Wiertło

Rodzaje wierteł popularnych

Wiertło – narzędzie skrawające do wykonywania otworów (wiercenie) przy wykorzystaniu wiertarki lub innej obrabiarki z napędem obrotowym.

Rodzaje wierteł

Rodzaje wierteł popularnych		Rodzaje chwytów wierteł
A – do metalu z ostrzem stalowym	1, 2	– chwyt walcowy (cylindryczny)
B – do drewna, kręte	3	– chwyt SDS Plus
C – do betonu, z ostrzem z węglików, (potocznie nazywane "widiowe")	4, 5	– chwyt sześciokątny
D – do drewna, piórkowe	6	– chwyt walcowy z trzema płaszczyznami
E – uniwersalne do metalu lub betonu z ostrzem z węglików	7	– chwyt wtykowy ¼ cala (do wkrętarki)
F – do blach	8	– chwyt stożkowy (Morse’a, amerykański)
G – uniwersalne (do metalu, drewna, tworzyw).

Wiertła kręte

Wiertła kręte stosowane są do wykonywania otworów walcowych. Zakres średnic części roboczej zawiera się od 0,1 mm do 100 mm. Przy czym wiertła nie mają średnic dosłownie wynikających z oznaczenia, tylko nieco mniejsze (np. wiertło "10,0 mm", tak na prawdę wykonuje mniejszy otwór, bo około 9,94-9,96 mm, a ostateczną średnicę w zależności od wymaganego pasowania otworu, wykonuje się dopiero rozwiertakiem). Produkowane są (wiertła jak i rozwiertaki) jako jednolite ze stali narzędziowej, szybkotnącej lub z węglików spiekanych, lub też jako łączone: rdzeń i chwyt ze stali konstrukcyjnej, część robocza wyposażona w płytki z węglików spiekanych. Obecnie stosowanych jest wiele wersji mocowania wierteł: powszechne walcowe i sześciokątne w trójszczękowych uchwytach wiertarskich, tulejkach zaciskowych, szybkie mocowanie popularne SDS Plus i SDS Max w sprzęcie instalatorskim (budowlanym) oraz mocowanie za pomocą stożka Morse’a, w zastosowaniach przemysłowych.

Geometria wiertła krętego:   2κ – kąt wierzchołkowy, ψ – kąt pochylenia ścina, λ – kąt pochylenia linii śrubowej rowka

Świdry

Budowa wiertła krętego:

1. główna krawędź skrawająca
2. pomocnicza krawędź skrawająca
3. krawędź poprzeczna (ścin)
4. powierzchnia przyłożenia
5. rowek wiórowy
6. pomocnicza powierzchnia przyłożenia (łysinka)
7. rdzeń
8. chwyt walcowy
9. zabierak
10. chwyt stożkowy Morse’a
11. płetwa

Wiertła koronowe

Wiertło koronowe

Wiertła koronowe, zwane również trepanacyjnym, stosowane są do wykonywania (wykrawania) otworów o dużych średnicach poprzez skrawanie materiału przedmiotu obrabianego jedynie na obwodzie wykonywanego otworu. Wiertło koronowe ma postać rury (do wierceń głębokich) lub „garnka” (do wierceń płytkich) z ostrzami rozmieszczonymi na obwodzie krawędzi części roboczej. Ostrza najczęściej wykonywane są z węglików spiekanych. Jedynie do obróbki miękkich materiałów stosuje się tego typu wiertła z ostrzami stalowymi.

Wiertła piórkowe

Wiertła piórkowe stosowane są do obróbki drewna. Część robocza jest spłaszczona i posiada dwie proste krawędzie skrawające. Niektóre typy wierteł piórkowych posiadają dodatkowe wzdłużne ostrza (zęby) na końcach głównej krawędzi skrawającej mające na celu wcześniejsze odcinanie skrawanego materiału dla zapobieżenia strzępieniu krawędzi otworu. Zakres średnic wierteł piórkowych zawiera się od 10 do 50 mm. Wykonywane są ze stali narzędziowych. Chwyt ma najczęściej postać sześciokąta dla pewnego zamocowania w uchwycie. Wierteł piórkowych używa się także do wiercenia w szkle.

Wiertło spiralne do drewna

Wiertła spiralne do drewna (świdry)

Wiertła te charakteryzują się rdzeniem jednozwojnym o kształcie spirali (3), który posiada tylko jedną łysinkę. Pojedynczy rowek wiórowy w tak ukształtowanym wiertle jest duży i umożliwia łatwe usuwanie wiórów z wierconego otworu. Część robocza zakończona jest piórem (2), skrawaczem oraz żądłem (1), często z gwintem stożkowym. Do grupy tej można także zaliczyć ręczne świdry do drewna.

Nawiertaki do nakiełków

Wiertło sękownicze

Wiertła specjalne

Wiertła specjalne to wiertła o specjalnej konstrukcji lub zastosowaniach. Do grupy tej należą na przykład, wiertła sękownicze do drewna, wiertła lufowe do wiercenia bardzo długich otworów (zazwyczaj zawierające kanały do doprowadzania chłodziwa i odprowadzania wiórów) wiertła do szkła i glazury, do kamienia/betonu a także wiertła do metali o różnych parametrach (twardosci, kąta natarcia, powłoki etc.) Nakiełek - ergo nawiertak nie jest wiertłem, służy wyłącznie do dokładnego wyznaczenia srodka ciał mocowanych w uchwytach tokarskich (ruch obrotowy wokół osi) przed użyciem wiertła, a także gdy obrabiany przedmiot wymaga przyparcia go kłem obrotowym (niwelującym siłę odsrodkową).

Ostrzenie wierteł

Ostrzenie stępionych wierteł wykonuje się przy pomocy uniwersalnych ostrzałek lub specjalnych przyrządów do ostrzenia wierteł.

Zobacz też

• wiertnica
• świder wiertniczy

Bibliografia

• Górski E.: Poradnik narzędziowca. WNT, 1965. str. 234-257 (Wyd. V/1989)

Linki zewnętrzne

• Jak naostrzyć wiertło