych prac, składanie pytań oraz otrzymywanie na nie odpowiedzi w ich własnym języku.

Wielojęzyczność w ZSRR i Rosji[edytuj | edytuj kod]

Dwujęzczny znak drogowy w Ałmaty

Występowanie w Rosji około 150 języków etnicznych[2] powoduje, że dwujęzyczność (bilingwizm) był i jest zjawiskiem na obszarze tego państwa (a poprzednio ZSRR) szeroko rozpowszechnionym. Jednocześnie twórczość literacka najczęściej powstawała i powstaje w języku rosyjskim - współcześnie można wskazać kilkunastu znanych pisarzy innych narodowości piszących w tym języku i identyfikujących się z literaturą rosyjską. Są to np. Giennadij Ajgi, Jurgis Bałtruszajtis, Fazil Iskander, Grigorij Kanowicz, Anatolij Kim. Są też twórcy, którzy pisząc w języku rosyjskim tym niemniej uważają się (lub uważali się za życia) za pisarzy narodowych – jak Czingiz Ajtmatow, Wasilij Bykow, Ion Druce, Rüstəm İbrahimbəyov czy Timur Zulfikarow. Ajtmatow w wywiadze dla Litieraturnoj gaziety w 1994 r. powiedział, że język rosyjski stanowił dla niego i dla innych pisarzy narodowych pomost do czytelników światowych, i w konsekwencji stwierdził, że dla miejscowych literatów na drodze Wschód-Zachód nic Rosji nie zastąpi[3].

Podobna sytuacja występuje też w środowisku artystów estradowych. Dotyczy to np. Laimy Vaikule, Sofii Rotaru albo Edyty Piechy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. CAL: Digests: A Global Perspective on Bilingualism and Bilingual Education
  2. Dane spisu powszechnego z 2002 r.
  3. Tadeusz Klimowicz Przewodnik po współczesnej literaturze rosyjskiej i jej okoliczach (1917-1996), Towarzystwo Przyjaciół Polonistyka Wrocławskiej, Wrocław 1996, str. 43

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]