Wiktor Poliszczuk

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Wiktor Poliszczuk (ukr. Віктор Поліщук) (ur. 10 października 1925 w Dubnie, zm. 17 listopada 2008 w Toronto) – prawnik i politolog[1][2] (specjalność: historia myśli politycznej), dr hab. nauk społecznych, dziennikarz i publicysta.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z mieszanej rodziny polsko-ukraińskiej, sam określał się jako "prawosławny Ukrainiec"[3]. Posiadał obywatelstwo polskie i kanadyjskie[4]. Po agresji ZSRR na Polskę, jego ojciec - wójt gminy Dubno[5] został aresztowany przez NKWD, a w kwietniu 1940 rozstrzelany bez sądu[6]. 13 kwietnia 1940 wraz z matką i siostrami został wywieziony do Kazachstanu, gdzie przebywał do listopada 1944. Potem rodzinę przesiedlono na wschodnią Ukrainę. W 1946 Poliszczukowie przybyli do Polski[7].

Początkowo pracował jako nauczyciel. Po ukończeniu studiów na Wydziale Prawa na Uniwersytecie Wrocławskim i uzyskaniu stopnia magistra otrzymał nakaz pracy w prokuraturze powiatowej w Jaworze, gdzie doszedł do rangi podprokuratora[8]. Następnie pracował jako adwokat; z Polski wyemigrował do Kanady w 1981 roku[4].

Na emigracji rozpoczął pracę jako korektor techniczny w wydawanym w Toronto tygodniku diaspory ukraińskiej ukr. Новий Шлях (pol. Nowa Droga), związanym z emigracyjnym OUN-melnykowcy[9]. Jak stwierdził, wówczas zainteresował się i rozpoczął badania nad nacjonalizmem ukraińskim[6][10], którego ofiarą padła siostra jego matki (zamordowana za publiczne używanie języka polskiego)[6]. Tak relacjonował swoje pierwsze przeżycia po wyemigrowaniu do Kanady, które skłoniło go do podjęcia szerokiej pracy naukowej nad zagadnieniem nacjonalizmu ukraińskiego:

Quote-alpha.png
W Kanadzie już po pierwszych miesiącach mego tutaj pobytu zetknąłem się z wręcz zoologicznym nacjonalizmem ukraińskim, z nienawiścią do wszystkiego, co polskie. Ja, wychowany w duchu patriotyzmu ukraińskiego, ukształtowany na klasyce polskiej, ukraińskiej, rosyjskiej, zachodnioeuropejskiej i amerykańskiej, nie mogłem się pogodzić z takim spojrzeniem na świat i na ludzi, dlatego też, jak i w związku ze świadomością tego, czego dopuścili się banderowcy na Wołyniu wobec ludności polskiej, podjąłem decyzję o poszukiwaniu materiałów stanowiących bazę moich badań nad nacjonalizmem ukraińskim. Temat ten pochłonął mnie całkowicie, pracowałem nad nim bezustannie[11].

Rozpoczął wówczas publikacje w tym zakresie, własnym nakładem. Był autorem ponad dwustu opracowań, książek naukowych i publicystycznych, artykułów naukowych, polemik, recenzji, publikacji prasowych w języku angielskim, ukraińskim i polskim opublikowanych w periodykach w Kanadzie i USA, w tym 5 obszernych tomów z wyborem odnośnych dokumentów, opatrzonych wspólnym tytułem Integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu.

Pracę doktorską (Ideologia nacjonalizmu ukraińskiego według Dmytra Doncowa) obronił w 1994 na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego, pracę habilitacyjną (Dowody zbrodni OUN i UPA) w roku 2002 na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Śląskiego. Jego ostatnią pracą było tłumaczenie na język polski książki Dmytro Doncowa Nacjonalizm [6].

W 1998 został odznaczony przez Kongres Polonii Kanadyjskiej Złotą Odznaką Zasługi za działalność na rzecz Polonii. Odznaczony również Missio Reconciliationis i Krzyżem "Za zasługi dla ZKRPiBWP"[12].

Zmarł 17 listopada 2008 w Toronto. Msza pogrzebowa odbyła się w rzymskokatolickim polskim kościele św. Antoniego (St. Anthony's Polish Catholic Church) w Oakville (prowincja Ontario)[4].

16 kwietnia 2009 r. Kresowy Ruch Patriotyczny przyznał Wiktorowi Poliszczukowi pośmiertnie laur „Polonia Mater Nostra Est”, odznaczenie odebrała jego żona[13][14].

W 2012 r. na Ukrainie ponowiono wydanie jego książki "Gorzka prawda. Zbrodniczość OUN - UPA" (nakład 10 tys.). W prezentacji książki w Symferopolu wzięli udział m.in. zastępca przewodniczącego krymskiego parlamentu, Grigorij Ioffe, członkowie Prezydium Rady Najwyższej Autonomicznej Republiki Krymu[15].

5 lipca 2013 r. 148 deputowanych Rady Najwyższej Ukrainy z Partii Regionów (Wadym Kolesniczenko i in.) i Komunistycznej Partii Ukrainy (Petro Symonenko i in.) [16][17]zwróciło się do Sejmu RP z apelem o uznanie rzezi wołyńskiej za ludobójstwo. Deputowani opisali zagrożenia płynące dla Ukrainy ze strony nacjonalizmu, w liście znalazło się odwołanie do słów Wiktora Poliszczuka: "Jak pisał znany historyk Wiktor Poliszczuk,

Quote-alpha.png
bez przezwyciężenia nacjonalizmu ukraińskiego nad narodem Ukrainy zawiśnie groźba degeneracji[18]".

Poglądy[edytuj | edytuj kod]

Jedną z głównych tez dorobku Poliszczuka było uznanie ideologii integralnego nacjonalizmu OUN za podstawową przyczynę zbrodni popełnionych na Polakach przez ukraińskich nacjonalistów. Równocześnie Poliszczuk interpretował politykę polską wobec mniejszości ukraińskiej w okresie międzywojennym, jak również późniejsza politykę narodowościową III Rzeszy na ziemiach okupowanych jedynie jako czynniki sprzyjające podburzaniu Ukraińców do działań antypolskich, co mieli czynić nacjonaliści[19].

To stanowisko Poliszczuka stało się obiektem krytyki ukraińskiego profesora Ihora Iljuszyna, który twierdził, iż prace Poliszczuka stawiały sobie za cel udowodnienie za wszelką cenę zbrodniczego charakteru ideologii i praktyki OUN-UPA, a nie obiektywną analizę motywów działania uczestników konfliktu ukraińsko-polskiego i warunków, w jakich przyszło im działać[20][a]. Za niewiarygodne teksty Poliszczuka uważają także Michał Klimecki i Hurij Buchało[21], oraz Rafał Wnuk[22].

Niejednokrotnie Wiktor Poliszczuk wypowiadał się w sprawie zbrodni ludobójstwa dokonanej na Polakach przez nacjonalistów ukraińskich oraz twierdził, iż decyzja o przeprowadzeniu Akcji "Wisła" była słuszna[23]. Zdaniem Bogumiła Grotta dorobek naukowy Wiktora Poliszczuka jest krytykowany bądź ignorowany z powodów politycznych, nakazujących przemilczanie zbrodni OUN i UPA[6].

Krytycznie wypowiadał się o pomarańczowej rewolucji na Ukrainie w grudniu 2004[24].

Prace[edytuj | edytuj kod]

  • Trzy niepublikowane rozprawy:
    • Prawa człowieka w teorii i praktyce ZSRR,
    • Prawa narodów w teorii i praktyce ZSRR
    • Zarys anatomii bolszewizmu
  • Gorzka prawda - zbrodniczość OUN-UPA- rozprawa doktorska, Toronto, 1994, Wydawnictwo: Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, ISBN 83-901947-8-3
  • Ideologia nacjonalizmu ukraińskiego według Dmytra Doncowa, Wydawnictwo: Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Wołyń, Warszawa 1995
  • Apokalipsa według Wiktora Ukraińca, Toronto, 1996
  • Fałszowanie historii najnowszej Ukrainy, Toronto, 1996,
  • Ocena polityczna i prawna OUN i UPA, (także w wersji angielskiej: Legal and political assessment of the OUN and UPA), Toronto, 1997, ISBN 0-9699444-4-6
  • Akcja Wisła - próba oceny, Toronto, 1997,
  • Zginęli z rąk ukraińskich, Toronto, 1998,
  • Pojęcie integralnego nacjonalizmu ukraińskiego, Toronto, 1997,
  • Posłanie do braci Polaków. Prawosławnego Ukraińca w 55-tą rocznicę mordów wołyńskich., Toronto - Warszawa 1998, ISBN 0-9699444-7-0
  • Manowce polskich historyków, Toronto, 1998,
  • Ukraińskie ofiary OUN-UPA, Toronto, 1998,
  • Rok 1943: OUN Bandery na Wołyniu, Warszawa 2002
  • Integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu t. I, Wyd. Wiktora Poliszczuka, Toronto, 2003,
  • Dowody zbrodni OUN i UPA - Integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu, t. II, Toronto, 2000 - rozprawa habilitacyjna. Wydanie polskie - Wydawnictwo NORTOM, ISBN 0-9685668-1-2
  • Nacjonalizm ukraiński w dokumentach - integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu cz.1, t. III, Toronto 2002,
  • Nacjonalizm ukraiński w dokumentach - integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu cz.2, t. IV, Toronto 2002,
  • Nacjonalizm ukraiński w dokumentach - integralny nacjonalizm ukraiński jako odmiana faszyzmu cz.3, t. V, Toronto 2003,
  • Ludobójstwo nagrodzone, 2003
  • Gwałt na prawdzie. O zbrodniach OUN Bandery, Toronto, 2003,
  • Gorzka prawda: cień Bandery nad zbrodnią ludobójstwa, Toronto, Warszawa (wydawnictwo Antyk), 2005,
  • Doktryna D.Doncowa - tekst i analiza, Toronto, 2006
  • Podręcznik nacjonalisty ukraińskiego (katastrofalny stan nauki Polskiej). Toronto: Glaukopis, 2006
  • Ponadto ponad 250 artykułów, recenzji i innych publikacji.

Uwagi

  1. Prace Iljuszyna były z kolei przedmiotem krytyki historyków polskich, Grzegorza Motyki i Edmunda Bakuniaka, którzy zarzucili im stronniczość i podawanie nieprawdziwych informacji. Por. Spory o ludobójstwo

Przypisy

  1. Wiktor Poliszczuk w bazie Nauka Polska
  2. Kryzys na Ukrainie
  3. Wiktor Poliszczuk: "Gorzka prawda", Słowo wstępne, str.14
  4. 4,0 4,1 4,2 Zenon Baranowski. Zmarł Wiktor Poliszczuk. „Nasz Dziennik”, 19.11.2008. 
  5. Wiktor Poliszczuk: "Gorzka prawda", Słowo wstępne, str.16
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Bogumił Grott: Wiktor Poliszczuk - historyk przemilczanych zbrodni (pol.). 2008-12-05. [dostęp 2008-12-16].
  7. "Мой отец - украинец, мать - полька, венчались в православной церкви и по традиции, бытовавшей на Волыни, семья стала украинской. Рос я в многонациональном окружении - среди украинцев, поляков, евреев, чехов и не было ни одного случая, чтобы ссоры между детьми носили какую-нибудь национальную окраску, никто никого не называл "ляхом", "хохлом", "жиденком" или "пепичком". Также вели себя и взрослые: если и были ссоры (преимущественно между женщинами), то они тоже никогда не касались национального происхождения. Наша семейная жизнь проходила в согласии, во время католических праздников нас приглашали к себе католики-поляки, в свою очередь, во время православных праздников мои отец с матерью устраивали угощение у нас в доме. В 1940 году большевистская власть депортировала нас на север Казахстана, среди депортированных было около 85% поляков, где-то 10% - украинцев и некоторое количество белорусов и евреев. Было время, когда мы жили в бараке, в котором ютилось более 300 человек и не случалось, чтобы возникали ссоры на национальной почве. Итак, я вырос и возмужал, относясь к людям без оглядки на их национальную или вероисповедную принадлежность. С ноября 1944 по март 1946 года мы жили на левобережье Украины, на Днепропетровщине, и представьте себе, что там никто даже не слышал о том, что творилось на Волыни и в Галиции во время войны. Об этих событиях я впервые узнал от своей тетки по матери, когда в 1946 году мы приехали в Польшу. Это было для меня сильным потрясением, ужасом, я не верил, что такое могло быть." Bogdan Bezpałko wywiad z Wikorem Poliszczukiem Евразийский Вестник Nr 11 Журнал теории и практики Евразийства (Język rosyjski)
  8. Wiktor Poliszczuk, List otwarty do docenta Ryszarda Torzeckiego, Na rubieży, Nr 55, s.5
  9. "Именно поэтому, когда в 1981 году я с женой и детьми эмигрировал в Канаду, меня взяли на работу как технического корректора в мельниковский (его издавали сторонники фракции ОУН А.Мельника) еженедельник "Новый Шлях", который выходил в Торонто. Именно в редакции этого еженедельника я наткнулся на украинскую националистическую литературу и на подшивку довоенного периода". Wywiad z Wiktorem Poliszczukiem: Евразийский Вестник Nr11 Журнал теории и практики Евразийства (Język rosyjski)
  10. Именно в редакции этого еженедельника я наткнулся на украинскую националистическую литературу и на подшивку довоенного периода. Читая эти материалы, я ужаснулся тому шквалу ненависти, который бушевал в ней ко всему польскому и русскому. Кроме того, украинское окружение в Торонто питало и проявляло ненависть по отношению к полякам и русским. Все это и побудило меня заняться украинским национализмом, я начал собирать материалы, касающиеся этой темы, поднял довоенные публикации изданий этого движения.Евразийский Вестник Nr11 Журнал теории и практики Евразийства (Język rosyjski)
  11. Bogumił Grott, Wiktor Poliszczuk - historyk przemilczanych zbrodni, "27 Dywizja Wołyńska AK" Biuletyn Informacyjny, nr 1(101), styczeń-marzec 2009 Warszawa, s. 24
  12. Wiktor Poliszczuk
  13. Wiktor Poliszczuk pośmiertnie udekorowany
  14. Laury dla Wiktora Poliszczuka i Kresowian. , 19.04.2009. 
  15. В Крыму презентовали исследование «Горькая правда. Преступность ОУН-УПА» (ФОТО)
  16. ПР і КПУ просять сейм Польщі "заради дружби" визнати Волинську трагедію геноцидом поляків (Документ), Tyzhden.ua 5 lipca 2013- oryginał dokumentu
  17. Звернення до польського Сейму по Волині підписали 119 регіоналів, 23 комуністи й 6 позафракційних Ukrinform 5 lipca 2013. Lista deputowanych-sygnatariuszy
  18. Ukraińscy parlamentarzyści: rzeź wołyńska to ludobójstwo
  19. I. Iljuszyn, UPA i AK. Konflikt w Zachodniej Ukrainie, Tyrsa, Warszawa 2009, ss.29-30
  20. I. Iljuszyn, UPA i AK, s.31
  21. Polska-Ukraina. Trudne pytania, t.10, Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej, Warszawa 2002, ISBN 83-915111-5-4, s. 333-334
  22. W. Poliszczuk zajmuje szczególne miejsce wśród nie-naukowców. Jako ukraiński politolog, który zajmuje się, można określić, „naukowo” problemem nacjonalizmu ukraińskiego jest czasem odbierany jako osoba wiarygodna. Dla czytelnika polskiego próbuje grać rolę „dobrego Ukraińca”, dobrego, bo potępia nacjonalizm ukraiński, "W.Poliszczuk holds a special place among the non-scientists. As a Ukrainian politologist who deals, so to speak, "scientifically" with the problem of Ukrainian nationalism, he is sometimes seen as a credible person. To the Polish reader, he tries to play the role of the "good Ukrainian"; good, because he condemns Ukrainian nationalism. W.Poliszczuk claims that the OUN-UPA was scarcely supported by Ukrainian civilians, and that its dense web was built only because of the terror they used against the Ukrainians. He persistently disregards strongly emphasized elements of independence fights in the program of Ukrainian nationalists. In his opinion, the source of all evil in Polish-Ukrainian relations is "Ukrainian nationalism, which should not be confused with the Ukrainian independence movement... For tactical reasons Ukrainian nationalism has identified its ideology with Ukrainian patriotism from the very beginning of its existence, thus misleading not only ordinary Ukrainians, but also scientists, politicians, and many Polish and western historians. Frankly speaking, Ukrainian nationalism, being a developed and intensified form of fascism-Nazism, was antagonistic to Ukrainian patriotism." W.Poliszczuk creates the following interdependence: integral Ukrainian nationalism is Nazism, and the Greek-Catholic Church helped it spread around. Greek-Catholics were thus nationalists and not patriots. The real, genuine Ukrainian patriotism can be found only in eastern Ukraine, not in Galicia or Volynia. Writing about the Greek-Catholic Church he says, "This Church became a national Church, Ukrainian-Halic to be precise, so it left the road of the Catholic Church, which has lost the international character of the Roman Church." He considers right-wing organizations in western Ukraine and Ukrainian emigration circles to be of Banderian character. From his proofs he draws far-reaching conclusions of a purely political character, such as: "These days, Polish-Ukrainian talks could only be held between the states, since Ukrainian nationalism has not yet gained power. It is a mistake to hope for a positive result from any Polish-Ukrainian talks held while strong Ukrainian nationalism is present in Poland in the form of the Ukrainian Association in Poland, or while, in the west, the whole structure is under a strong influence of Ukrainian nationalism. W. Poliszczuk, like representatives of the non-scientific group of Polish nationality, gives full support to Vistula action. He also deliberately overlooks attempts to reach agreements and also presents exaggerated numbers of UPA casualties among Poles (125,000) and Ukrainians (40,000)." Por. Rafał Wnuk Recent Polish Historiography on Polish-Ukrainian Relations during World War II and its Aftermath, strona Columbia University, dostępne 5 grudnia 2012.
  23. List Związku Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych.
  24. Wiktor Poliszczuk Kryzys na Ukrainie grudzień 2004-styczeń 2005 , dostępne 10 maja 2010.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]