Wincenty Kadłubek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wincenty Kadłubek
biskup krakowski
Wincenty Kadłubek
Herb Wincenty Kadłubek
Kraj działania  Polska
Data i miejsce urodzenia 1150/1160
Karwów
Data i miejsce śmierci 8 marca 1223
Jędrzejów
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Nominacja biskupia 1208
Sakra biskupia brak danych
Błogosławiony
Wincenty Kadłubek
Kościół/
wyznanie
rzymskokatolicki
Data beatyfikacji 18 lutego 1764
przez Klemensa XIII
Wspomnienie 9 października
Patron diecezji sandomierskiej, Sandomierza
Galeria ilustracji w Wikimedia Commons Galeria ilustracji w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Mistrz Wincenty, zwany Kadłubkiem (ur. po 1150 lub ok. 1160 według tradycji we wsi Karwów koło Opatowa[1], zm. 8 marca 1223 w Jędrzejowie) – biskup krakowski (w l. 1208-1218), związany z kancelarią księcia Kazimierza Sprawiedliwego. Autor Kroniki polskiej, drugiego tego typu utworu w dziejach polskiej historiografii. Od 1764 błogosławiony Kościoła rzymskokatolickiego, patron diecezji sandomierskiej.

Relikwiarz bł. Wincentego Kadłubka w klasztorze w Jędrzejowie

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Tradycja przekazana przez Jana Długosza przypisuje mu szlacheckie pochodzenie, miał wywodzić się z rodu Różyców (pieczętujących się herbem Poraj), a jego ojcem miał być komes Stefan. Inna tradycja, wynikająca przede wszystkim z pospolicie brzmiącego przezwiska, przypisuje mu chłopski rodowód. Współcześni historycy odrzucają oba przekazy, aczkolwiek istnieje zgodność co do tego, że Kadłubek wywodził się z rycerstwa (z rodu Łabędziów lub Lisów).

Pierwsze nauki pobierał w katedralnej szkole krakowskiej pod kierunkiem Amileusza. Wspierał kolegiatę w Kielcach i katedrę w Krakowie. Szczególnie troszczył się o klasztory cysterskie w Jędrzejowie, Sulejowie i Koprzywnicy i bożogrobców w Miechowie, zwiększając ich uposażenie.

W latach 1167-1185 studiował nauki wyzwolone i prawo w Paryżu lub Bolonii. Nie ma pewności, czy ukończył swoją naukę tytułem magistra, czy też określenie Mistrz (łacińskie magister), towarzyszące jego imieniu jest związane z przypisywaną mu funkcją opiekuna szkoły katedralnej na Wawelu.

W 1215 roku był jednym z ojców soborowych na IV Soborze Laterańskim[2].

Był jednym z dwóch (obok Henryka Kietlicza) przywódców obozu reformatorskiego w polskim Kościele dążącego m.in. do wprowadzenia celibatu i uniezależnienia się Kościoła od władzy świeckiej[potrzebne źródło]. Wobec upadku politycznego tego obozu w 1217 zrezygnował z biskupstwa krakowskiego i rozpoczął życie zakonne. Wybrał więc cieszące się wielką sławą opactwo w Jędrzejowie. Drogę z Krakowa do Jędrzejowa przeszedł pieszo. Mnisi jędrzejowscy mieli powitać go około kilometr od klasztoru, o czym przypomina usypany później na tym miejscu Kopiec spotkania.

Na polecenie księcia Kazimierza II Sprawiedliwego spisał po łacinie liczące cztery księgi dzieło pt. Kronika polska, które stanowi główne, aczkolwiek niezbyt wiarygodne źródło historii dziejów Polski tamtego okresu. W kronice tej podkreśla głównie moralny wymiar opisywanych wydarzeń.

Śmierć i kult[edytuj | edytuj kod]

W murach opactwa jędrzejowskiego spędził Kadłubek ostatnie pięć lat życia i tam też zmarł w opinii świętości[3]. Został pochowany w kościele klasztornym[4][5][6], jednak nie we wspólnym zakonnym grobie, ale osobno, w prezbiterium kościoła pomiędzy stallami[7][8]. Po śmierci został otoczony czcią cystersów. 26 kwietnia 1633 z inicjatywy biskupa chełmskiego i opata jędrzejowskiego Remigiusza Koniecpolskiego podjęto poszukiwania szczątków Kadłubka, które po ekshumacji dokonanej przez Fryderyka Szembeka, złożono w szklanym naczyniu i umieszczono w skarbcu kościelnym[9][10]. 19 sierpnia 1633 dokonano elewacji relikwi składając je w marmurowej trumnie przed ołtarzem Ukrzyżowanego (ante Altare Crucifixi)[11]. W 1764 roku Papież Klemens XIII dokonał aprobaty kultu[12][13][14] Wincentego Kadłubka. W 1901 kardynał Jan Puzyna nakazał sprowadzić fragment relikwii bł. Wincentego Kadłubka do Krakowa na Wawel, które umieszczono w relikwiarzu-trumience (wg proj. Stanisława Barabasza) w ołtarzu kaplicy Jana Olbrachta[15][16]. W 1965 relikwiarz ten został przeniesiony do kaplicy biskupa Piotra Tomickiego[17]. W 1845 część relikwii Kadłubka została przeniesiona do kościoła katedralnego w Sandomierzu[18][19].

Obecnie doczesne szczątki Kadłubka spoczywają w kaplicy bł. Wincentego Kadłubka w kościele cystersów w Jędrzejowie, ufundowanej przez opata jędrzejowskiego Wojciecha Ziemnickiego w 1733, na ołtarzu grobowym wykonanym ok. 1764 przez krakowskiego rzeźbiarza i snycerza Wojciecha Rojowskiego, złożone w posrebrzanej trumience wykonanej w 1768 przez Jana Rismana[20].

Wincenty Kadłubek prowadził w Polsce zwyczaj palenia wiecznego światła przed Najświętszym Sakramentem.

Wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest w dzienną rocznicę śmierci (9 października)[13].

Przed Soborem i zmianami liturgicznymi w Polsce 13 marca obchodzono święto Błogosławionego Wincentego Kadłubka Biskupa i Wyznawcy, Patrona Królestwa Polskiego - w Archidiecezji Gnieźnieńskiej Duplex, miejscami Duplex majus. Tego dnia odprawia się Msza Statuit [21].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Funkcjonuje również pogląd, że urodził się we wsi Kargów koło Stopnicy.
  2. Katedra Wawelska
  3. M. Zdanek, Kult Wincentego Kadłubka w świetle procesu kanonicznego, [W:] Cistercium Mater Nostra, Rocznik II/2/2008, s. 277.
  4. D. Olszewski, Kult bł. Wincentego Kadłubka w Jędrzejowie, [w:] Cystersi w Polsce. W 850-lecie fundacji opactwa jędrzejowskiego, Kielce 1990, s. 152.
  5. W. Drelicharz, Pamięć i tradycja o mistrzu Wincentym w dziejopisarstwie polskim XIII-XV wieku, [W:] Cistercium Mater Nostra, Rocznik II/2/2008, s. 146.
  6. J. Urban, Kult bł. Wincentego Kadłubka w katedrze na Wawelu, [w:] Cistercium Mater Nostra, Rocznik II/2/2008, s. 301.
  7. D. Olszewski, op. cit., s. 152.
  8. J. Urban, op. cit., s. 301.
  9. D. Olszewski, op. cit., s. 152-153.
  10. K.J. Czyżewski, M. Walczak, Ikonografia błogosławionego Wincentego Kadłubka, [W:] Cistercium Mater Nostra, Rocznik II/2/2008, s. 217.
  11. S. Starowolski, Vita et miracula Servi Dei Vincentii Kadłubkonis, Cracoviae 1642, s. 70-73
  12. 12,0 12,1 Henryk Fros SJ, Franciszek Sowa: Księga imion i świętych. T. 6: W-Z. Kraków: WAM, Księża Jezuici, 2007, s. 606. ISBN 978-83-7318-736-8.
  13. 13,0 13,1 13,2 Błogosławiony Wincenty Kadłubek, biskup. 01.10.2011. [dostęp 2012-10-28].
  14. J. Urban, op. cit., s. 301.
  15. J. Urban, op. cit., s. 303.
  16. D. Olszewski, op. cit., s. 161.
  17. J. Urban, op. cit., s. 307.
  18. K.J. Czyżewski, M. Walczak, op. cit., s. 223.
  19. D. Olszewski, op. cit., s. 157.
  20. A.A. Dudek, Jędrzejów. Archiopactwo Cystersów, Warszawa 1991, s. 77-78.
  21. dodatek o Świętych Patronach Polski. W: Księga Graduału Rzymskiego. 1910, s. 12.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Cistercium Mater Nostra, Rocznik II/2/2008.
  • Mistrz Wincenty Kadłubek. Człowiek i dzieło, pośmiertny kult i legenda. Materiały z sesji naukowej Kraków 10 marca 2000, red. Krzysztof R. Prokop, Kraków 2001.
  • B. Kürbis, Mistrz Wincenty (tzw. Kadłubek), [w:] Kronika polska, przeł. i oprac. B. Kürbis, wyd. 2 przejrzane, Wrocław 1996, Wstęp, s. III-CXXXII.
  • A. Lis, Spory wokół biografii mistrza Wincentego Kadłubka, Lublin 2013.
  • K.R. Prokop, Wincenty Kadłubek, Kraków 2005.
  • D. Olszewski, Kult bł. Wincentego Kadłubka w Jędrzejowie, [w:] Cystersi w Polsce. W 850-lecie fundacji opactwa jędrzejowskiego, Kielce 1990.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]