Witold Małcużyński

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Witold Małcużyński
Małcużyński.jpg
Witold Małcużyński (ok. 1935)
Imię i nazwisko Witold Małcużyński
Data i miejsce urodzenia 10 sierpnia 1914
Koziczyna
Pochodzenie polskie
Data i miejsce śmierci 17 lipca 1977
Palma de Mallorca
Instrument fortepian
Gatunek muzyka poważna
Zawód muzyk
Wytwórnia płytowa Columbia, EMI
Odznaczenia
Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski

Witold Małcużyński (ur. 10 sierpnia 1914[1] w Koziczynie (ob. lit. Kazokinė) na Wileńszczyźnie koło Święcian, zm. 17 lipca 1977[1] w Palma de Mallorca[1]) – polski pianista. Brat Karola Małcużyńskiego, posła na sejm i dziennikarza. Odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

W wieku 5 lat zaczął grać na fortepianie, ale systematyczną naukę podjął, mając lat 9. W 1929 został przyjęty do Konserwatorium Warszawskiego, do klasy fortepianu Jerzego Lefelda, pod którego kierunkiem rozwijał swój talent do 1932. Po uzyskaniu w tym samym roku matury w Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego w Warszawie[2], został studentem kursu wyższego w Konserwatorium Warszawskim u Józefa Turczyńskiego. W tym czasie rozpoczął także studia prawnicze i filozoficzne na Uniwersytecie Warszawskim, z których jednak zrezygnował. W 1936 ukończył konserwatorium, otrzymując dyplom z odznaczeniem. W tym samym roku, kilka dni przed egzaminem dyplomowym, został laureatem V nagrody Międzynarodowego Konkursu Muzycznego w Wiedniu oraz zadebiutował w Filharmonii Warszawskiej. W 1937 został laureatem III Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina (III nagroda).

Mimo konkursowego sukcesu, postanowił uczyć się dalej i pracować nad poszerzeniem repertuaru. W tym celu wyjechał do Paryża i przez kilka miesięcy, na przełomie 1937 i 1938, pobierał lekcje u Marguerite Long i Isidora Philippa. W połowie 1938 wrócił do Polski. Wkrótce dał w Warszawie kilka koncertów oraz odbył tournée po kraju, grając również w miastach prowincjonalnych. Pod koniec lata 1939 wyjechał do Paryża, by poślubić francuską pianistkę, Colette Gaveau, poznaną podczas konkursu chopinowskiego.

Witold Małcużyński i Julian Godlewski, poznany w Argentynie, długoletni przyjaciel pianisty
Warszawa, 1976

Wybuch II wojny światowej zastał go w Paryżu. Natychmiast zgłosił się do Wojska Polskiego we Francji i dzięki interwencji Ignacego Paderewskiego otrzymał przydział do pracy artystyczno-propagandowej w obozach wojskowych. W styczniu 1940 zadebiutował na paryskiej estradzie, wykonując koncert fortepianowy f-moll Chopina z towarzyszeniem Orkiestry Pasdeloupa, prowadzonej przez Alberta Wolfa. Koncert został przyjęty z entuzjazmem. Po wkroczeniu wojsk niemieckich do Francji Małcużyński wraz żoną uciekł w zaplombowanym wagonie kolejowym do Lizbony, a następnie popłynął statkiem do Argentyny. W listopadzie 1940 pianista dał pierwszy koncert w Buenos Aires, odnosząc wielki sukces. Do 1942 koncertował z powodzeniem w wielu krajach Ameryki Południowej. Dzięki zyskanej sławie przybył na zaproszenie Yehudi Menuhina do Stanów Zjednoczonych i w kwietniu 1942 zagrał sonatę fortepianową h-moll Ferenca Liszta w Carnegie Hall w Nowym Jorku. W latach 1942-45 występował w wielu amerykańskich metropoliach (Nowy Jork, Boston, Chicago, San Francisco) z takimi dyrygentami, jak Siergiej Kusewicki, Dimitri Mitropoulos, Pierre Monteux, Paul Paray, Fritz Reiner, Artur Rodziński, George Szell. Wraz z Bronisławem Hubermanem i Grzegorzem Fitelbergiem dał kilka koncertów muzyki polskiej w Nowym Jorku i Montrealu.

Pod koniec wojny, w marcu 1945 Małcużyński dotarł transportem wojskowym do Anglii. Wkrótce zaczął ponownie koncertować niemal na całym świecie. W 1949 odbył światowe tournée z programem chopinowskim z okazji 100. rocznicy śmierci kompozytora, które zainaugurował recitalem w Carnegie Hall, a zakończył 17 października w paryskim Palais de Chaillot. Po raz pierwszy po wojnie przyjechał do Polski w 1958. Zagrał w Warszawie, Katowicach, Krakowie i Poznaniu. Każdy jego występ „był niemal patriotycznym świętem, a on sam uchodził za bohatera narodowego”[1]. W 1960 odbył również światowe tournée w 150. rocznicę urodzin Chopina, dając ok. 150 koncertów.

Repertuar Małcużyńskiego obejmował przede wszystkim utwory Chopina, ale także Liszta, Brahmsa, Szymanowskiego, Skriabina, Debussy’ego, Bartóka i Prokofiewa. Był niezrównanym interpretatorem koncertu fortepianowego A-dur Liszta, I koncertu b-moll Czajkowskiego, III koncertu d-moll Rachmaninowa, I koncertu d-moll Brahmsa. Wszystkie te koncerty wraz z recitalem chopinowskim i sonatą h-moll Liszta zostały przez pianistę nagrane dla wytwórni Columbia. Małcużyński nagrywał również dla firm Angel i EMI.

Uczestniczył w pracach jury międzynarodowych konkursów pianistycznych: Konkursu im. Fryderyka Chopina w Warszawie (1960, 1965, 1975), Konkursu im. Marguerite Long – Jacques'a Thibauda w Paryżu (1946, 1955, 1960, 1965, 1977), Konkursu im. Magdy Tagliaferro w Paryżu (1960) i Konkursu Muzycznego im. Królowej Elżbiety Belgijskiej w Brukseli (1960). Witold Małcużyński przyczynił się do zwrotu Polsce przez władze kanadyjskie skarbów wawelskich i bezcennych pamiątek narodowej kultury, które na okres wojny zostały wywiezione za ocean na przechowanie. Był ponadto pierwszym Polakiem uczącym się (w latach 50. i 60.) jogi metodą B.K.S. Iyengara[3], którą stosował podczas przygotowań do koncertów.

Grób Witolda Małcużyńskiego
na Cmentarzu Powązkowskim
Warszawa, 8 lipca 2006

Zmarł na Majorce 17 lipca 1977. Jego imieniem nazwano ulice w Białogardzie, na warszawskim Natolinie[4] i w radomskim Pruszakowie[5] oraz na gdańskim osiedlu Suchanino[6] w Kościerzynie i Słupsku.

Wybrana dyskografia (CD)[edytuj | edytuj kod]

  • 1989 Witold Małcużyński Plays Chopin (Polskie Nagrania)
  • 1993 Witold Małcużyński – Fantasies-Nocturnes-Scherzos (Allegro Corporation)
Malcuzynski Plays Chopin – Grand Polonaise, Volume 2 (Allegro Corporation)
  • 1994 Malcuzynski: Artist Profile (Chopin: Piano Concerto No. 2/Piano Sonata No. 3/Waltzes/Mazurkas) (EMI Classic)
  • 1999 Witold Małcuzynski – Chopin-Rachmaninov (Dante)
  • 2000 Witold Malcuzynski Plays Chopin, Liszt and Szymanowski (Piano Masters) (Pearl)
  • 2001 Witold Malcuzynski – Brahms-Beethoven-Chopin (Aura Classics)
Witold Malcuzynski Plays Great Romantic Piano Music (2CD) (Royal Long Players)
  • 2003 Witold Małcużyński Brahms-Franck-Bach-Busoni (Polskie Nagrania)
  • 2006 Witold Małcużyński – Johannes Brahms Piano Concerto No.1 in D minor op. 15 (Polskie Nagrania)
  • 2007 Witold Małcużyński – Chopin: Piano Concerto No. 2; Rachmaninov: Piano Concerto No. 3 (nagr. 1946-1949) (Guild)
Witold Malcuzynski Intermezzo (Fabula Classica)
  • 2010 Witold Małcużyński – Chopin (digipack) (Polskie Radio)

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Narodowy Instytut Fryderyka Chopina – Witold Małcużyński (pol.) [dostęp 2011-03-25]
  2. W: Smolna 30. Gimnazjum im. Jana Zamoyskiego Warszawa: PIW, 1989, w spisie absolwentów rocznika 1932 na s. 354, pozycja 37. oraz fotografia nr 48. po s. 224.
  3. Akademia Hatha-Jogi: B.K.S. Iyengar – Uczniowie. [dostęp 2011-04-22].
  4. Warszawa, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2011-04-04].
  5. Radom, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2011-04-15].
  6. Gdańsk, ul. Małcużyńskiego. [dostęp 2012-12-02].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]