Wiertło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Rodzaje wierteł popularnych
Wiertła ze stożkiem Morse'a o różnych rozmiarach

Wiertłonarzędzie skrawające do wykonywania otworów (wiercenie) przy wykorzystaniu wiertarki lub innej obrabiarki z napędem obrotowym.

Rodzaje wierteł[edytuj | edytuj kod]

Rodzaje wierteł popularnych
(patrz fotografia)
Rodzaje chwytów wierteł
(patrz fotografie)
A – do metalu z ostrzem stalowym
B – do drewna, kręte
C – do betonu, z ostrzem z węglików (tzw. „widiowe”)
D – do drewna, piórkowe
E – uniwersalne do metalu lub betonu z ostrzem z węglików
F – do blach
G – uniwersalne (do metalu, drewna, tworzyw)
1, 2 – chwyt walcowy (cylindryczny)
3 – chwyt SDS Plus
4, 5 – chwyt sześciokątny
6 – chwyt walcowy z trzema płaszczyznami
7 – chwyt wtykowy ¼ cala (do wkrętarki)
8 – chwyt stożkowy (Morse’a, amerykański, widoczny na osobnym zdjęciu)

Wiertła kręte[edytuj | edytuj kod]

Wiertła kręte stosowane są do wykonywania otworów walcowych. Zakres średnic części roboczej zawiera się od 0,1 mm do 100 mm. Przy czym wiertła nie mają średnic dosłownie wynikających z oznaczenia, tylko nieco mniejsze (np. wiertło „10,0 mm”, tak naprawdę wykonuje mniejszy otwór, bo około 9,94…9,96 mm, a ostateczną średnicę w zależności od wymaganego pasowania otworu, wykonuje się rozwiertakiem).

Produkowane są wiertła jako jednolite ze stali narzędziowej, szybkotnącej lub z węglików spiekanych, lub też jako łączone: rdzeń i chwyt ze stali konstrukcyjnej, część robocza wyposażona w płytki z węglików spiekanych. Obecnie stosowanych jest wiele wersji mocowania wierteł: powszechne walcowe i sześciokątne w trójszczękowych uchwytach wiertarskich, tulejkach zaciskowych, szybkie mocowanie popularne SDS Plus i SDS Max w sprzęcie instalatorskim (budowlanym) oraz mocowanie za pomocą stożka Morse’a, w zastosowaniach przemysłowych.

Geometria wiertła krętego:   2κ – kąt wierzchołkowy, ψ – kąt pochylenia ścina, λ – kąt pochylenia linii śrubowej rowka


Świdry

Budowa wiertła krętego:

  1. główna krawędź skrawająca
  2. pomocnicza krawędź skrawająca
  3. krawędź poprzeczna (ścin)
  4. powierzchnia przyłożenia
  5. rowek wiórowy
  6. pomocnicza powierzchnia przyłożenia (łysinka)
  7. rdzeń
  8. chwyt walcowy
  9. zabierak
  10. chwyt stożkowy Morse’a
  11. płetwa

Wiertła koronowe[edytuj | edytuj kod]

Wiertło koronowe

Wiertła koronowe, zwane również trepanacyjnym, stosowane są do wykonywania (wykrawania) otworów o dużych średnicach poprzez skrawanie materiału przedmiotu obrabianego jedynie na obwodzie wykonywanego otworu. Wiertło koronowe ma postać rury (do wierceń głębokich) lub „garnka” (do wierceń płytkich) z ostrzami rozmieszczonymi na obwodzie krawędzi części roboczej. Ostrza najczęściej wykonywane są z węglików spiekanych. Jedynie do obróbki miękkich materiałów stosuje się tego typu wiertła z ostrzami stalowymi.

Wiertła piórkowe[edytuj | edytuj kod]

Wiertła piórkowe stosowane są do obróbki drewna. Część robocza jest spłaszczona i posiada dwie proste krawędzie skrawające. Niektóre typy wierteł piórkowych posiadają dodatkowe wzdłużne ostrza (zęby) na końcach głównej krawędzi skrawającej mające na celu wcześniejsze odcinanie skrawanego materiału dla zapobieżenia strzępieniu krawędzi otworu. Zakres średnic wierteł piórkowych zawiera się od 6mm do 50 mm. Wykonywane są ze stali narzędziowych. Chwyt ma najczęściej postać sześciokąta dla pewnego zamocowania w uchwycie. Wierteł piórkowych używa się także do wiercenia otworów w szkle oraz w zegarmistrzostwie do wiercenia otworów o małych średnicach (poniżej 1 mm) w metalu.

Wiertło spiralne do drewna

Wiertła spiralne do drewna (świdry)[edytuj | edytuj kod]

Wiertła te charakteryzują się rdzeniem jednozwojnym o kształcie spirali (3), który posiada tylko jedną łysinkę. Pojedynczy rowek wiórowy w tak ukształtowanym wiertle jest duży i umożliwia łatwe usuwanie wiórów z wierconego otworu. Część robocza zakończona jest piórem (2), skrawaczem oraz żądłem (1), często z gwintem stożkowym. Do grupy tej można także zaliczyć ręczne świdry do drewna.

Nawiertaki do nakiełków
Wiertło sękownicze

Wiertła specjalne[edytuj | edytuj kod]

Wiertła specjalne to wiertła o specjalnej konstrukcji lub zastosowaniach. Do grupy tej należą na przykład wiertła sękownicze do drewna, wiertła lufowe do wiercenia bardzo długich otworów (zazwyczaj zawierające kanały do doprowadzania chłodziwa i odprowadzania wiórów) wiertła do szkła i glazury, do kamienia/betonu, a także wiertła do metali o różnych parametrach (twardości, kąta natarcia, powłoki itp.) Nakiełek – nawiertak nie jest wiertłem, służy wyłącznie do dokładnego wyznaczenia środka przedmiotów mocowanych w uchwytach tokarskich (ruch obrotowy wokół osi) przed użyciem wiertła, a także gdy obrabiany przedmiot wymaga przyparcia go kłem obrotowym (niwelującym siłę odśrodkową lub siły skrawania).

Ostrzenie wierteł[edytuj | edytuj kod]

Ostrzenie stępionych wierteł wykonuje się przy pomocy uniwersalnych ostrzałek lub specjalnych przyrządów do ostrzenia wierteł.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Górski E.: Poradnik narzędziowca. WNT, 1965, s. 234-257. (Wyd. V/1989)

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons