Wilanów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy dzielnicy Warszawy. Zobacz też: inne miejsca o nazwie Wilanów.
Herb Warszawy Wilanów
dzielnica Warszawy
Herb
Herb Wilanowa
PL Warsaw WILANÓW MSI podział.svg
Miasto Warszawa
Status dzielnica
Burmistrz Ludwik Rakowski
Powierzchnia 36,73 km²
Ludność (31.12.2012)
 • liczba ludności
 • gęstość

26 011 [1]
708[2] os./km²
Tablice rejestracyjne WW...F, WW...G, WW...H, WW...J, WW...W
Położenie na planie Warszawy
Położenie na planie Warszawy
brak współrzędnych
Strona internetowa
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Wilanów (łac. Villa Nova) – dzielnica Warszawy położona w lewobrzeżnej części miasta.

Jest jedną z 18 jednostek pomocniczych m.st. Warszawy[3].

Do 1951 miejscowość była siedzibą wiejskiej gminy Wilanów, którą przyłączono do Warszawy[4]. W latach 1994–2002 Wilanów, będąc częścią stolicy, ponownie był samodzielną gminą.

Według danych GUS 1 stycznia 2013 dzielnica Wilanów miała powierzchnię 36,73 km², a liczba mieszkańców (stan na 31 grudnia 2012) wynosiła 26 011[2].

Na dzień 31 grudnia 2012 Wilanów był najrzadziej zaludnioną dzielnicą Warszawy (708 osób/km²)[2]. Jednak w ostatnich latach obserwowany jest systematyczny wzrost liczby mieszkańców, związany przede wszystkim z dalszą rozbudową osiedla Miasteczko Wilanów.

Informacje ogólne[edytuj | edytuj kod]

Podział według miejskiego systemu informacji

Według Systemu MSI Wilanów dzieli się oficjalnie na:[5]

Tradycyjny podział Wilanowa

Podział ten różni się znacząco od obecnego podziału MSI. Po kilku latach funkcjonowania oznakowania MSI zmieniono mapy i granice obszarów.

W granicach obecnego rejonu Zawady znajdują się:

Obszar Kępa Zawadowska został wyznaczony prawidłowo.

W granicach Powsina znalazły się:

W granicach nowo utworzonych Błoń Wilanowskich znajduje się:

W granicach nowo utworzonego rejonu Wilanów Królewski lokuje się:

Ponadto z Wilanowa wykrojono Wilanów Niski i Wilanów Wysoki

Wilanów graniczy:

Historia[edytuj | edytuj kod]

Wilanów jest jedną z najstarszych osad w okolicach Warszawy. Do drugiej połowy XVII w. używano nazwy Milanów. Prawdopodobnie w XIII w. Milanów został nadany klasztorowi Benedyktynów w Płocku. W 1338 r. stał się własnością księcia czerskiego i sochaczewskiego Trojdena. Kolejni właściciele Milanowa to między innymi: Milanowscy, Leszczyńscy, Krzyccy. W 1677 r. dwór w Milanowie został odkupiony przez Jana III Sobieskiego (za pośrednictwem Marka Matczyńskiego), jako Villa Nova (Wilanów). W 1720 r. teren wraz z dworem kupiła Elżbieta Helena Sieniawska. W latach 1730-1733 Wilanów dzierżawił August II Mocny. Następnie dobra wilanowskie przechodziły przez ręce rodów Czartoryskich, Lubomirskich oraz Potockich. W 1892 r., zgodnie z testamentem Aleksandry z Potockich dobra zostały przekazane hrabiemu Branickiemu. W posiadaniu Branickich Wilanów pozostał do końca II wojny światowej. W 1945 r. cały zespół pałacowo-ogrodowy Wilanowa przeszedł na własność państwa, stając się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie, który od 1995 jest samodzielną instytucją jako Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie (do września 2013 działające pod nazwą Muzeum Pałac w Wilanowie).

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie nazwa brzmiała Milanowo lub Milanów. Pojawia się ona kilkukrotnie w średniowiecznych zapiskach jako: Mylynow (1350), Milonowo (1377), Milonów (1422), Milonowo (1426). Pochodzi ona od nazwy osobowej Milon lub Milan, wywodzącej się prawdopodobnie z imion złożonych typu Milosław, Milobrat.

Obecna forma powstała najprawdopodobniej poprzez nawiązanie do nazwy pałacu Villa Nova, po jego powstaniu w XVII wieku[6].

Pałac w Wilanowie[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Pałac w Wilanowie.
Północne skrzydło pałacu

Pałac w Wilanowie to główny obiekt i centrum zabytkowego zespołu pałacowo-ogrodowego. Jest jednym z najcenniejszych zabytków polskiej kultury narodowej. Wilanów był ulubioną letnią siedzibą króla Jana III Sobieskiego.

W ciągu ponad 300 lat swojego istnienia pałac w Wilanowie przeżywał okresy upadku i świetności. Gromadzone w Pałacu zbiory artystyczne, dzieła twórców polskich i zagranicznych świadczą o wysokim poziomie narodowego kolekcjonerstwa pomimo wielu strat w okresach wojennych.

Dzieje muzeum sięgają 1805, kiedy to Stanisław Kostka Potocki (działacz Oświecenia), udostępnił sale swej rezydencji wraz ze zbiorami polskiemu społeczeństwu. Za czasów hitlerowskiej okupacji w kordegardzie pałacowej siedzibę miał mały oddział armii niemieckiej.

W 1944 dawna rezydencja monarsza została znacjonalizowana. W latach 1954-1962 przeprowadzono remont generalny Pałacu i konserwację wielu bezcennych zabytków. Wnętrza pałacowe odzyskały wówczas swój pierwotny wygląd.

Zespół pałacowo-parkowy jest jednym z najpiękniejszych zabytków europejskiego baroku. Jest nie tylko bezcennym świadectwem dawnej świetności Rzeczypospolitej, ale również miejscem wydarzeń kulturalnych, koncertów i spotkań warszawiaków szukających wytchnienia w ogrodach Wilanowa.

Historia Pałacu Wilanowskiego rozpoczęła się 23 kwietnia 1677 roku, kiedy to wioska zwana jeszcze Milanów stała się własnością Jana III Sobieskiego. Wkrótce nazwę zmieniono na Villa Nova, w nawiązaniu do tradycji antycznych, a potem spolszczono ją na Wilanów. Początkowo zbudowana w tym miejscu rezydencja była niewielka, gdyż Augustyn Wincenty Locci, nadworny architekt króla, otrzymał za zadanie wzniesienie jedynie parterowego dworu o układzie typowym dla zabudowy Rzeczypospolitej. Jednakże sukcesy militarne i wzrost znaczenia monarchy w następnych latach wpłynęły na znaczne poszerzenie pierwotnego projektu. Wielka rozbudowa prowadzona była w latach 1677-1696. Po jej zakończeniu budowla połączyła w sobie elementy dworu szlacheckiego, włoskiej willi ogrodowej i francuskiego pałacu w stylu Ludwika XIV.

Po śmierci króla Pałac stał się własnością jego synów, natomiast w 1720 roku mocno podupadłą rezydencję nabyła jedna z najbogatszych kobiet w ówczesnej Polsce – Elżbieta Helena Sieniawska. Przez 9 kolejnych lat kontynuowała prace budowlane rozpoczęte przez Sobieskiego. Wtedy właśnie powstały boczne skrzydła, której to inwestycji król nie zdążył już zrealizować. Po śmierci Sieniawskiej właścicielką Wilanowa została jej córka Maria Zofia Denhoffowa, po mężu Czartoryska. W 1730 roku Pałac na trzy lata znalazł się w rękach króla Augusta II Mocnego, który dokonał w rezydencji wielu zmian, szczególnie jeżeli chodzi o wystrój wnętrz. W połowie XVIII wieku dobra wilanowskie odziedziczyła córka Czartoryskich, marszałkowa Izabela Lubomirska, za rządów której Wilanów znów zaczął błyszczeć dawnym blaskiem. W 69 lat później księżna marszałkowa przekazała Wilanów swojej córce i jej małżonkowi Stanisławowi Kostce Potockiemu. Dzięki jego staraniom w 1805 roku w Wilanowie otwarte zostało jedno z pierwszych muzeów w Polsce. Rodzina Potockich z Wilanowem związana była aż do 1892 roku, kiedy to ostatnia z rodu Aleksandra z Potockich Potocka – żona wnuka Stanisława Kostki, Augusta – zapisała włości swemu kuzynowi Ksaweremu Branickiemu. Ród Branickich zamieszkiwał w Wilanowie do 12 września 1944 r., kiedy to rodzina została ewakuowana przez wojska okupacyjne do Nieborowa, a stamtąd po wyzwoleniu wywieziona przez NKWD i internowana w ZSRR. W 1945 pałac został znacjonalizowany i stał się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie. Pałac w Wilanowie należy do tych nielicznych zabytków w Warszawie, które w niezmienionej postaci przetrwały okres II wojny światowej.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Głównym ośrodkiem i kreatorem życia kulturalnego Wilanowa jest Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, a także Muzeum Plakatu, mieszczące się w dawnej ujeżdżalni pałacowej (oddział Muzeum Narodowego w Warszawie). Do najbardziej znanych imprez należą: Letnie Koncerty Królewskie w Ogrodzie Różanym oraz Międzynarodowa Letnia Akademia Muzyki Dawnej stwarzająca okazję do spotkań muzyków z całego świata.

Ważniejsze miejsca i zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Anny w Wilanowie
Mauzoleum Potockich w Wilanowie

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Według policyjnych statystyk za 2012 rok, Wilanów jest jedną z bardziej bezpiecznych dzielnic Warszawy. Pod względem liczby włamań do mieszkańców, aut, sklepów i piwnic bezpieczniej jest tylko w Ursusie - na każde 10 tys. mieszkańców Wilanowa przypada tylko 22,6 zdarzeń tego typu. Niewiele rejestrowanych jest pospolitych kradzieży (14 miejsce w Warszawie) oraz rozbojów (10 miejsce). Ale pod względem liczby przestępstw narkotykowych Wilanów awansował na 8. miejsce (16 zdarzeń na 10 tys. mieszkańców)[7].

Rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Rocznik demograficzny 2013. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. stat.gov.pl. [dostęp 2014-05-04]. s. 90.
  2. 2,0 2,1 2,2 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. W: Główny Urząd Statystyczny [on-line]. 2013. [dostęp 2014-04-29]. s. 113.
  3. Artykuły 5 i 14 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. z 2002 r. Nr 41, poz. 361)
  4. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 maja 1951 r. w sprawie zmiany granic miasta stołecznego Warszawy, Dz. U. z 1951 r. Nr 27, poz. 199.
  5. Dzielnica Wilanów. W: Zarząd Dróg Miejskich [on-line]. zdm.waw.pl. [dostęp 2013-12-20].
  6. Kazimierz Rymut: Nazwy miast Polski. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 263. ISBN 83-04-02436-5.
  7. Wilanów: bezpieczna dzielnica=dobraulica.pl.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]