Wit Stwosz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wit Stwosz
Veit Stoss.jpg
Data i miejsce urodzenia ok. 1448
Horb am Neckar
Data i miejsce śmierci 1533
Norymberga
Narodowość niemiecka
Dziedzina sztuki rzeźbiarstwo
malarstwo
Styl gotyk
Ważne dzieła Ołtarz Wita Stwosza w Krakowie
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Ołtarz Bamberski
Tumba biskupa Piotra z Bnina w katedrze włocławskiej
Pozdrowienie Anielskie z kościoła Św. Wawrzyńca w Norymberdze
Grób artysty w Norymberdze
Wit Stwosz według Jana Matejki

Wit Stwosz, także Wit Stosz; niem. Veit Stoß (inne wersje imienia: Feyt, Veydt, Vit, nazwiska: Stoss, Stuos) (ur. ok. 1448 w Horb am Neckar, koło Stuttgartu, zm. jesienią 1533 w Norymberdze) – niemiecki rzeźbiarz, grafik i malarz, jeden z najwybitniejszych przedstawicieli późnego gotyku w rzeźbie.

Życie Wita Stwosza[edytuj | edytuj kod]

O najwcześniejszej edukacji artystycznej Stwosza nie wiadomo nic pewnego. Na podstawie cech jego stylu można przypuszczać, że umiejętności posługiwania się dłutem nabył w Nadrenii, której stolicą artystyczną był w tym czasie Strasburg. Na pewno miał kontakt z twórczością Mikołaja z Lejdy (działającego w Strasburgu w latach 1463-1467), ale zapewne nie był jego uczniem, a tylko jednym z wielu artystów, na których Mikołaj z Lejdy wywarł wpływ. Stwosz najpewniej znał twórczość Mistrza E.S. i Martina Schongauera.

Sferą domysłów jest dla badaczy czas również przed 1477 rokiem, a więc okres kształtowania się osobistego stylu Stwosza. Gdy przybył do Krakowa w 1477, aby podjąć się wykonania ołtarza głównego w najważniejszym kościele miejskim, był już w pełni ukształtowanym artystą. Pewne cechy obecne w Ołtarzu Mariackim wskazują, że podczas swojej podróży artystycznej Stwosz odwiedził Niderlandy, a w szczególności Brukselę. W każdym razie nie ulega wątpliwości, że znał on bardzo dokładnie twórczość Rogiera van der Weyden.

Gdy w 1477, za Jana Thurzo Stwosz przybył do Krakowa, zrezygnował z obywatelstwa Norymbergi. Nie wiadomo, jak długo tam mieszkał, ale w Norymberdze (przed r. 1476) ożenił się z Barbarą Hertz, tam też urodził się jego pierwszy syn Andrzej, później zakonnik. W Krakowie urodził się Stanisław Stwosz. Florian był złotnikiem w Görlitz, Wit młodszy i Willibald byli rzeźbiarzami, Johannes malarzem i rzeźbiarzem, Martin złotnikiem w Krakowie [1]. Miał brata Macieja Stwosza (ok.1450-1540), złotnika.

Po wykonaniu Ołtarza Mariackiego oraz paru innych zamówień (m.in. nagrobków króla Kazimierza Jagiellończyka i biskupa Piotra z Bnina) Stwosz w 1496 przeprowadził się z powrotem do Norymbergi. W tym samym roku umarła jego żona Barbara. W następnych latach, prawdopodobnie na skutek zmowy dwóch kupców norymberskich, Stwosz wplątał się w poważne kłopoty. Pożyczył dużą kwotę pieniędzy jednemu z nich – Hansowi Starzedlowi – który wkrótce zbankrutował. Stwosz, nie mogąc odzyskać należnej mu sumy przed sądem, w marcu lub kwietniu 1503 podrobił weksel, na którym postawił fałszywy podpis i pieczęć. Fałszerstwo zostało wykryte, a artysta schronił się do klasztoru karmelitów, gdzie zakonnikiem był jego syn. Przebywając w klasztorze doszedł do ugody w sprawie weksla z jego wystawcą; ugoda ta jednak nie uchroniła go od odpowiedzialności z oskarżenia publicznego za fałszerstwo. Opuściwszy klasztor został zatrzymany 16 listopada 1503 przez straż miejską i osadzony w więzieniu. Z pomocą przyszedł jego zięć, Jörg Trummer, obywatel miasta Münnerstadt. Stwosz uniknął kary śmierci lub oślepienia dzięki wyjednanemu przez zięcia wstawiennictwu biskupa Würzburga Wawrzyńca z Bibra i rycerza frankońskiego Betza von Romrodt. Karę ograniczono do wypalenia mu 4 grudnia 1503 rozgrzanym żelazem piętna na obu policzkach i nakazania nieopuszczania miasta do końca życia. Zakazowi się jednak nie podporządkował i uciekł do Münnerstadt, co doprowadziło do nowego konfliktu z Radą Miejską.

Potomstwo Wita Stwosza[edytuj | edytuj kod]

Jego syn, Jan, był autorem ołtarza w kościele św. Walpurgi w Heltau oraz ołtarza Kościoła na Wzgórzu w Sighişoarze[1] w Siedmiogrodzie.

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Kronikarz polski Jan Długosz pisał w swoich tekstach o Wicie Stwoszu[potrzebne źródło]. Wit Stwosz występuje także w książce Antoniny Domańskiej pt. "Historia żółtej ciżemki", a również w utworze K.I. Gałczyńskiego pt. "Wit Stwosz".

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Piotr Skubiszewski, Wit Stwosz, Warszawa 1985

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Jan Białostocki, W sprawie wpływów włoskich w płycie Kallimacha "Biuletyn Historii Sztuki", XIX 1957, s. 178-182
  • Adam Bochnak, Wit Stwosz w Polsce, Warszawa 1950
  • Adam Bochnak, Pomnik Kallimacha, "Studia Renesansowe", I, 1956, s.129-139
  • Szczęsny Dettloff, U źródeł sztuki Wita Stosza, Warszawa 1935
  • Szczęsny Dettloff, Przyczynki do genealogii Wita Stosza, "Rocznik Krakowski" XXV, 1935, s. 89-107
  • Szczęsny Dettloff, Kamienny krucyfiks Wita Stosza w krakowskim kościele Mariackim, "Dawna Sztuka", II, 1939
  • Szczęsny Dettloff, Krakowski projekt na Ołtarz Bamberski Wita Stosza, "Rocznik Krakowski", XXVI, 1935, s. 89-107
  • Szczęsny Dettloff, Zagadnienia twórcze Ołtarza Mariackiego Wita Stosza, "Rocznik Historii Sztuki", I, 1956, s. 99-236
  • Szczęsny Dettloff, Ze studiów nad sztuką Wita Stosza. Późnogotyckie krucyfiksy krakowskie, "Biuletyn Historii Sztuki", XI, 1949, s. 1-42
  • Szczęsny Dettloff, Czy Wit Stosz wykonał ołtarz dla Schwazu?, "Biuletyn Historii Sztuki", XI, 1949, s. 179-187
  • Szczęsny Dettloff, Wit Stwosz Wrocław 1961
  • Tadeusz Dobrowolski, Józef Dutkiewicz, Wit Stwosz. Ołtarz Mariacki, Warszawa 1951
  • "Folia Historiae Artium", XXV, 1989 (numer monograficzny w całości poświęcony Stwoszowi)
  • Zdzisław Kępiński, Wit Stwosz, Warszawa 1981
  • Adam S. Labuda (red.), Wit Stwosz. Studia o sztuce i recepcji, Warszawa-Poznań 1986
  • Maria Łodyńska-Kosińska Stwosz. Lata krakowskie (1477 – 1496), Warszawa 1998. «Studia Instytutu Sztuki PAN», t. 2.
  • Maria Skubiszewska, Program ikonograficzny nagrobka Kazimierza Jagiellończyka w katedrze wawelskiej, "Studia do Dziejów Wawelu", IV, 1978, s. 117-206
  • Piotr Skubiszewski, Rzeźba nagrobna Wita Stwosza Warszawa 1957
  • Dobrosława Horzela, Adam Organisty (red.) Wokół Wita Stwosza, Katalog wystawy, Kraków 2004
  • Wokół Wita Stwosza. Materiały z międzynarodowej konferencji naukowej w Muzeum Narodowym w Krakowie 19 – 22 maja 2005, Muzeum Narodowe w Krakowie 2006. «Studia i materiały Naukowe Muzeum Narodowego w Krakowie», [t. 2]
  • Ołtarz Mariacki Wita Stwosza Tadeusz Chrzanowski Warszawa 1985

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons