William Ockham

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
William Ockham
William Ockham, witraż
William Ockham, witraż
Data urodzenia ok. 1285
Data śmierci 10 kwietnia 1347 albo 49
Wikicytaty William Ockham w Wikicytatach

William Ockham /ang. William of Occam/ (ur. ok. 1285, zm. 9 kwietnia 1347 albo 1349) – filozof, teolog franciszkański z nurtu woluntarystycznego, twórca teorii teologicznych, które postawiły go w konflikcie z oficjalnym nauczaniem Kościoła rzymskokatolickiego. Zmarł niepojednany z Kościołem[1], ale krótko po śmierci, w 1359 roku, został oficjalnie zrehabilitowany przez papieża Innocentego VI[2].

Życie[edytuj | edytuj kod]

Urodzony około 1285 roku w angielskiej wiosce Ockham[3]. W 1318 roku ukończył studia w Oksfordzie, a następnie pozostał tam jako wykładowca. Oskarżony o herezję został wezwany na dwór papieża Jana XXII, udało mu się zbiec, skąd udał się pod kuratelę cesarza Ludwika IV Bawarskiego, następnie został ekskomunikowany. Zajmował się głównie teorią poznania. Jego zwolenników nazywa się ockhamistami.

Zajmując się problemami twierdzeń dotyczących rachunku zdań, dał pierwowzór prawom de Morgana[4].

Zmarł w Monachium 10 kwietnia 1347 albo 2 lata później podczas epidemii czarnej śmierci.

Poglądy teologiczne[edytuj | edytuj kod]

Ockham wszedł w polemikę z klasyczną filozofią i scholastyką. Scholastykom i klasykom, przede wszystkim racjonalistycznej szkole dominikańskiej, zarzucał uszczuplanie władzy Bożej. Według Ockhama uznanie, że Bóg może działać jedynie racjonalnie, zgodnie z logiką, która jest właściwa rozumowi ludzkiemu, pozbawia Go atrybutu wszechwładności, suwerenności. Podporządkowuje Jego wolę jakimś ograniczeniom rozumowym. Grecko-scholastycznej wizji Boga Ockham przeciwstawił swoje rozumienie Boga biblijnego, judeochrześcijańskiego Stwórcę-Suwerena, którego władza nie podlega żadnym ograniczeniom. Dlatego też Ockham akcentował problem Boskiej woli jako podstawę wszelkich rozważań o Bogu – w przeciwieństwie do filozofii klasycznej i szkoły dominikańskiej, której wszelkie rozważania religijne zaczynały się od refleksji nad rozumnością świata. Franciszkański myśliciel na swój sposób rozwinął nurt zapoczątkowany przez innego franciszkanina Jana Dunsa Szkota, przekraczając granice ortodoksji. Poglądy wyznawane przez Ockhama skrytykował Papież Benedykt XVI W swoim wykładzie ratyzbońskm. Były profesor uniwersytetu w Ratzybonie mówiąc m.in. o chybionych próbach dehellenizacji myśli chrześcijańskiej w myśli nowożytnej, podkreślił, że wynika z nich wykoślawiony obraz Boga kapryśnego:

Quote-alpha.png
(...) Wraz z Dunsem Szkotem pojawił się woluntaryzm, który ostatecznie doprowadził do twierdzenia, że możemy poznać jedynie Bożą voluntas ordinata. Ponad nią znajduje się dziedzina Bożej wolności, mocą której mógłby uczynić wszystko przeciwnie do tego, co w rzeczywistości uczynił. To daje początek stanowiskom, które wyraźnie zbliżają się do stanowiska /muzułmańskiego myśliciela/ Ibn Hazna i które mogłyby nawet doprowadzić do obrazu Boga kapryśnego, który nie jest nawet związany prawdą i dobrocią. Boża transcendencja i inność są tak wywyższone, że nasz rozum, nasze poczucie tego, co prawdziwe i dobre, nie są już prawdziwym odbiciem Boga, którego najgłębsze możliwości pozostają wiecznie nieosiągalne i ukryte za Jego rzeczywistymi decyzjami. W przeciwieństwie do tego, wiara Kościoła twierdziła zawsze, że pomiędzy Bogiem i nami, pomiędzy Jego wiecznym Duchem Stwórcą a naszym stworzonym rozumem istnieje prawdziwa analogia, w której niepodobieństwo pozostaje nieskończenie większe niż podobieństwo, nie jednak do tego stopnia, by odrzucić analogię i jej język (por. Lateran IV)[5].

Metafizyczna wizja Boga promowana przez Williama Ockhama została, jak zauważył Louis Bouyer, przyswojona przez Marcina Lutra i innych reformatorów. Luter, przeciwny wszelkiej filozofii, spośród scholastyków akceptował jedynie Ockhama. Według L. Bouyera myśl Ockhama wpłynęła na protestancką teologię Boga, człowieka i świata bardziej niż Pismo Święte:

Quote-alpha.png
Co więc jest źródłem protestanckiej teologii Boga, niewładnego objawić Siebie stworzeniu; człowieka, niezdolnego, nawet z pomocą boskiej wszechmocy, do wyrwania się ze swojej samotności, z autonomii swej tak zarozumiałej pokory; świata i Boga skazanych nieodwołalnie na skrajną formę ‘zewnętrzności’? Dla historyka odpowiedź jest oczywista. Reformatorzy nie wymyślili sami tego dziwnego i przenikniętego rozpaczą wszechświata, podobnie jak nie znaleźli go w Piśmie Świętym. Jest to po prostu wszechświat filozofii, w której zostali wychowani, scholastyki w okresie swej dekadencji[6]

Według Marie-Dominique Philippe OP, racjonalizm Williama Ockhama dokonał ogromnych szkód w teologii. Sprawił, że w epoce nowożytnej refleksja teologiczna przeszła od poszukiwań metafizycznych do analiz czysto logicznych. Odtąd teologia zamknęła się na kontemplację, gdyż obraca się w kręgu idei i pojęć, nie sięgając rzeczywistości – zwłaszcza miłości, która jest istotą chrześcijaństwa:

Quote-alpha.png
Prymat logiki prowadzi do prymatu idei; kiedy zaś idea staje się pierwsza, miłość nie może już być tym, czym powinna. Krótko mówiąc, pozbawiając poznanie intelektualne i metafizykę realizmu, logika Ockhama spowodowała natychmiastowy upadek teologii. Dopóki logika pozostaje narzędziem, jest oczywiście czymś wspaniałym. Kiedy tylko jednak zajmie miejsce metafizyki, zabija wszelkie spojrzenie na miłość. W istocie Ockham przekazał teologię, która nie mogła już mówić o Duchu Świętym i o miłości tak jak powinna[7].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Filozofia[edytuj | edytuj kod]

  • Summa logicae (przed 1327), Paryż 1448, Bolonia 1498, Wenecja 1508, Oxford 1675.
  • Quaestiones in octo libros physicorum, (przed 1327), Rzym 1637.
  • Summulae in octo libros physicorum, (przed 1327), Wenecja 1506.
  • Quodlibeta septem (przed 1327), Paryż 1487.
  • Expositio aurea super totam artem veterem: quaestiones in quattuor libros sententiarum, Lyon 1495, Bolonia 1496.
  • Major summa logices, Wenecja 1521
  • Quaestiones in quattuor libros sententiarum, Lyon, 1495.
  • Centilogium theologicum, Lyon 1495.

Teologia[edytuj | edytuj kod]

  • Questiones earumque decisiones, Lyon 1483.
  • Quodlibeta septem, Paryż 1487, Strasburg 1491.
  • Centilogium, Lyon 1494.
  • De sacramento altaris and De corpore christi, Strasburg 1491, Venice 1516.
  • Tractatus de sacramento allans

Polityka[edytuj | edytuj kod]

Ockhama można uznać za najwybitniejszego apologetę cesarskich roszczeń do niezależności od władzy kościelnej. Potępiony przez Kościół za swoje poglądy Ockham uciekł na dwór Ludwika Bawarskiego, gdzie wypowiedział słynne słowa: "Broń mnie mieczem, a ja będę ciebie bronił piórem". Słowa dotrzymał.

W swojej myśli politycznej Ockham oparł się na dwóch źródłach: filozofii awerroizmu i dosłownej interpretacji Pisma Świętego. Od awerroistów przejął przekonanie, że interes jednostki jest zawsze tożsamy z interesem wspólnoty. Analizując zaś księgi Starego i Nowego Testamentu, zarzucił papiestwu herezję. Ockham doszedł bowiem do wniosku, że władza świecka pochodzi od Boga bezpośrednio, a Kościół nie jest żadnym pośrednikiem w jej przekazywaniu. Ockham w swojej myśli zawarł nawet pewną formę koncepcji umowy społecznej. Według niego to ludzie na swój wniosek otrzymali od Boga władzę, która uległa uświęceniu.

Dzieła:

  • Opus nonaginta dierum (1330-1332), Leuven 1481, Lyon 1495.
  • Dialogus…de imperatorum et pontificum potestate, Lyon 1495.
  • Compendium errorum Joannis XXII papae (1335-1338), Paryż 1476, Lyon 1495.
  • Defensorium contra errores Johannem XXII papae (1335-1339) Wenecja 1513.
  • Super potestate summi pontificis octo quaeslionum decisiones (1339-1342).
  • Tractatus de dogmatibus Johannis XXII papae (1333-34).
  • Adversus errores Johannis XXII, Leuven 1481, Lyon 1495.
  • Epistola defensoria, Wenecja 1513.
  • Decisiones octo quæstionum (po 1339), Lyon 1496.
  • Dialogus in tres partes diatinctus (1342-43), Paryż 1476.
  • De jurisdictione imperatoris in causis matrimonialibus, Heidelberg 1598.
  • De electione Caroli IV (ostatnie dzieło)

Napisał również liczne komentarze do dzieł innych autorów.

Przypisy

  1. Gál, Gedeon. William of Ockham Died Impenitent in April 1347. „Franciscan Studies”. 42. s. 90–95. 
  2. | http://www.philosophybasics.com/
  3. Leszek Kołakowski: O co nas pytają wielcy filozofowie: Trzy serie. Karaków: Wydawnictwo Znak, 2008, s. 95. ISBN 978-83-240-1065-3.
  4. Andrzej Malinowski: Logika dla prawników. Hanna Machińska, Jacek Petzel, Sławomir Lewandowski. Warszawa: Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, 2005, s. 13. ISBN 83-7334-474-8.
  5. Benedykt XVI: Przemówienie na uniwersytecie w Ratyzbonie (Regensburg). W: opoka.org [on-line]. 12.09.2006. [dostęp 2012-08-13].
  6. L. Bouyer: The Spirit and Forms of Protestantism. Londyn – Glasgow: Collins, 1956, s. 185-186., tłumaczenie na j. polski – własne.
  7. Marie-Dominique Philippe: O miłości. Kraków: 1999, s. 19.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]