Wilamowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Wilamowice
Herb
Herb Wilamowic
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat bielski
Gmina Wilamowice
gmina miejsko-wiejska
Aglomeracja bielska
Data założenia ok. 1250
Prawa miejskie 1818
Burmistrz Marian Bronisław Trela
Powierzchnia 10,36[1] km²
Populacja (2012)
• liczba ludności
• gęstość

3011[1]
291[1] os./km²
Strefa numeracyjna
(+48) 33
Kod pocztowy 43-330
Tablice rejestracyjne SBI
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Wilamowice
Wilamowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wilamowice
Wilamowice
Ziemia 49°54′59″N 19°09′07″E/49,916389 19,151944Na mapach: 49°54′59″N 19°09′07″E/49,916389 19,151944
TERC
(TERYT)
2243202094
SIMC 0926996
Urząd miejski
Rynek 1
43-330 Wilamowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło Wilamowice w Wikisłowniku
Strona internetowa

Wilamowice (niem. Wilmesau, wil. Wymysoü) to miasto w woj. śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Wilamowice. Wilamowice są położone na pograniczu Podgórza Wilamowickiego i Pogórza Śląskiego. Ośrodek sadowniczy i przemysłu lniarskiego.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Wylamowycze wymienia w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Wilamowic.
  • Założenie osady ok. 1250 przez grupę osadników z Fryzji i Flandrii
  • Około 1300 r. budowa kościoła św. Stanisława i erygowanie parafii Przenajświętszej Trójcy
  • Miejscowość została wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Novovillamowicz[3]
  • Od 1327 pod zwierzchnictwem Królestwa Czech
  • w latach (1470-1480) Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis jako właścicieli wsi Wylamowycze podaje Mikołaja oraz Jana Wilamowskich herbu Kornicz[4]
  • Od drugiej połowy XVI w. do 1626 r. ośrodek kalwinizmu
  • 1646 – w wyniku pożaru zniszczony zostaje kościół parafialny – odbudowany w 1661
  • 1692 – po raz kolejny płonie kościół parafialny – odbudowany w 1704
  • 8 stycznia 1818 – nadanie praw miejskich
  • W XIX w. rozwój tkactwa – od 1887 szkoła tkacka
  • 1900 – według austriackiego spisu ludności z 1900 w 317 budynkach w Wilamowicach na obszarze 1039 hektarów mieszkało 1719 osób (gęstość zaludnienia 165,4 os./km²), z czego 1677 (97,6%) było katolikami a 42 (2,4%) wyznawcami judaizmu, 1152 (67%) było niemiecko- a 567 (33%) polskojęzycznymi[5].
  • 1918 – przyłączenie Wilamowic do odrodzonej Polski
  • 1923 – początek budowy nowego kościoła parafialnego w stylu neogotyckim, którego budowę przerywaną Wielkim Kryzysem w 1935 i pożarem w 1957 ukończono w 1960 roku
  • 1945 – zakaz używania języka wilamowickiego
  • 1956 – uchylenie zakazu używania języka wilamowickiego
  • W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bielskiego
  • 2005 – kanonizacja Józefa Bilczewskiego

Język i kultura[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Wilamowiczanie.

Mieszkańcy Wilamowic są potomkami osadników z Fryzji i Flandrii, którzy osiedlili się na tych terenach w XIII wieku[6]. Stworzyli wyizolowaną kulturowo społeczność, odrębną również językowo. W 1808 roku wykupili się z poddaństwa, a w 1818 wykupili prawa miejskie dla Wilamowic[6]. Do 1945 roku w powszechnym użyciu był język wilamowicki (wymysiöeryś) – archaiczny język (dziś włada nim około 70 osób). Mała społeczność używała również własnego stroju wilamowickiego zawierającego elementy szkockiej kraty, motywy tureckie oraz kwiatowe, wykonane starą metodą klockową. Po II wojnie światowej władze komunistyczne próbowały zatrzeć ślady odrębności kulturowej Wilamowian.

Dziś tradycję kultywuje Regionalny Zespół Pieśni i Tańca "Cepelia Fil Wilamowice" założony w 1987 skupiający młodzież oraz Regionalny Zespół Pieśni i Tańca "Wilamowice" założony w 1948 skupiający kilka pokoleń. Działa także Stowarzyszenie Na Rzecz Zachowania Dziedzictwa Kulturowego Miasta Wilamowice "Wilamowianie", mające na celu ratowanie kultury wilamowickiej.

Sławni Wilamowiczanie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Kategoria:Wilamowiczanie.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Drewniane i murowane domy (XIX w.),
  • Kapliczki (XIX w.),
  • Kamieniczki na rynku (1870-1915),
  • Kościół neogotycki z 1923-84.

Współpraca międzynarodowa[edytuj | edytuj kod]

Miasta i gminy partnerskie:

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r. (GUS), [1].
  2. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przedziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 291.
  3. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  4. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przedziecki, Tom VII, Kraków 1864, s. 85.
  5. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  6. 6,0 6,1 „Rzeczpospolita. Przygoda z Polską. Beskid Śląski”, 2008. Warszawa: Presspulica Sp. z o.o.. ISSN 0208-9130. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]