Wilda

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy części miasta Poznania i osiedla. Zobacz też: Wilda – dzielnica Poznania w latach 1954-1990.
Herb Poznania Wilda
jednostka pomocnicza Poznania
Miasto Poznań
Status jednostka pomocnicza
Powierzchnia 6,9 km²
Ludność (2010)
 • liczba ludności

28 510
Strefa numeracyjna (+48) 61
Tablice rejestracyjne PO
SIMC10 0970514
Położenie na planie Poznania
Położenie na planie Poznania
Położenie na mapie Poznania
Mapa lokalizacyjna Poznania
Wilda
Wilda
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Wilda
Wilda
Ziemia 52°23′35″N 16°55′13″E/52,393056 16,920278Na mapach: 52°23′35″N 16°55′13″E/52,393056 16,920278
Plan centrum Wildy - mural naniesiony w ramach festiwalu Outer Spaces (dawna siedziba Solidarności Walczącej)

Wilda – część miasta Poznania i osiedle administracyjne w centralnej części miasta.

Od północy graniczy z osiedlem Stare Miasto, od zachodu z osiedlem Świętego Łazarza i Górczynem, od południa z Zielonym Dębcem, od wschodu z osiedlem Rataje i Starołęka-Minikowo-Marlewo.

Architektura[edytuj | edytuj kod]

Centralnym punktem Wildy jest Rynek Wildecki.

Na Wildzie przeważa zabudowa przemysłowa. Znajdują się tu Zakłady im. Hipolita Cegielskiego i Zakłady Naprawcze Taboru Kolejowego, które zajmują zachodnią część dzielnicy. Zespół urbanistyczno-architektoniczny Wildy od 6 października 1982 roku figuruje w rejestrze zabytków pod numerem A-239[1].

Według architekta Stanisława Sipińskiego Wilda, w historii polskiej urbanistyki, jest jedną z pereł w koronie - dzielnicą zabudowaną niezwykle przemyślanie i na wysokim poziomie architektonicznym. Znajduje się tutaj wiele interesujących przykładów budownictwa różnych epok[2].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Wildzie pochodzi z 1253 r. – Władysław Odonic oddał poznańskiemu biskupstwu wieś Minikowo wraz z przyległymi gospodarstwami, wśród nich są Wierzbice (pierwotna nazwa Wildy). 31 maja 1488 Wierzbice kupił Jakub Wilda, to od jego nazwiska dzielnica zyskała później swoje miano. W drugiej połowie XVI w. u zbiegu dzisiejszych ulic Niedziałkowskiego i Górnej Wildy powstał na terenach byłego leprozorium rycerzy św. Łazarza szpital dla ubogich pw. św. Łazarza. W początkach XVIII wieku splądrowana przez szwedzkie wojska Wilda popadła w zupełną ruinę. To wtedy władze Poznania i biskupstwo postanowili sprowadzić osadników z Bambergu. Pierwsi Bambrzy trafili na Wildę w 1747 r. Gwałtowny rozwój podpoznańskiej wtedy miejscowości przypada na wiek XIX:

  • 1818 – przy Dolnej Wildzie powstała pierwsza szkoła (również dla dzieci z Łazarza);
  • 1820 – dla księżnej Ludwiki Radziwiłł, żony namiestnika Wielkiego Księstwa Poznańskiego i właścicielki pałacyku myśliwskiego na Dębinie, wytyczona została Droga Dębińska;
  • ok. 1825 – przy Drodze Dębińskiej powstał ogród rozrywkowy "San Domingo", własność mistrza kominarskiego Karola Dominika;
  • 1895 przy Dolnej Wildzie stanęła elektrownia gminy Wilda ze stacją pomp;
  • 1897 przy placu Bergera (dziś M. Skłodowskiej-Curie) powstał posterunek straży pożarnej;

Wreszcie na przełomie stuleci podjęte zostały najważniejsze dla przyszłej dzielnicy decyzję. 3 listopada 1899 władze Wildy postanowiły przyłączyć miejscowość do Poznania. Wilda stała się dzielnicą wraz z dwiema innymi podpoznańskimi wsiami o silnych wpływach bamberskich – Łazarzem i Jeżycami – dokładnie 1 kwietnia 1900 r. Nazwa ul. Granicznej na Łazarzu upamiętnia przebieg granicy między gminami Wilda i Łazarz sprzed 1900 r. (obszar ten w praktyce już wcześniej został oddzielony od Wildy torami kolejowymi).

Nowa dzielnica szybko stała się jednym z najbardziej "poznańskich" rejonów Poznania, stanowiącym o charakterze miasta. To tu współżyli pokojowo Polacy, Niemcy i potomkowie bamberskich osadników (w dzielnicy funkcjonowały dwie świątynie – ewangelicki zbór z 1904 przy Rynku Wildeckim oraz katolicki kościół pw. Zmartwychwstania Pańskiego z 1926 r.). 1 lutego 1913 r. powstaje drużyna harcerska im. Leszka Białego, która daje początek Hufcowi ZHP Poznań-Wilda. W 1912 r. na Wildzie właśnie powstał klub sportowy Warta Poznań, który w 1929 r. na świeżo oddanym do użytku Stadionie Miejskim (przy Dolnej Wildzie) zdobył mistrzostwo Polski.

Ten sam stadion podczas okupacji hitlerowskiej (od 1 maja 1941 r.) służył za obóz pracy dla Żydów (Judenarbeitslager-Stadion). W okresie od 1939 do 1940 w Lasku Dębińskim, nieopodal nasypu toru kolejowego z Poznania Głównego do Starołęki, gestapo dokonało egzekucji masowej kilkuset[3] Polaków i Żydów, w większości przywiezionych z obozu zagłady Fortu VII w Poznaniu. Podobnie jak Warta Poznań, dla rdzennych poznaniaków symbolem miasta są również działające na Wildzie Zakłady im. Hipolita Cegielskiego (HCP – zwane gwarowo "Ceglorzem"). To tu 28 czerwca 1956 r. rozpoczął się jeden z pierwszych w całej komunistycznej Europie zryw przeciw władzy, znany dziś jako Poznański Czerwiec, kiedy poznańscy robotnicy zażądali przestrzegania praw człowieka. Tego właśnie dnia pracownicy HCP, noszącego wtedy nazwę Zakładów im. Stalina w Poznaniu (ZISPO), wyruszyli pochodem spod zakładu do centrum miasta, idąc ówczesną ulicą Dzierżyńskiego - dziś noszącą nazwę 28. Czerwca 1956.

Wilda w latach 1954–1990 należała do dzielnicy o takiej samej nazwie tj. Wilda. W 1993 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Wilda[4]. Następnie w 1995 r. utworzono Osiedle 28 Czerwca 1956 r.[5] W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Wilda i 28 Czerwca 1956 r. w jedno Osiedle Wilda[6].

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Linie tramwajowe[7]:

  • 1 – Zawady – Junikowo
  • 2 – Dębiec – Ogrody
  • 7 – Zawady – Ogrody
  • 9 – Dębiec – Piątkowska
  • 10 – Dębiec – Połabska
  • 18 – Starołęka – Ogrody

Linie autobusowe[7]:

  • 49 – Azaliowa – Górczyn
  • 51 – Dworzec Główny PKP – Sobieskiego Dworzec
  • 68 – Dworzec Główny PKP- Podolany
  • 71 – Os. Dębina – Os.Wichrowe Wzgórze
  • 75 – Dębiec – Górczyn
  • 76 – Os. Dębina – Pl. Bernardyński
  • 79 – Dębiec – Kacza
  • 603 - Luboń Lasek - Pl. Bernardyński
  • 651 – Dębiec – Szpital/Puszczykowo Niwka, Mosina/Ludwikowo/Dymaczewo Nowe
  • 243 (autobus nocny) - Dworzec Główny - Luboń/Kręta
  • 249 (autobus nocny) - Rondo Kaponiera - Dębiec

Osoby związane z Wildą[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych - województwo wielkopolskie (pol.). 31 marca 2014; 21 dni temu. [dostęp 2010-09-22]. s. 155.
  2. Bogna Kisiel, Poznań krok po kroku, wywiad ze Stanisławem Sipińskim, w: Mój Poznań (dodatek do Głosu Wielkopolskiego), 29.06.2010, s.26
  3. Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 273.
  4. Uchwała Nr LXXIV/587/II/98 z dnia 16 czerwca 1998 r. w sprawie utworzenia Osiedla Wilda w Poznaniu
  5. Uchwała Nr XXV/176/II/95 z dnia 17 października 1995 r. w sprawie utworzenia Osiedla 28 Czerwca 1956 r. w Poznaniu
  6. Uchwała Nr LXXV/1066/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 9 lipca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r. Nr 180, poz. 3364)
  7. 7,0 7,1 Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne - Rozkład Jazdy