Wikipedia:Standardy artykułów/związek chemiczny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Projekt Chemia
dyskusja Projektu · Portal Chemia

Zalecany standard opisu związku chemicznego jest wskazówką na temat możliwego zakresu treści, wskazuje też właściwe miejsce podawania określonych informacji. Zapoznaj się również ze stroną Tworzenie nowych haseł.



Nazwa związku chemicznego (zgodna z tytułem artykułu)
Infoboks należy wypełniać
wg osobnej dokumentacji
Wzór strukturalny lub sumaryczny (nie ma potrzeby podpisywać) Model przestrzenny (nie ma potrzeby podpisywać)
Wzór strukturalny lub sumaryczny (nie ma potrzeby podpisywać) Model przestrzenny (nie ma potrzeby podpisywać)
Zdjęcie postaci związku chemicznego (podpisane) lub model przestrzenny (nie ma potrzeby podpisywać)
Zdjęcie postaci związku chemicznego (podpisane) lub model przestrzenny (nie ma potrzeby podpisywać)
Ogólne informacje

Nazwa związku chemicznego [zgodna z tytułem artykułu] – następnie definicja i akapit wstępny, tj. krótkie zestawienie najważniejszych informacji.

== Budowa cząsteczki ==
== Występowanie ==
== Otrzymywanie ==
=== Skala laboratoryjna ===
=== Skala przemysłowa ===
== Właściwości ==
=== Właściwości fizyczne ===
=== Właściwości chemiczne ===
=== Właściwości biologiczne ===
== Historia ==
== Zastosowanie ==
== Zagrożenia ==
== Zobacz też ==
== Przypisy ==
== Bibliografia ==
== Linki zewnętrzne ==
== Szablony końcowe ==

Nazwa artykułu (nazwa związku) – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa artykułu to nazwa związku chemicznego zgodnie z przyjętymi w Wikipedii zasadami podsumowanymi poniżej.

Dla związków nieorganicznych

zgodnie z nomenklaturą chemii nieorganicznej. Dla tytułów artykułów i kategorii stosujemy następujące kryteria doboru nazwy:

  • Dla kwasów tlenowych i ich pochodnych (wg podanej kolejności):
  1. Nazwa tradycyjna akceptowana przez IUPAC.
  2. Nazwa tradycyjna spoza zestawu akceptowanego przez IUPAC, o ile jest to powszechnie stosowane w środowisku chemicznym (wg analizy aktualnych trendów w bazach bibliograficznych typu WOS, Scopus itp., np. „Nadmanganian potasu” – stosowany powszechnie, a nie „Tetraoksydomanaganian potasu” – niestosowany).
  3. Nazwa wg systemu Stocka, o ile nazwa tradycyjna może prowadzić do niejednoznaczności, np. MnO3−4 – „Manganian(V)”, MnO2−4 – „Manganian(VI)”.
  4. Nazwa systematyczna IUPAC (addytywna).
Dla wybranych anionów homopoliatomowych należy stosować nazwy tradycyjne: nadtlenki, ponadtlenki, ozonki, acetylenki i azydki.
  • Dla związków wielocentrowych grupy anionów i kationów wymieniamy w kolejności alfabetycznej, np. Mg(NO3)OH powinien zostać nazwany „Azotan wodorotlenek magnezu”, a nie zwyczajowo „Zasadowy azotan magnezu”.
  • Nazwy kationów i innych składników elektrododatnich piszemy w formie rzeczownikowej (dopełniacz), a nie przymiotnikowej, np. „Siarczan żelaza(II)”, a nie „Siarczan żelazawy”; „Fosforan sodu”, a nie „Fosforan sodowy”; „Pentachlorek fosforu”, a nie „Chlorek fosforowy”.
Dla związków organicznych

Wielkość pierwszej litery tytułu[edytuj | edytuj kod]

Tytuł hasła dotyczącego związku chemicznego powinien być pisany dużą literą. W przypadku nazw zaczynających się od przedrostków i lokantów cyfrowych lub pisanych kursywą, dużą literę należy zastosować dla pierwszego słowa po lokancie, np.:

Ze względów technicznych tytuły haseł w Wikipedii zaczynają się zawsze dużą literą i nie pozwalają na użycie kursywy. Aby wyświetlić prawidłowo nazwę przedrostka małą literą i kursywą, należy wstawić szablon {{DISPLAYTITLE:xyz}}, np. {{DISPLAYTITLE:''tert''-Butanol}}. Dla związków o nazwach zaczynających się cyfrą warto utworzyć przekierowanie z zapisem małą literą, np. 2-fenyloetyloamina dla hasła 2-Fenyloetyloamina.

W taki sam sposób należy zapisywać nazwy związków na początku zdania. Jest to praktyka powszechnie stosowana w literaturze chemicznej, polskiej i zagranicznej, i jest wymagana przez renomowane wydawnictwa chemiczne, np. American Chemical Society i Springer. Ponieważ jednak jest to niezgodne z ogólną zasadą ortograficzną stosowania dużej litery wyłącznie dla pierwszego znaku pierwszego słowa w zdaniu, należy w miarę możliwości tak konstruować tekst, aby unikać nazw związków z przedrostkami na początku zdań (por. zalecenie z poradni językowej PWN).

Tekst artykułu – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Artykuł musi rozpoczynać się od pogrubionej nazwy związku chemicznego, następnie w nawiasie umieszcza się pochyloną czcionką powszechnie znaną nazwę zwyczajową związku, często stosowaną nazwę alternatywną lub skrót. Należy unikać podawania w tym miejscu wielu nazw alternatywnych i różnych wzorów, miejsce na takie informacje jest w infoboksie. Za nazwą zamieszcza się wzór sumaryczny lub półstrukturalny dla prostych związków organicznych i nieorganicznych. Należy unikać podawania w tym miejscu wzorów sumarycznych, które nie niosą informacji o strukturze związku – miejsce na taki wzór jest w infoboksie.

Przykład

Do zapisywania wzorów chemicznych, zwłaszcza jonów, zalecane jest stosowanie szablonu {{chem}}.

Definicja[edytuj | edytuj kod]

Nazwę oddziela się od definicji za pomocą półpauzy „” (nawiązanie słowne np. za pomocą łączników typu to, jest to, dotyczy itp. nie jest zalecane).

Typowa definicja powinna mieć formę:

Dla niektórych klas związków, w których można wyróżnić części składowe, jak np. w prostych pochodnych kwasowych (solach, amidach, estrach, bezwodnikach, halogenkach, imidach itp.) zalecany jest schemat:

Przykłady:

Dla związków chemicznych posiadających istotną funkcję biologiczną np. (leki, hormony, enzymy itp.) lub istotne zastosowanie (barwniki, katalizatory, konserwanty itp.) powinno to również zostać podane w definicji hasła. Dla substancji farmaceutycznych w nawiasie należy podać nazwę międzynarodową (łacińską).

Przykłady:

Zajrzyj też na stronę pomocy Jak napisać dobrą definicję.

Akapit wstępny[edytuj | edytuj kod]

Bezpośrednio po definicji należy w kilku zdaniach podać najważniejsze informacje o związku.

Infobox – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Na górze artykułu wstawia się odpowiedni szablon infoboksu w zależności czy hasło dotyczy związku organicznego czy nieorganicznego. Szablony infoboksów związku chemicznego oraz objaśnienia i zasady uzupełniania poszczególnych parametrów znajdują się na stronie {{Związek chemiczny infobox}}. Dla polimerów stosuje się szablon {{Polimer infobox}}. Jeżeli związek chemiczny nie posiada infoboksu lub autor nie potrafi wstawić go samodzielnie, należy na stronie dyskusji tego artykułu zamieścić szablon {{Bez infoboksu|Związek chemiczny}}.

Budowa cząsteczki – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W tym akapicie można umieścić informacje o:

  • budowie cząsteczki np.
Chlorek sodu jest związkiem jonowym.
Cykloheksan jest niepolarną cieczą.
Związek zawiera trzy grupy hydroksylowe oraz grupę karboksylową.
  • elementach strukturalnych np.
Cząsteczka tego związku zawiera dwa pierścienie cykloheksanowe połączone atomem węgla spiro, jest to związek bicykliczny.
Chlorek sodu tworzy kryształy w regularnym układzie krystalograficznym.
  • izomerach np.
Eter dietylowy jest izomerem konstytucyjnym etanolu.
alanina występuje w dwóch formach enancjomerycznych D-alanina i L-alanina
Siarczan sodu występuje w postaci bezwodnej, siedmiowodnej oraz dziesięciowodnej.
  • związkach zawierających inny skład izotopowy np.
Najważniejsze deuterowane pochodne metanolu to metanol-d1 CH3OD i metanol-d4 CD3OD.

Występowanie – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W tym akapicie można umieścić informacje o:

W przyrodzie chlorek sodu występuje pod postacią minerałuhalitu.

Otrzymywanie – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Skala laboratoryjna – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W tej sekcji można przedstawić znane metody syntezy związku chemicznego, opisać przebieg reakcji, mechanizm itp. Zamieszczanie szczegółowych danych preparatywnych nie jest zalecane. Do każdej z omawianych metod syntezy należy podać równanie reakcji. Jeśli to możliwe warto wzbogacić tę sekcję o ilustracje wizualizujące mechanizm.

Skala przemysłowa – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W tej sekcji można przedstawić metody syntezy stosowane w przemyśle na małą i dużą skalę.

Właściwości – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Właściwości fizyczne – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Nie zaleca się dublowania informacji zawartych w infoboksie w rubryce „Właściwości fizyczne”. W tej sekcji można przedstawić właściwości fizyczne, na które nie przewidziano miejsca w infoboxie. W szczególnych przypadkach, jeżeli właściwości fizyczne związku są nietypowe lub charakterystyczne wyłącznie dla tego związku można je opisać w niniejszej sekcji.

Właściwości chemiczne – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Ta sekcja powinna zawierać informacje o reaktywności związku chemicznego zaopatrzone w odpowiednie równania reakcji.

Właściwości biologiczne – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

tekst...

Historia – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W tym akapicie można umieścić:

  • w miarę możliwości najpełniejszą informacje o pierwszej syntezie związku, jej autorze/autorach i dacie oraz ewentualnie dodać schemat reakcji chemicznej (a także następnych syntezach, jeśli były istotne z historycznego punktu widzenia), np.:
Jodooctan etylu po raz pierwszy otrzymany został przez Williama Henry’ego Perkina w 1859 roku w reakcji bromooctanu etylu z jodkiem potasu.
  • informacje o wykorzystaniu związku chemicznego, np. w czasie działań wojennych:
Chloroaceton jako gaz bojowy został po raz pierwszy wykorzystany w czasie I wojny światowej w listopadzie 1914 przez Francję pod nazwą „Tonite”.

Zastosowanie – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W sekcji można umieścić informacje o zastosowaniu związku chemicznego w:

  • analizie chemicznej, np.:
Dimetyloglioksym stosowany jest w analizie chemicznej jako tzw. odczynnik Czugajewa do wykrywania jonów niklu (Ni2+).
  • technice, np.:
Siarczek cynku stosowany jest jako scyntylator do pomiaru promieniowania jonizującego.
  • przemyśle spożywczym i kosmetycznym, np.:
Koszenila jest szeroko stosowana w przemyśle kosmetycznym do barwienia m.in. szamponów, a także barwi się nią napoje alkoholowe, nadzienia owocowe i jogurty.
  • w lecznictwie:
Jeżeli związek jest stosowany jako lek w sekcji tej można zamieścić dodatkowe podsekcje np.: wskazania, przeciwwskazania, działania niepożądane, dawkowanie, preparaty itp.

Zagrożenia – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Sekcja uwzględniająca toksyczność, szkodliwość dla zdrowia i dla środowiska, wywoływanie oparzeń, podrażnień, uczuleń, gwałtownych reakcji z (wodą, powietrzem itd.), metody neutralizacji w przypadku zatrucia, metody neutralizacji w przypadku skażenia środowiska.

Zobacz też – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

W sekcji tej należy umieszczać linki wewnętrzne do haseł związanych z artykułem, jednak nie należy zamieszczać tzw. podobnych związków. Sekcja taka, jak również Inne kationy i Inne aniony znajduje się w infoboksie. Nie należy również zamieszczać w tym miejscu szablonów związanych z innymi wikiprojektami, np. commons, wikisłownik itp, gdyż linki takie powinny znajdować się również w infoboksie. Poszczególne pozycje wymienia się małą literą w punktach jak poniżej:

Przypisy – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

 Osobna strona: Pomoc:Przypisy.

Sekcję przypisy wstawia się za pomocą szablonu {{Przypisy-lista}} (zalecane) lub szablon {{Przypisy}}. Poszczególne przypisy wstawia się przy użyciu odpowiednich szablonów {{r|<nazwa przypisu>}} lub standardowych znaczników przypisów <ref name="nazwa przypisu">...</ref>. Preferowane jest stosowanie szablonów {{cytuj książkę}}, {{cytuj pismo}} lub {{cytuj stronę}}.

Szablony wykorzystywane w artykułach chemicznych[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz więcej w artykule Wikiprojekt:Chemia/Szablony, w sekcji Szablony źródeł.
Szablony baz danych OPI

Do cytowania rekordów w bazie danych OPI dotyczących naukowców i instytucji naukowych można zastosować szablony:

Bibliografia – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

 Osobna strona: Wikipedia:Bibliografia.

Podobnie jak dla przypisów, do tworzenia poszczególnych pozycji bibliograficznych zaleca się stosowanie szablonów cytowań, np.:

Narzędzia pomocnicze

Dla ułatwienia tworzenia szablonów cytowania udostępnione są narzędzia:

Linki zewnętrzne – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne zawierające wartościowe informacje, uzupełniające artykuł dodawać należy w formie listy, np.:

Pamiętać należy, że Wikipedia nie jest zbiorem linków zewnętrznych. Sekcja ta powinna więc być ograniczona do minimum, a zamiast dodawać nowe linki, lepiej je wykorzystać jako źródła do rozbudowy artykułu.

Szablony końcowe – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec artykułu (po sekcji Linki zewnętrzne) można zamieścić odpowiednie szablony nie tworząc dla nich osobnej sekcji. Umieścić można szablony nawigacyjne typu {{Navbox}}. Szablony nawigacyjne związane z chemią znajdują się w Kategorii:Szablony nawigacyjne – chemia. Jeśli opisywany związek chemiczny wykazuje działanie farmakologiczne lub lecznicze (niezależnie czy dotyczy to medycyny konwencjonalnej czy niekonwencjonalnej), to nad szablonami nawigacyjnymi należy zamieścić szablon {{Zastrzeżenia|Medycyna}}.

Przykłady

Strona dyskusji artykułu – zalecenia[edytuj | edytuj kod]

Na stronie dyskusji artykułu związanego z chemią należy zamieścić szablon {{Wikiprojekt:Chemia/info}}, co spowoduje pojawienie się następującej informacji:

Nuvola apps edu science.png
Zagadnieniami chemicznymi w Wikipedii zajmuje się Projekt Chemia. Jeżeli masz uwagi, wątpliwości lub zastrzeżenia dotyczące aspektów chemicznych w tym artykule, napisz o tym na stronie dyskusji Projektu Chemia.
Zobacz też: standard artykułu o związku chemicznym.