Witkowo

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy Witkowa miasta wielkopolskiego. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Witkowo
Bank Ludowy w Witkowie
Bank Ludowy w Witkowie
Herb Flaga
Herb Witkowa Flaga Witkowa
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat gnieźnieński
Gmina Witkowo
gmina miejsko-wiejska
Burmistrz Krzysztof Szkudlarek
Powierzchnia 8,3 km²
Populacja (2009)
• liczba ludności
• gęstość

7934
956 os./km²
Strefa numeracyjna
+48 61
Kod pocztowy 62-230
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Witkowo
Witkowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Witkowo
Witkowo
Ziemia 52°26′11″N 17°46′27″E/52,436389 17,774167Na mapach: 52°26′11″N 17°46′27″E/52,436389 17,774167
TERC
(TERYT)
4303903104
Urząd miejski
ul. Gnieźnieńska 1
62-230 Witkowo
Wikisłownik Hasło Witkowo w Wikisłowniku
Strona internetowa

Witkowomiasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, położone na Równinie Wrzesińskiej. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Witkowo.

Do 1927 miasto było siedzibą urzędu starostwa powiatu witkowskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. konińskiego. Od 1999 roku Witkowo znajduje się w powiecie gnieźnieńskim, w północno-wschodniej części województwa Wielkopolskiego. Witkowo to obecnie centrum administracyjne gminy miejsko-wiejskiej. Zajmuje 8,3 km² i zamieszkuje je ok. 7,8 tys. osób. W centrum miasta występuje zabudowa o charakterze zwartym.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Miasto i Gmina Witkowo leży na pojezierzu Gnieźnieńskim, we wschodniej części Niziny Wielkopolskiej. Od zachodu i północy graniczy z gminami Niechanowo i Trzemeszno, natomiast od wschodu i południa z gminami powiatu słupeckiego: Strzałkowo, Powidz oraz Orchowo i na niewielkim odcinku z gminą Września (powiat wrzesiński) W skład gminy wchodzi 26 sołectw i miasto Witkowo. Przez miasto przebiega główna trasa łącząca Gniezno ze Słupcą i dalej leżącym Koninem. Gmina ma bardzo dobre połączenia komunikacyjne we wszystkich kierunkach: Witkowo-Gniezno-Poznań lub Bydgoszcz-Witkowo-Września; Witkowo-Słupca-Konin.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

W gospodarce Gminy i Miasta Witkowa dominuje rolnictwo, usługi i drobna wytwórczość oraz turystyka i rekreacja. Niemniej w gminnych planach zagospodarowania są wyznaczone tereny aktywizacji gospodarczej, na których można zlokalizować przemysł o różnym stopniu uciążliwości. Na terenie miasta i gminy zarejestrowanych jest 700 podmiotów gospodarczych. Dominują jednostki handlowe oraz budowlane, ale stosunkowo liczne są również podmioty związane z obsługą nieruchomości oraz przetwórstwem. W gminie jest 900 indywidualnych gospodarstw rolnych. Średnia wielkość gospodarstwa wynosi 15 ha z tendencją wzrostową. W gminie znajduje się 12.147 ha użytków rolnych w klasach bonitacyjnych II-IV. W produkcji roślinnej dominują pszenica, rzepak, rzepak ozimy, buraki cukrowe, ziemniaki, zboża paszowe oraz kukurydza. Produkcja zwierzęca obejmuje chów bydła mlecznego i trzody chlewnej. Pomimo położenia pół i pozostałych użytków rolnych na glebach mało żyznych, a także niekorzystnych czynnikach obecnego tutaj klimatu (obszar gminy Witkowo i Powidz to obszary gdzie występuje najniższa w Polsce roczna suma opadów), dzięki wysokiemu poziomowi kultury rolnej rolników i umiejętnemu gospodarowaniu, udaje się zebrać dosyć duże plony. Gospodarka Witkowa jest ściśle związana z 33 Bazą Lotnictwa Transportowego w Powidzu (jednego z największych pracodawców w gminie). Lotnisko w Powidzu należy do największych tego typu obiektów w Europie.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1363 – pierwszy dokument pisany, gdzie wymieniono miejscowość Witkowo (miejsce pochodzenia plebana w Tulcach)
  • 1403 – plebanem Witkowa był Strzeszek syn Wawrzyńca, późniejszy kanonik gnieźnieński i poznański oraz scholastyk łęczycki
  • 1521/1523 – Liber beneficjorum Jana Łaskiego wymienia parafialną wieś Witkowo, identyfikowaną jako obecne miasto i stolicę gminy
  • 1676 – nabycie praw miejskich (A. Warschauer) ogólnie w literaturze przyjęto 1684
  • 1684 – przywilej królewski nadający mieszkańcom prawo do odbywania jarmarków
  • 1718 – najstarszy inwentarz Witkowa
  • 1782 – odnowienie przywileju miejskiego Witkowa
  • 1793-1807 – przejęcie Ziemi Witkowskiej (uwzględnione w pruskiej indegaudzie) przez władze pruskie
  • 1807-1812 – czas Księstwa Warszawskiego
  • 1812 landratura powidzka, 1821 dekanat powidzki
  • 1815 – ponownie pod panowaniem pruskim – Wielkie Księstwo Poznańskie
  • 1817 – wielki pożar Witkowa
  • 1817-1847 – odbudowa (miasto w rękach rodziny Wołłowiczów)
  • 1863-1864 – zaplecze dla powstańców (magazyn broni)
  • 1887 – wydzielenie powiatu witkowskiego (powierzchnia 58.896 ha, w tym 39.132 ha gruntów ornych, obejmujący Czerniejewo, Mielżyn, Powidz, Witkowo)
  • 1896 – uruchomienie kolejki wąskotorowej
  • 1918, 12 listopada – koniec administracji niemieckiej, Rewolucja Witkowska i przejęcie władzy przez Radę Robotniczo-Żołnierską.
  • 1926 – likwidacja powiatu witkowskiego przez władze II Rzeczypospolitej
  • 1939 – okupacja hitlerowska
  • 1945, 21 stycznia – wyzwolenie (administracyjnie w woj. poznańskim, pow. gnieźnieński, od 1975 woj. konińskie)
  • 1990, 27 maja – pierwsze wybory samorządowe
  • 1995, 1 stycznia – administracyjne wyłączenie terenu gminy Powidz (pow. 8 015 ha, liczba ludności 2 100)

Na terenie gminy można odnaleźć liczne ślady przeszłości. We wsiach Chłądowo i Małachowo Złych Miejsc znajdują się grodziska wczesnośredniowieczne z czasów Mieszka I. Istnienie tych dwóch osad wiąże się z inną miejscowością- Wiekowo. Ulokowana jest ona na wzniesieniu na półwyspie Jeziora Niedziegięl. Kolejne osady odkrywano również na północ od Wiekowa, w okolicach wsi Ostrowite Prymasowskie. O ludzkiej bytności świadczą resztki naczyń, wazonów, czy chociażby figurka „Izys” z brązu (wykopana w Małachowie Złych Miejsc), poza tym monety polskie i żydowskie- znalezione w Witkowie. Historia tych obszarów sięga XII wieku. W tym czasie znana już była osada położona wśród rozległych lasów zwanych Puszczą Mąkowską. Po raz pierwszy nazwę Witkowo wspomniano w 1363 roku (od plebana w Tulcach o Marcinie z Witkowa). W XV wieku proboszcz Wincenty Kot (wykształcony w Akademii Krakowskiej), uzyskał godność arcybiskupa gnieźnieńskiego i prymasa Polski. Prawa miejskie Witkowo uzyskało w 1676 roku, a w 1684 roku uzyskało przywilej organizowania jarmarków. Ponowienie lokacji zatwierdził król Stanisław August Poniatowski, co nastąpiło w 1782 roku. Witkowo było punktem przecięcia się wielu ważnych szlaków handlowych. W 1887 roku powołano Powiat Witkowski, który istniał do 1927 roku. Powiat obejmował miasta Czerniejewo, Mielżyn, Powidz. Właścicielami Witkowa był wywodzący się ze Śląska, rycerski ród Korzboków, a następnie szlacheckie rodziny Spławskich, Przyjemskich, Kaczkowskich, Działyńskich, Sułkowskich Wołłowiczów. Witkowianie byli znani ze swojego patriotyzmu: dziedzic Witkowa Antoni Sułkowski, późniejszy wojewoda gnieźnieński, który po pierwszym rozbiorze Polski bronił przynależności miasta do Rzeczypospolitej. Nie można również zapominać o uczestnikach insurekcji kościuszkowskiej, wojen napoleońskich, powstań: styczniowego, listopadowego, wielkopolskiego. Witkowo odzyskało niepodległość 1918 roku. Przywrócono urzędowy język polski, polskie nazwy miejscowości, wprowadzono też własną powiatową walutę.

Po wybuchu II wojny światowej część ludności wysiedlono do Generalnego Gubernatorstwa, wiele osób trafiło do niemieckich obozów koncentracyjnych albo wysłanych na roboty przymusowe do Niemiec. Hitlerowcy zniszczyli w mieście domy i zakłady Żydów (m.in. kirkut – cmentarz żydowski, synagogę). W oddziałach Armii Krajowej działał witkowianin Adam Borys – dowódca oddziału „Parsol”, organizator i wykonawca zamachu na Kutscherę. Jego imię nosi obecnie Gimnazjum przy ul. Poznańskiej. W 300. Dywizjonie Bombowym im. Ziemi Mazowieckiej walczył Józef Skowron, który uczestniczył w lotach bojowych nad miasta niemieckie i teren Francji. Spod okupacji hitlerowskiej Witkowo zostało wyzwolone 21 stycznia 1945 roku. W okresie powojennym Witkowo znalazło się w województwie poznańskim, w powiecie gnieźnieńskim. Po reformie administracyjnej od 1975 roku należało do województwa konińskiego. Obecnie Witkowo jest częścią województwa wielkopolskiego. W 1995 roku z terenu Gminy Witkowo wyłączono część miejscowości, tworząc gminę Powidz.

Wspólnoty wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Miejscowa rzymskokatolicka parafia św. Mikołaja należy do dekanatu witkowskiego. W mieście działa też Chrześcijański Zbór Świadków Jehowy z Salą Królestwa[1].

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie miasta, jak i gminy znajduje się wiele interesujących obiektów zabytkowych. Na uwagę zasługują m.in. zespoły dworsko- pałacowe w Kołaczkowie, Jaworowie, Mielżynie i Królewcu, kościoły parafialne pw. św. Mikołaja w Witkowie, pw. Wszystkich Świętych w Mielżynie, pw. Świętego Marcina w Ostrowitym Prymasowskim, dawny budynek Sądu Grodzkiego (obecnie zakład poprawczy), budynek dawnego starostwa powiatu witkowskiego (obecnie mieszkania, przy ul. Warszawskiej). Godne uwagi są również zespoły zabytkowych kamieniczek i zespół młyna w Witkowie, a także czynna Gnieźnieńska Kolej Wąskotorowa, która jest jedną z niewielu kolei w Europie prowadząca pociągi z parowozem (PX48). Dawniej kolej służyła mieszkańcom ułatwiając komunikację z Gnieznem, Mielżynem, Wrześnią, Powidzem, przejściem granicznym w Anastazewie (dawna granica zaborów pruskiego i rosyjskiego), ale również z Koninem, Kołem czy nawet Łodzią. W niektórych miejscach zachowały się dawne elementy kolejki. Więcej w artykule Pozostałości po Gnieźnieńskiej Kolei Wąskotorowej. W Witkowie znajduje się Sala Historii, która udostępnia mieszkańcom eksponaty związane z historią miasta i okolic Witkowa.

Ponadto:

  • kamienice znajdujące się przy ulicy Stary Rynek
  • sąd rejonowy (obecnie budynek pełni rolę domu poprawczego)
  • szpital (obecnie budynek pełni rolę szkoły)
  • Pomnik Powstańców Wielkopolskich

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Na stałe w kalendarz tradycyjnych imprez i uroczystości w Witkowie weszły: Dożynki Gminne, Dni Witkowa, uroczystości związane m.ni. z rocznicami uchwalenia Konstytucji 3 Maja, Dnia Niepodległości.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

Sieć placówek oświatowych na terenie gminy tworzą: Gimnazjum w Witkowie, Zespół Szkolno- Przedszkolny w Mielżynie, Szkoła Podstawowa nr 3 (połączona ze szkołą podstawową nr 2) w Witkowie, Szkoła Podstawowa w Gorzykowie (przeznaczona do likwidacji), Przedszkole Miejskie w Witkowie, Ochronka- niepubliczne przedszkole prowadozne przez Zgromadzenie Sióstr Służebniczek Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny. Funkcjonuje również Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych w Witkowie, który obejmuje: Liceum Ogólnokształcące, Technikum Żywienia, Technikum Ekonomiczne, Szkołę Zawodową.

Kultura i sport[edytuj | edytuj kod]

Za działalność kulturalną i sportową jest odpowiedzialny Ośrodek Kultury, Sportu i Rekrecji (OKSiR), Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy Witkowo, Ochotnicza Straż Pożarna w Witkowie, Gimnazjum i świetlice wiejskie. Na terenie gminy działają również organizacje pozarządowe, które wspierają Gminę w tym obszarze działań. Niektóre obiekty sportowe: Boisko Orlik, Hala sportowa przy szkole podstawowej nr 3, Hala sportowa przy Gimnazjum w Witkowie, Hala sportowa przy Zespole Szkolno- Przedszkolnym w Mielżynie, boisko wielofunkcyjne przy ul. Czerniejewskiej w Witkowie, Skate Park przy ul. Czerniejewskiej, Stadion Sportowy przy ul. Sportowej, Korty tenisowe przy ul. Sportowej, kompleks boisk wielofunkcyjnych na terenie Ośrodka Wypoczynkowego w Skorzęcinie.

Przyroda[edytuj | edytuj kod]

Tereny Gminy Witkowo to obszary o wysokich walorach przyrodniczo- krajobrazowych oraz wypoczynkowych. Występują tutaj zmienna rzeźba terenu, kompleksy leśne, liczne jeziora. Znaczną cześć gminy- o powierzchni 4900 ha zajmuje Powidzki Park Krajobrazowy. Lasy zajmują 3,9 tys. ha powierzchni gminy.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Gmina Witkowo jest najbardziej turystyczną gminą powiatu gnieźnieńskiego i województwa wielkopolskiego. Rozwojowi turystki sprzyjają walory naturalne, czyste jeziora, piękne lasy, czyste środowisko. Najcenniejszym obiektem gminy jest Ośrodek Wypoczynkowy w Skorzęcinie. Zajmuje obszar 41 ha, oferuje turystom 6 tys. miejsc noclegowych. Ośrodek jest położony w lesie pomiędzy Jeziorami Niedzięgiel (640 ha powierzchni, 22 m głębokości) a Jeziorem Białym (46 ha powierzchni, głębokość 10,2 m). Ośrodek został całkowicie zmodernizowany dzięki środkom unijnym. Do Skorzęcina ściągją nie tylko turyści z okolic, ale nawet zagranicy. Gęsta sieć ścieżek rowerowych oraz szlaków spacerowych zachęca do aktywnego wypoczynku.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Folder promocyjny Gmina i Miasto Witkowo wydany w ramach projektu pn.: „Poznaj przyrodę i zabytki Witkowa oraz obszaru LGD Stowarzyszenia Światowid”.
  • Przemysław Hauser (red.), Dzieje Witkowa, wydawnictwo WBPiCAK, Poznań 2010.
  • Zygmunt Wieliczka, Powiat Witkowski w okresie rewolucji niemieckiej 1918-1919, wydanie nowe poszerzone pod redakcją Grzegorza Musidlaka, Norbertinum, Lublin-Witkowo 2008.

Przypisy

  1. Dane według raportów wyszukiwarki zborów (www.jw.org) z 12 lutego 2013.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

,