Wisconsin

Wisconsin
State of Wisconsin
Flaga stanowa Wisconsin Pieczęć stanowa Wisconsin
Przydomek: Badger State Stan borsuka
Dewiza: Forward
Państwo	Stany Zjednoczone
Stolica	Madison
Język urzędowy	de iure brak de facto angielski
Mieszkańcy	Wisconsinite
Gubernator	Scott Walker (R)
Największe miasto	Milwaukee
Powierzchnia  • ogółem  • lądowa  • wodna  • % wodna	na 23. miejscu 169 790 km² 140 787 km² 28 006 km² 17 %
Szerokość Długość Wzniesienie  • najwyższe  • średnie  • najniższe	420 km 500 km   595 m 320 m 177 m
Szerokość geograficzna	42°30'N – 47°3'N
Długość geograficzna	86°49'W – 92°54'W
Populacja (2000)	na 16. miejscu 5 453 896
Gęstość (2000)	na 24. miejscu 38,13 os./km²
Wejście do Unii  • kolejność  • data	30 29 maja 1848
Strefa czasowa Czas letni	UTC-6:00 UTC-5:00
ISO 3166-2	US-WI
Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Wisconsin (wymowa:/wɪˈskɑːnsɪn/) – stan na środkowym zachodzie Stanów Zjednoczonych.

Wisconsin położone jest pomiędzy jeziorem Górnym na północy i jeziorem Michigan na wschodzie. Na zachodzie graniczy ze stanem Minnesota, na południowym zachodzie ze stanem Iowa, na południu z Illinois, a na północnym wschodzie z Michigan.

Obszar całego stanu jest w większości nizinny i występują tu liczne jeziora polodowcowe.

Według spisu powszechnego z 2001 r. Wisconsin miało 5 285 604 mieszkańców, w tym 505 358 to Amerykanie polskiego pochodzenia – Polonia.

Miasta w stanie Wisconsin w których populacja przekracza 50 000 mieszkańców (dane z roku 2005):

• Milwaukee, pop. 578 887 (2 009 926 w metropolii), największe miasto
• Madison, pop. 221 551 (588 885 metropolia), stolica stanu
• Green Bay, pop. 101 203 (295 473 metropolia)
• Kenosha, pop. 95 240, część tzw. Chicagoland
• Racine, pop. 85 855, część metropolii Milwaukee
• Appleton, pop. 70 217 (213 102 metropolia)
• Waukesha, pop. 67 658, część metropolii Milwaukee
• Oshkosh, pop. 63 485 (159 008 metropolia)
• Eau Claire, pop. 62 570 (148 337 metropolia)
• Janesville, pop. 61 962 (154 794 metropolia)
• West Allis, pop. 58 798, część metropolii Milwaukee
• La Crosse, pop. 50 287 (128 592 metropolia)

Historia

• 1634 – na ziemie przyszłego stanu dociera francuski badacz Jean Nicolet
• 1672 – terytorium zostaje włączone do kolonialnych posiadłości Francji
• 1763 – własność Wielkiej Brytanii
• 1783 – Wielka Brytania przekazuje terytorium Stanom Zjednoczonym
• 1812 – Brytyjczycy ostatecznie opuszczają Wisconsin
• 29 maja 1848 – Wisconsin zostaje przyjęte do Unii (jako 30 stan).

Demografia

Wisconsin ma 5 058 108 mieszkańców (2005). Najpowszechniej używanymi językami są:

• język angielski – 92,27%,
• język hiszpański – 3,91%,
• język niemiecki – 0,76%,
• język hmong – 0,58%.

Polonia w Wisconsin

Polonia w tym stanie stanowi 9,6% ogółu ludności stanu i jest to wg danych z 2001 roku około 505 358 osób, co jest największym udziałem ze wszystkich zjednoczonych stanów Ameryki. Jednak tylko niewielki procent tej grupy Amerykanów polskiego pochodzenia w Wisconsin mówi po polsku i ma głębsze związki z Polską.

Wśród znanych przedstawicieli tej grupy etnicznej są m.in.: bp David Zubik – katolicki biskup w Green Bay, bp Jerome Listecki – katolicki arcybiskup w Milwaukee, bp Raphael Fliss – katolicki biskup w Superior, Dave Cieslewicz – burmistrz Madison, stolicy stanu Wisconsin.

Duża liczba Polonii jest w Wisconsin Dells. W jedynym kościele katolickim w Wisconsin Dells, kościele św. Cecylii, jest odprawiana msza święta w języku polskim w ostatnią niedziele miesiąca.

Największa liczba Polonii mówiącej po polsku jest w Milwaukee. Jednymi z pierwszych polskich imigrantów w Milwaukee byli Kaszubi, którzy zamieszkali wyspę Jones Island w Milwaukee na jeziorze Michigan, ponieważ ta wyspa przypominała im życie nad Morzem Bałtyckim. Wyspa ta nie jest zamieszkana przez Kaszubów, ale znajduje się tam park Kaszuby Park, który powstał z myślą o nich. Trzeci polski kościół w Stanach Zjednoczonych (pierwszy w dużym mieście) powstał w tym mieście w 1866. Od końca XIX w. i w XX w. polscy imigranci zbudowali osiemnaście polskich kościołów w Milwaukee; kościół św. Stanisława, kościół św. Jadwigi, kościół św. Jacka, kościół św. Wincentego, bazylika św. Jozefata, kościół śś. Cyryla i Metodego, kościół św. Kazimierza, kościół św. Matki Boskiej Częstochowskiej, św. Jana Kantego, św. Wojciecha, św. Barbary, kościół Najświętszego Sakramentu, kościół św. Alexandra, kościół św. Heleny, kościół św. Ignacego, kościół św. Marii Magdaleny, kościół św. Pawła, i kościół polskokatolicki Najświętszego Imienia. W każdym z tych kościołów przez wiele lat były odprawiane msze święte w języku polskim. Teraz jedyna polska parafia w Milwuakee, w której odprawia się msze święte w języku polskim, jest parafia św. Maksymiliana Kolbe, w kościele śś. Cyryla i Metodego. Prócz tego w Milwaukee funkcjonuje polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawła II.

Przemysł i bogactwa naturalne

• Rolnictwo
  • uprawa kukurydzy, roślin strączkowych, buraków, owsa, kapusty i żurawiny
  • hodowla bydła (głównie mlecznego), trzody chlewnej i drobiu
• Przemysł maszynowy, spożywczy, metalowy, transportowy, papierniczy i drzewny
• Handel i usługi

• Sławni ludzie: Alfred Lunt, Georgia O'Keeffe, Spencer Tracy, Orson Welles, Tornton Wilder, William Harley, Bracia Davidson, Michael Ritchie, Donald Knuth, Ed Gein, Jeffrey Dahmer

• Szkolnictwo wyższe: Szkolnictwo wyższe dzieli się na publiczne (stanowe) i prywatne. Sieć systemu uniwersyteckiego w stanie Wisconsin tworzy 26 uniwersytetów z prawem nadawania stopni bakalaureatu, magisterium oraz doktoratu (przeczytaj więcej: University of Wisconsin System ) z głównym ośrodkiem uniwersyteckim w stolicy stanu Madison. W stanie Wisconsin jest również sieć 16 koledżów technicznych Wisconsin Technical College System współdziałających z systemem uniwersyteckim (tzw. kredyty zdobyte na koledżu sa uznawane na uniwersytecie). Znane uniwersytety i koledże prywatne to: Marquette University, Beloit College, Viterbo University, Lawrence University, oraz wiele innych.

W Polsce znany jest University of Wisconsin - La Crosse, w mieście La Crosse na którym w latach 90. XX wieku studiowało wielu znanych dziś w Polsce polityków oraz ludzi biznesu (np. były prezes ORLEN-u, były przewodniczący rady nadzorczej TVP i były prezes NBP, przewodnicząca KRRiT, szef kancelarii prezydenta RP, były wiceminister Integracji Europejskiej i Skarbu, były dyrektor w mieście stołecznym Warszawy).

Kapitol stanowy Wisconsin

Turystyka

Wisconsin Dells jest jednym z największych ośrodków turystycznych na Środkowych Zachodzie, zwanym często "światową stolicą parków wodnych".

Zobacz też

• historia Stanów Zjednoczonych
• podział terytorialny Stanów Zjednoczonych
• Zlodowacenie północnopolskie
• Wisconsin (rzeka)