Wiktor Janukowycz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Wiktor Janukowicz)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wiktor Fedorowycz Janukowycz
Ві́ктор Фе́дорович Януко́вич
Wiktor Janukowycz
Data i miejsce urodzenia 9 lipca 1950
Jenakijewe
4. Prezydent Ukrainy
Przynależność polityczna Partia Regionów
Okres urzędowania od 25 lutego 2010
do 22 lutego 2014[a]
Pierwsza dama Ludmyła Janukowycz
Poprzednik Wiktor Juszczenko
Następca Petro Poroszenko
Premier Ukrainy
Przynależność polityczna Partia Regionów
Okres urzędowania od 21 listopada 2002
do 7 grudnia 2004
Poprzednik Anatolij Kinach
Następca Mykoła Azarow
Premier Ukrainy
Przynależność polityczna Partia Regionów
Okres urzędowania od 28 grudnia 2004
do 5 stycznia 2005
Poprzednik Mykoła Azarow
Następca Mykoła Azarow
Premier Ukrainy
Przynależność polityczna Partia Regionów
Okres urzędowania od 4 sierpnia 2006
do 18 grudnia 2007
Poprzednik Jurij Jechanurow
Następca Julia Tymoszenko
Odznaczenia
Order Za Zasługi I stopnia Order Za Zasługi II stopnia Order Za Zasługi III stopnia Krzyż Wielki Legii Honorowej Order José Martí
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Wiktor Janukowycz
Nazwisko ukraińskie
Cyrylica Віктор Федорович Янукович
Transliteracja Vìktor Fedorovič Ânukovič
Transkrypcja Wiktor Fedorowycz Janukowycz
Transkrypcja (spolszczona) Wiktor Fedorowicz Janukowycz
Transkrypcja oficjalna Viktor Fedorovych Yanukovych

Wiktor Fedorowycz Janukowycz (alternatywna pisownia Wiktor Fedorowicz Janukowicz), ukr. Ві́ктор Фе́дорович Януко́вич , ros. Виктор Фёдорович Янукович (ur. 9 lipca 1950 w Jenakijewem, w obwodzie donieckim) – ukraiński polityk, naukowiec, profesor ekonomii i prawa, autor ponad 50 publikacji z dziedziny ekonomii[1], premier Ukrainy w latach 2002–2005 i 2006–2007, w latach 2003-2010 przywódca Partii Regionów (i następnie od 2010 do 2014 jej przewodniczący honorowy), w latach 2010–2014[a] prezydent Ukrainy.

22 lutego 2014 roku Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowała uchwałę stwierdzającą, że Janukowycz faktycznie przestał wykonywać obowiązki prezydenta[2]. Janukowycz zaprzeczył, aby złożył rezygnację i utrzymuje, że nadal jest prezydentem[3]. 23 lutego 2014 Rada Najwyższa Ukrainy powierzyła przewodniczącemu Rady Ołeksandrowi Turczynowowi pełnienie obowiązków głowy państwa[4]. 25 lutego 2014 minister spraw zagranicznych RP Radosław Sikorski oświadczył, że dla Polski Wiktor Janukowycz jest byłym prezydentem Ukrainy[5]. Rosja stoi na stanowisku, że Wiktor Janukowicz pozostaje legalnym prezydentem Ukrainy oraz, że nie uzna przedterminowych wyborów prezydenckich[6].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Janukowycz urodził się w Jenakijewem w obwodzie donieckim Ukraińskiej SRR. Jego przodkowie od strony ojca byli Polakami i katolikami (babka po mieczu urodziła się w Warszawie, dziadek wywodził się z miejscowości Januki na dzisiejszej Białorusi, przed wojną w granicach II Rzeczypospolitej)[7][8]. Wychowywał się w dzielnicy robotniczej. Ojciec pracował jako maszynista, matka była pielęgniarką. W młodym wieku stracił oboje rodziców i odtąd był wychowywany przez babkę. Janukowycz określa sam siebie jako Ukraińca[potrzebne źródło].

Dwukrotnie (w latach 1968 i 1970) został skazany za kradzież i uszkodzenie ciała. W 1972 wyszedł na wolność.

W 1980 uzyskał dyplom inżyniera-mechanika na politechnice w Doniecku, w 2001 ukończył Ukraińską Akademię Handlu Zagranicznego ze specjalnością prawa międzynarodowego. Obronił doktorat w Instytucie Badań Ekonomiczno-Prawnych Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w Kijowie na podstawie pracy „Zarządzanie rozwojem infrastruktury wielkiego regionu przemysłowego”. Następnie uzyskał tytuł profesorski i został członkiem Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, członkiem rzeczywistym Akademii Nauk Ekonomicznych Ukrainy i Kalifornijskiej Międzynarodowej Akademii Nauk, Edukacji, Przemysłu i Sztuki[potrzebne źródło]. Wykształcenie i tytuły naukowe Janukowycza budzą kontrowersje [potrzebne źródło].

Udział w polityce[edytuj | edytuj kod]

Przed objęciem stanowiska premiera, w latach 1997-2002, był również przewodniczącym Donieckiej Obwodowej Administracji Państwowej. Według organizacji zajmujących się wolnością mediów, podczas sprawowania tego urzędu przez Janukowycza doszło do wielu przypadków naruszania praw dziennikarzy, którzy krytykowali władzę[9]. Jego kandydaturę na premiera wspierał prezydent Łeonid Kuczma. Poprzedni rząd został zdymisjonowany przez prezydenta na skutek braku wystarczającego poparcia parlamentarnego. Janukowycz cieszył się poparciem establishmentu ukraińskiego, który był finansowo zainteresowany utrzymaniem władzy obozu Łeonida Kuczmy. W trakcie kampanii wyborczej na prezydenta głosił hasła lewicowe (solidarne państwo) domagając się zwiększenia pomocy socjalnej i subsydiów dla bankrutujących postkomunistycznych kombinatów przemysłowych, oraz hasła prorosyjskie żądając uczynienia rosyjskiego drugim językiem urzędowym. Ponadto deklarował walkę z ukraińskim nacjonalizmem oraz integrację gospodarczą z Rosją. Jest przeciwnikiem nadania uprawnień kombatanckich dla partyzantów z UPA i OUN.

Wybory w 2004[edytuj | edytuj kod]

Według oficjalnych wyników Ukraińskiej Centralnej Komisji Wyborczej, pierwszą turę wyborów, która odbyła się 31 października 2004, wygrał Wiktor Juszczenko, zdobywając 39,87% głosów, Wiktor Janukowycz zdobył wówczas 39,32% głosów. Janukowycz wygrał drugą turę wyborów z 49,42% głosów (Juszczenko 46,7%) i został prezydentem elektem Ukrainy. Wyniki te jednak tak dalece odbiegały od wyników sondaży przeprowadzanych w lokalach wyborczych (exit polls), co sprawiło że nie zostały uznane przez opozycję ani przez międzynarodowych obserwatorów z OBWE.

Ogłoszenie Janukowycza prezydentem zostało wstrzymane decyzją Sądu Najwyższego do czasu rozpatrzenia wszelkich skarg dotyczących przebiegu wyborów. 29 listopada SN zajął się skargami, a 3 grudnia unieważnił drugą turę wyborów. W powtórce drugiej tury wyborów 26 grudnia Janukowycz przegrał ze swoim rywalem Wiktorem Juszczenką. Zdobył jedynie 44,20% głosów, a jego przeciwnik 51,99% głosów. Składając skargi na rzekome nadużycia, Janukowycz usiłował doprowadzić do unieważnienia wyników, ale skargi zostały odrzucone przez Centralną Komisję Wyborczą i Sąd Najwyższy. 31 grudnia ogłosił, że zamierza ustąpić ze stanowiska premiera, co uczynił 5 stycznia 2005. 6 stycznia 2005 został odwołany razem z całym rządem przez ustępującego prezydenta Łeonida Kuczmę.

Wybory w 2006[edytuj | edytuj kod]

Wiktor Janukowycz podczas rozmowy z Władimirem Putinem, 2006

W wyborach parlamentarnych z 2006 Partia Regionów zdobyła największą liczbę głosów. Jej członkowie uzyskali stanowisko premiera dla Janukowycza. Po długich rozmowach koalicyjnych prezydent Wiktor Juszczenko 3 sierpnia 2006 desygnował Janukowycza na to stanowisko, pomimo sprzeciwu Julii Tymoszenko. Do koalicji z Partią Regionów (PR) przystąpiły: Socjalistyczna Partia Ukrainy (SPU), Komunistyczna Partia Ukrainy (KPU) i Blok Nasza Ukraina (NU). Kilka dni później rząd został zatwierdzony przez parlament. Jesienią rząd opuścili ministrowie z NU.

Wybory 2007[edytuj | edytuj kod]

W wyborach we wrześniu 2007 zwyciężyła kierowana przez niego Partia Regionów, obsadzając 175 mandatów poselskich w Radzie Najwyższej Ukrainy, jednakże nie dało mu to szans na pozostanie przy władzy, ponieważ „pomarańczowi”, skupieni wokół przywódców Pomarańczowej Rewolucji, wciąż mieli większość w nowym parlamencie.

Wybory 2010[edytuj | edytuj kod]

Janukowycz i Bronisław Komorowski

W pierwszej turze wyborów prezydenckich w 2010 zajął pierwsze miejsce, uzyskując 35,32% głosów i wyprzedzając Julię Tymoszenko (25,05%) i Serhija Tihipkę (13,06%)[10]. W drugiej turze wyborów prezydenckich wygrał z Julią Tymoszenko, uzyskując 48,95% głosów[11]. 25 lutego 2010 złożył przysięgę w Radzie Najwyższej Ukrainy, rozpoczynając pięcioletnią kadencję prezydenta Ukrainy[12]. Na uroczystość inauguracji nie stawił się ustępujący prezydent Wiktor Juszczenko[13].

Euromajdan i odsunięcie od władzy[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Euromajdan.
Wiktor Janukowycz podpisuje porozumienie z opozycją

21 listopada 2013 roku Prezydent Ukrainy Wiktor Janukowycz odłożył podpisanie umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską, co zapoczątkowało protesty zwolenników integracji z UE. Nocną demonstrację w Kijowie poparły partie opozycyjne[14].

Służby prasowe Euromajdanu podały, że w godzinach wieczornych na Placu Niepodległości zgromadziło się około 50 tys. osób. Część z nich nie popierało porozumienia podpisanego przez liderów opozycji, m.in. ultraprawicowe ugrupowanie Prawy Sektor, które domagał się natychmiastowej dymisji prezydenta Janukowycza i grozi kontynuowaniem walki zbrojnej, dając czas do godz. 10:00, 22 lutego 2014 na dymisję Janukowycza[15][16][17][18]. Uliczne walki z 18–20 lutego 2014, wywołane brutalnymi próbami pacyfikacji protestów, kosztowały życie i zdrowie kilkuset osób i stały się punktem zwrotnym w rozwoju sytuacji. Wiktor Janukowycz pod naciskiem opinii zachodniej, a także fali wzburzenia w kraju zdecydował się przywrócić konstytucję z 2004 roku i doprowadzić do wcześniejszych wyborów

22 lutego 2014 po godz. 17:00 Rada Najwyższa odsunęła od władzy prezydenta Wiktora Janukowycza. Parlament uznał, że dotychczasowy szef państwa „samowolnie usunął się od wypełniania obowiązków”, bowiem nie podpisał żadnych z aktów prawnych, uchwalanych przez Radę Najwyższą w ostatnim czasie. Rezolucję o odsunięciu Janukowycza poparło 328 posłów w 450-osobowej izbie. Łącznie z odsunięciem od władzy Janukowycza, Serhij Arbuzow przestał pełnić obowiązki premiera. Deputowani zdecydowali, że wcześniejsze wybory prezydenckie odbędą się 25 maja 2014.

23 lutego 2014 w parlamencie, przewodniczący Rady Najwyższej Ołeksandr Turczynow, został wybrany (285 głosami za) na stanowisko pełniącego obowiązki Prezydenta Ukrainy. Został tym samym tymczasowym następcą Janukowycza[19][20].

24 lutego 2014, pełniący obowiązki szefa MSW Arsen Awakow, poinformował, iż za byłym prezydentem Wiktorem Janukowyczem wysłano list gończy[21]. Wszczęto również wobec niego śledztwo w sprawie masowych zabójstw cywili[22].

28 lutego 2014 Wiktor Janukowycz ujawnił się publicznie podczas konferencji prasowej w Rostowie nad Donem w Rosji. Przed dziennikarzami były prezydent Ukrainy stwierdził, iż jego odsunięcie od władzy przez Radę Najwyższą było nielegalne i nie będzie go akceptował, a tym samym nadal uważa się za prezydenta Ukrainy[23].

Odznaczenia i nagrody[edytuj | edytuj kod]

Wielokrotnie odznaczany i nagradzany. Otrzymał m.in.:

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

Od 1972 żonaty z Ludmiłą Janukowycz; mają dwóch synów: Ołeksandra (lekarza stomatologa) i Wiktora (polityka).

Uwagi

  1. 1,0 1,1 22 lutego 2014 roku Rada Najwyższa Ukrainy przegłosowała uchwałę stwierdzającą, że Wiktor Janukowycz faktycznie przestał wykonywać obowiązki prezydenta ПОСТАНОВА Верховної Ради України Про самоусунення Президента України від виконання конституційних повноважень та призначення позачергових виборів Президента України. Janukowycz zaprzeczył, aby złożył rezygnację i utrzymuje, że nadal jest prezydentem. 23 lutego 2014 Rada Najwyższa Ukrainy powierzyła przewodniczącemu Rady Ołeksandrowi Turczynowowi pełnienie obowiązków głowy państwa Постанова Верховної Ради України №4204 від 23.02.2014 року «Про Покладення на Голову Верховної Ради обов’язків Президента України згідно із ст. 112 Конституцією України»,ТУРЧИНОВА ОБРАНО В.О. ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ Українська правда 23.02.2014. 25 lutego 2014 minister spraw zagranicznych RP Radosław Sikorski oświadczył, że dla Polski Wiktor Janukowycz jest byłym prezydentem Ukrainy. Depesza Polskiej Agencji Prasowej 25.02.2014

Przypisy

  1. Janukowycz wrócił do władzy – Wiadomości w Onet.pl – strona 2.
  2. ПОСТАНОВА Верховної Ради України Про самоусунення Президента України від виконання конституційних повноважень та призначення позачергових виборів Президента України
  3. Заява Президента України Віктора Януковича (ukr.). Oficjalna strona Wiktora Janukowycza. [dostęp 2014-02-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-02-23)].
  4. ТУРЧИНОВА ОБРАНО В.О. ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ Українська правда 23.02.2014,Верховна Рада України ухвалила Постанову "Про уповноваження виконуючого обов'язки Президента України, Голову Верховної Ради України Турчинова О.В. на підписання законів України"
  5. Depesza Polskiej Agencji Prasowej 25.02.2014
  6. Wiktoria Beczek, Putin dzwoni do Obamy, Janukowycz nawołuje do referendum na Ukrainie PAP
  7. Marcin Wojciechowski: Janukowycz zmienia konstytucję Ukrainy, przedłuża sobie kadencję i podkreśla polskie korzenie. Gazeta Wyborcza, 2011-02-01. [dostęp 2011-02-01].
  8. Marianna Hajduczyk: Polskie korzenie Wiktora Janukowycza?. Dziennik Polski, 4 marca 2010. [dostęp 2010-03-06].
  9. T. Kuzio: Prime Minister Yanukovych and media freedom. jamestown.org, 11 sierpnia 2004. [dostęp 7 kwietnia 2007].
  10. Tadeusz A. Olszański: Janukowycz faworytem II tury wyborów prezydenckich (pol.). Ośrodek Studiów Wschodnich, 20 stycznia 2010. [dostęp 2010-02-01].
  11. ЦВК оголосила Януковича президентом, zaxid.net z 14 lutego 2010.
  12. Віктор Янукович став Президентом України, zaxid.net z 25 lutego 2010.
  13. До Януковича приїхали 9 президентів, zaxid.net z 25 lutego 2010.
  14. Ukraina. 2 tys. ludzi zebrało się w Kijowie aby poprzeć umowę z UE (pol.). wyborcza.pl, 2013-11-22. [dostęp 2014-02-20].
  15. Nie składają broni. Gwizdy dla Kliczki, ultimatum dla Janukowycza (pol.). tvn24.pl, 2014-02-21. [dostęp 2014-02-21].
  16. Część opozycji nie akceptuje porozumienia, zapowiada protesty (pol.). wp.pl, 2014-02-21. [dostęp 2014-02-21].
  17. Rozłam na Majdanie? Prawy Sektor: walczymy dalej (pol.). Polskie Radio, 2014-02-21. [dostęp 2014-02-21].
  18. „Odejście prezydenta albo chwycimy za broń” (pol.). TVP Info, 2014-02-21. [dostęp 2014-02-21].
  19. Turczynow mianowany na p.o. prezydenta Ukrainy. Kim jest nowy szef państwa? (pol.). wiadomosci.gazeta.pl, 2014-02-23. [dostęp 2014-02-24].
  20. Ołeksandr Turczynow, p.o. prezydenta Ukrainy jest pastorem i autorem powieści (pol.). wp.pl, 2014-02-24. [dostęp 2014-02-24].
  21. Wiktor Janukowycz poszukiwany listem gończym (pol.). rmf24.pl, 2014-02-24. [dostęp 2014-02-24].
  22. Charków, Donieck, Krym. List gończy za Janukowyczem. Ukrywa się w bunkrze? (pol.). tvn24.pl, 2014-02-24. [dostęp 2014-02-24].
  23. Janukowycz: będę walczył, Rosja nie może stać bezczynnie (pol.). tvn24.pl, 2014-02-28. [dostęp 2014-03-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]