Wilżyna ciernista

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wilżyna ciernista
Ononis spinosa 060903.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad dwuliścienne właściwe
Rząd bobowce
Rodzina bobowate
Rodzaj wilżyna
Gatunek wilżyna ciernista
Nazwa systematyczna
Ononis spinosa L.
Sp. pl. 2:716. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Ononis spinosa - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-230.jpg
Ononis spinosa 2005.07.03 12.14.09.jpg

Wilżyna ciernista (Ononis spinosa L.) – gatunek rośliny z rodziny bobowatych, występujący dość powszechnie w Europie i umiarkowanej strefie Azji. W Polsce jest rośliną rzadką.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Półkrzew o wysokości do 60 cm i nieprzyjemnym zapachu. Przeważnie nie wytwarza rozłogów.
Łodyga
Zdrewniała, rozgałęziona, zazwyczaj ogruczolona i owłosiona, ze skróconymi pędami przekształconymi w ciernie (często dwudzielne).
Liście
Trójlistkowe z przylistkami. Listki owalne, tępo piłkowane, drobne.
Kwiaty
Grzbieciste motylkowe, ciemnoróżowe. Wyrastają po 1-3 w kątach górnych liści. Mają tępy żagielek, nieco tylko dłuższy od skrzydełek i łódeczki.
Owoc
Strąk zawierający przeważnie 1 nasiono.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Półkrzew, nanofanerofit, hemikryptofit. Siedlisko: przydroża, suche łąki. Kwitnie od czerwca do września.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Gatunek, podobnie jak i inne gatunki wilżyn występujące w Polsce podlega częściowej ochronie gatunkowej na podstawie Rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin[2].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

  • Roślina lecznicza
    • Surowiec zielarski: Korzeń (Radix Ononidis)
    • Skład chemiczny:
      • olejek eteryczny do 0,2%
      • spinozyn
      • flawonoidy (m.in. ononina, dwuhydroononina, trifolizyryna i onospina)
      • trójterpeny (m.in. α- β- i γ-onoceryna oraz pochodne kwasu glicyryzynowego – bezpostaciowy ononid)
      • garbniki
      • kwasy organiczne (np. cytrynowy)
      • żywice
      • fitoaglutyniny
      • pochodne kumaranochromanu
      • sole mineralne
    • Działanie: Dość silne działanie moczopędne, ułatwia wydalanie z organizmu mocznika, chlorków i różnych szkodliwych produktów przemiany materii. Przetwory z wilżyny słabo pobudzają wydzielanie soku żołądkowego, w niewielkim stopniu hamują drobne krwawienia z włosowatych naczyń przewodu pokarmowego, mają też słabe działanie przeciwzapalne, korzystne w leczeniu żylaków odbytu.
    • Zbiór i suszenie: Jesienią lub wczesną wiosną wykopuje się korzenie, myje i suszy w suszarni ogrzewanej w temperaturze do 45 °C.

Synonimy[edytuj | edytuj kod]

  • Ononis legitima Delarbre
  • Ononis campestris Koch et Ziz
  • Ononis repens L. subsp. spinosa (L.) Greuter
  • Ononis arvensis L. subsp. spinosa (L.) Ehrh

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website/Fabaceae (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-26].
  2. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 5 stycznia 2012 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin (Dz. U. z 2012 r. Nr 0, poz. 81)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. A. Ożarowski, W. Jaroniewski, Rośliny lecznicze, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych, Warszawa 1989, ISBN 83-202-0472-0
  2. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.