Wincenty Rzymowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Wincenty Rzymowski
Data i miejsce urodzenia 19 lipca 1883
Kuczbork-Osada
Data i miejsce śmierci 30 kwietnia 1950
Warszawa
Prezes Stronnictwa Demokratycznego
Przynależność polityczna Stronnictwo Demokratyczne
Okres urzędowania od 1945
do 1949
Poprzednik Erazm Kulesza
Następca Wacław Barcikowski
Minister kultury i sztuki
Okres urzędowania od 21 lipca 1944[1]
do 2 maja 1945
Następca Edmund Zalewski
Minister spraw zagranicznych
Okres urzędowania od 2 maja 1945
do 5 lutego 1947
Poprzednik Edward Osóbka-Morawski
Następca Zygmunt Modzelewski
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Medal za Warszawę 1939-1945 Medal Zwycięstwa i Wolności 1945
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Wincenty Rzymowski, ps. Jan Gromnicki, Andrzej Boruta, Balbo (ur. 19 lipca 1883 w Kuczborku-Osadzie[2], zm. 30 kwietnia 1950 w Warszawie) – polski literat, dziennikarz i polityk, minister spraw zagranicznych oraz kultury i sztuki, poseł na Sejm Ustawodawczy. Przywódca Stronnictwa Demokratycznego (1944–1949). Honorowy prezes SD (1949–1950).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Kuczborku-Osadzie w rodzinie Stanisława i Józefy z Cichowiczów – właścicieli niewielkiego majątku. Kształcił się na studiach w Warszawie, Lozannie, Genewie i Odessie. Ostatecznie ukończył Wydział Prawny Uniwersytetu Noworosyjskiego. Pracował jako dziennikarz w "Myśli Niepodległej" i "Przeglądzie Społecznym". W 1910 został redaktorem pisma "Prawda" Aleksandra Świętochowskiego. Przed wybuchem wojny wydał m.in. Szaniec wolnej myśli (1909). Angażował się w uch postępowy, był m.in. uczestnikiem Zjazdu Wolnomyślicielskiego, a także członkiem władz Polskiego Związku Postępowego (PZP). W czasie I wojny światowej za działalność publicystyczną aresztowany przez Niemców, przebywał w obozie w Zelle-Schloss. Wydał publikacje: Podboje Rosji oraz Niemcy a koalicja (1916). Przetłumaczył Księcia Machiavellego (1917).

W okresie II RP publicysta m.in. "Świata" i "Expresu Porannego". Był redaktorem naczelnym "Kuriera Porannego" (1933–1937). W latach 1923–1926 przebywał w Rzymie – jako pracownik poselstwa RP przy Kwirynale, a także włoski korespondent "Robotnika". Za swe korespondencję był aresztowany przez policję Mussoliniego i więziony w Rzymie, został zwolniony w wyniku interwencji władz polskich[3]. Jego publicystyka w okresie II RP miała charakter antyfaszystowski i antyhitlerowski, choć jednocześnie krytyczny wobec ZSRR[4]. Był jednocześnie przeciwnikiem "kołtunerii" i "bigoterii". W 1933 przystąpił do Ligi Reformy Obyczajów. Początkowo popierał rządy Józefa Piłsudskiego, z latami stawał się jednak coraz bardziej krytycznie nastawiony do ekipy sanacyjnej, zwłaszcza po śmierci Marszałka.

Z nominacji rządu RP zasiadał w Polskiej Akademii Literatury, którą musiał opuścić w atmosferze skandalu, posądzony o plagiat[5]. Był współorganizatorem lewicowego Kongresu Pracowników Kultury we Lwowie w 1936. W 1937 zaangażował się w działalność Klubu Demokratycznego w Warszawie – zasiadł w jego władzach, następnie zaś Stronnictwa Demokratycznego. Był członkiem Rady Naczelnej SD. Publikował w pismach "Czarno na Białem" (związanym z SD) i "Dziennik Ludowy" (związanym z PPS).

Wydał również kilka publikacji o charakterze społecznym, politycznym i historycznym, m.in. Jak Józef Piłsudski walczył o Polskę? Życie i czyny (1919), Polskie arcypolskie (1919), Wojna bolszewicka. Rok 1920, Sygnały historji (1929), Roman Dmowski: czciciel djabła (1932), W walce i burzy. Tadeusz Hołówko na tle epoki (1933).

W 1939 przez Białystok i Lwów przedostał się wraz z żoną do Krzemieńca. Sporadycznie publikował w polskojęzycznej prasie sowieckiej. Podczas okupacji hitlerowskiej miasta (1941–1944) był przez osiem miesięcy więziony. W kwietniu 1944 na zaproszenie Wandy Wasilewskiej znalazł się w Moskwie, gdzie współpracował ze Związkiem Patriotów Polskich. Publikował w pismach "Wolna Polska" i "Nowe Widnokręgi". W lipcu 1944 został kierownikiem Resortu Kultury i Sztuki Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego (w sierpniu i wrześniu 1944 pozostawał jednocześnie przedstawicielem PKWN przy rządzie ZSRR), następnie po przekształceniu PKWN w Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej 31 grudnia 1944 był w nim ministrem kultury i sztuki, a od maja 1945 - ministrem spraw zagranicznych. Tę samą funkcję objął w Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej, w którego imieniu m.in. podpisał Kartę Narodów Zjednoczonych (16 października 1945 w miejscowości Dumbarton Oaks, dzielnica Waszyngtonu). W lutym 1947 przeszedł na stanowisko ministra bez teki, które pełnił do końca życia.

Działacz Stronnictwa Demokratycznego, pełnił m.in. funkcję przewodniczącego Zarządu Głównego (1944–1945) i przewodniczącego Centralnego Komitetu (1945–1949). Od października 1949 honorowy przewodniczący SD. Od lipca 1944 sprawował mandat poselski, kolejno w Krajowej Radzie Narodowej i Sejmie Ustawodawczym. W latach 1947–1948 kierował Klubem Poselskim SD. Jako przedwojenny działacz SD posłużył komunistom do uwiarygodnienia nowego ustroju, pozostając – pomimo pełnionych funkcji – osobą pozbawioną wpływów politycznych, również w szeregach własnego ugrupowania, w którym władze komunistyczne osadziły własnych ludzi.

Po wojnie nadal publikował artykuły i broszury, m.in. Epoka Hitlera i Nowy Grunwald.

Grób Wincentego Rzymowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie

Odznaczony m.in. Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Oficerskim (1930)[6] oraz Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski, Orderem Sztandaru Pracy, Medalem za Warszawę 1939-1945[7], Medalem Zwycięstwa i Wolności, a także: bułgarską Wielką Wstęgą z Gwiazdą I klasy oraz rumuńską Gwiazdą I klasy.

Zmarł w 1950 – zasłabł podczas akademii z okazji Święta Pracy. W okresie PRL należał do panteonu twórców "odrodzonej państwowości", był nazywany "współtwórcą osiągnięć Polski Ludowej", a w odniesieniu do działalności przedwojennej "zwolennikiem wolności, demokracji i postępu (...), wrogiem wstecznictwa i nietolerancji"[8]. Obecnie postać Rzymowskiego uległa zapomnieniu lub jest oceniana krytycznie jako "poputczik" komunistów[9]. Od czasu PRL jest patronem ulic w Warszawie, Białymstoku, Gdyni, Słupsku i Tarnowie[10]. Od 1989 imię Rzymowskiego nosi Zespół Szkół Zawodowych nr 3 w Skierniewicach[11]. W okresie PRL Stronnictwo Demokratyczne organizowało konkurs literacki im. W. Rzymowskiego przeznaczony dla literatów i dziennikarzy[12].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Żonaty z Ireną Kopczyńską (Rzymowską), miał syna Adama[11]. Był spokrewniony z Marią Dąbrowską[13]. Jego starszym bratem był Jan Grzegorz Rzymowski (1873–1939), przewodniczący Sądu Najwyższego RP (1933–1939)[14].

Przypisy

  1. Do 31 grudnia 1944 jako kierownik resortu PKWN.
  2. Krzysztof Jakubowski, Śladami Rzymowskich, "Tygodnik Demokratyczny", nr 2 (1688) z 12 stycznia 1986, s. 10–11. W wielu publikacjach przedwojennych i powojennych jako miejsce urodzenia podawana jest pobliska Mława, zob. m.in. Wincenty Rzymowski, w: Henryk Wosiński, Stronnictwo Demokratyczne w Polsce Ludowej. Cz. 3: Udział Stronnictwa w pracach parlamentu PRL w latach 1944–1968, Warszawa 1969, str. 115 (nota biograficzna ze zdjęciem); Czy wiesz, kto to jest?, Cz. I, Warszawa 1938, str. 646
  3. Krzysztof Lewandowski, Antyfaszystowska publicystyka Wincentego Rzymowskiego, w: Wincenty Rzymowski. Współtwórca osiągnięć Polski Ludowej: materiały z sesji naukowej z okazji 40-lecia Stronnictwa Demokratycznego, Wydawnictwo "Epoka", Warszawa 1979, str. 108
  4. Henryk Wosiński, Wincenty Rzymowski – humanista i bojownik o postęp, w: Wincenty Rzymowski. Współtwórca osiągnięć..., str. 118–119
  5. Plagiat został ujawniony przez Jana Mosdorfa w piśmie "Prosto z Mostu" – Rzymowskiemu zarzucono powielenie fragmentów "Pochwały próżniactwa" B. Russella w książce "Prawo do życia" oraz skopiowanie treści przetłumaczonego artykułu J. Prévosta do artykułu "Ostatnie minuty i sekundy". Rzymowski zrzekł się członkostwa w PAL, na jego miejsce wszedł w 1937 Kornel Makuszyński, który ze sprawą tą wiązał nałożony na niego po wojnie zakaz publikacji (zob. Marek Mikos, 50. rocznica śmierci Kornela Makuszyńskiego, "Gazeta Wyborcza" z 30 lipca 2003). W okresie PRL w oficjalnych życiorysach Rzymowskiego wiązano jego wykluczenie z PAL z antysanacyjną działalnością, zob. m.in. Wincenty Rzymowski nie żyje, "Kurier Codzienny", nr 120 z 2 maja 1950, str. 2; Wincenty Rzymowski, w: Henryk Wosiński, Podstawowe fakty z historii Stronnictwa Demokratycznego, Wydawnictwo "Epoka", Warszawa 1964, str. 146–148.
  6. M.P. z 1930 r. Nr 260, poz. 352
  7. http://monitorpolski.gov.pl/MP/1946/s/26/43
  8. Wiesław Balcerak, Wincenty Rzymowski, w: Vademecum wiedzy o Stronnictwie Demokratycznym: Stronnictwo Demokratyczne w działaniu wczoraj i dziś, Centralny Ośrodek Kształcenia Kadr Stronnictwa Demokratycznego im. Stanisława Kulczyńskiego, Warszawa 1985, str. 237.
  9. Fragment noty biograficznej z portalu IPN: po 1944 roku prokomunistyczny działacz polityczny, wysoki funkcjonariusz państwowy i jeden z propagandowych filarów systemu stalinowskiego w Polsce (...) Uczestniczył w prowadzonej przez komunistów akcji przejmowania szyldów istniejących w podziemiu partii. (...) Był posłusznym narzędziem w rękach Stalina i komunistów (...). Zob. Wincenty Rzymowski (1883–1950), ipn.gov.pl [dostęp: 3 maja 2011]
  10. W 2007 pojawiły się spekulacje o możliwej zmianie nazwy ulicy Rzymowskiego w Warszawie, zob. Jarosław Osowski, Komu odebrać ulice, "Gazeta Stołeczna", nr 93 z 20 kwietnia 2007, str. 2. Sprawa została jednak ostatecznie zarzucona.
  11. 11,0 11,1 Jolanta Karwańska, 3 Maja – Święto SD, "Wiadomości Skierniewickie", nr 19 z 11 maja 1989, str. 2
  12. Jan Fajęcki, Dorobek konkursu publicystycznego im. Wincentego Rzymowskiego, w: Wincenty Rzymowski. Współtwórca osiągnięć..., str. 99–104.
  13. Krzysztof Lewandowski, Wincenty Rzymowski – działacz odrodzonego Stronnictwa Demokratycznego, w: Wincenty Rzymowski. Współtwórca osiągnięć..., str. 64
  14. Henryk Korczyk, Jan Grzegorz Rzymowski, w: Polski Słownik Biograficzny, Zeszyt 141, Tom XXXIV/2, 1992, str. 212-213.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ludwik Hass, Wincenty Rzymowski, w: Polski Słownik Biograficzny, Zeszyt 141, Tom XXXIV/2, 1992, str. 213–218.
  • Wincenty Rzymowski, w: Stanisław Łoza, Czy wiesz, kto to jest?, Warszawa 1938, cz. I, str. 646.
  • Wincenty Rzymowski, w: Henryk Wosiński, Stronnictwo Demokratyczne w Polsce Ludowej. Cz. 3: Udział Stronnictwa w pracach parlamentu PRL w latach 1944–1968 (red. Wiktoria Beczek), Warszawa 1969, str. 115 (nota biograficzna ze zdjęciem).
  • Wincenty Rzymowski, w: Henryk Wosiński, Podstawowe fakty z historii Stronnictwa Demokratycznego, Wydawnictwo "Epoka", Warszawa 1964, s. 146–148.
  • Wiesław Balcerak, Wincenty Rzymowski, w: Vademecum wiedzy o Stronnictwie Demokratycznym: Stronnictwo Demokratyczne w działaniu wczoraj i dziś, Centralny Ośrodek Kształcenia Kadr Stronnictwa Demokratycznego im. Stanisława Kulczyńskiego, Warszawa 1985, str. 237.
  • (red. Krzysztof Lewandowski), Wincenty Rzymowski współtwórca osiągnięć Polski Ludowej: materiały z sesji naukowej z okazji 40-lecia Stronnictwa Demokratycznego, Wydawnictwo "Epoka", Warszawa 1979.
  • Wincenty Rzymowski (1883–1950), ipn.gov.pl [dostęp: 3 maja 2011]