Woda żywa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Woda żywa − zwrot używany w biblijnych tekstach przypisywanych św. Janowi Ewangeliście (Ewangelia według św. Jana Apostoła, Apokalipsa), który w interpretacjach egzegetycznych uważany jest za synonim Ducha Świętego[1][2][3].

Obszerny fragment Janowej Ewangelii − J 4,10-26 − w którym wzmiankowana jest woda żywa[4], nazywany jest czasem «Mową o wodzie żywej», «Dyskursem o wodzie żywej»[5].

Termin był też używany w modlitwie w czasie rytuału chrzcielnego, w wezwaniu o zstąpienie Ducha Świętego przy polaniu wodą[6][7].

Ewangelia Jana[edytuj | edytuj kod]

Tradycyjnie «woda żywa» w czwartej Ewangelii interpretowana jest jako Duch Święty, trzecia osoba Trójcy Świętej. Dotyczy to m.in. fragmentu 4,15[3].

Fragment J 4,10-26 oraz epizod z Samarytanką opisany w rozdz. 4[8] uznawane są przez biblistów za swego rodzaju «Mowę o wodzie żywej». Jest to jedna z siedmiu mów wyszczególnianych w treści Ewangelii Jana obok siedmiu znaków/cudów, które uczynił Jezus[9]. Drugą ważną mową Chrystusa wyszczególnioną w tej ewangelii jest «Mowa o chlebie życia» znajdująca się w rozdz. 6,22-59[10][11]. Chociaż każda z tych mów stanowi odrębny dyskurs w treści księgi, komplementując się wzajemnie stanowią wyodrębniony przez egzegetów temat: «Chrystus życiem»[5][12].

Rozmowa z Samarytanką[edytuj | edytuj kod]

Jacek Malczewski, Chrystus i Samarytanka przy studni, 1910, kolekcja prywatna

Pierwszy raz motyw «wody żywej» pojawia się w rozdz. 4, w czasie tzw. Rozmowy z Samarytanką. «Wodą żywą» w pojęciu Izraelitów była woda źródlana. W Starym Testamencie miała często znaczenie symboliczne. Przedstawiała prawdę lub Prawo (hebr. תורה), często też samego Boga[13][14]. U proroków była obrazem błogosławieństwa, łaski czy zbawienia mesjańskiego[15]. W trakcie rozmowy Jezus przechodzi od znaczenia naturalnego do znaczenia nadprzyrodzonego. W oparciu o różne przesłanki zawarte w treści samej Ewangelii Jana egzegeci upatrują w «wodzie żywej» symbol nauki objawionej ludziom przez Chrystusa, samego Chrystusa czy też Ducha Świętego. Znaczenia te nie wykluczają się wzajemnie, ale się uzupełniają i przedstawiają różne aspekty daru jaki Ojciec daje w Synu[16].

W Święto Namiotów[edytuj | edytuj kod]

Słowa zawarte w tej perykopie Jezus miał wypowiedzieć w ostatnim najważniejszym dniu Święta Namiotów (hebr. ‏סוכות‎)[17]. Ewangelista sam wyjaśnia, czym albo raczej kim jest «woda żywa»: "A powiedział to o Duchu, którego mieli otrzymać wierzący w Niego" (J 7,39).

Spór egzegetyczny dotyczy miejsca pochodzenia «wody» a więc Ducha. Dwojaka lekcja tego tekstu wpływa na rozdwojenie w interpretacji. Raz źródłem wody żywej jest wierzący, w drugiej wersji sam Chrystus. Pierwsza interpretacja bierze swój początek w szkole aleksandryjskiej i obecna jest u Orygenesa, Cyryla Aleksandryjskiego, Cyryla Jerozolimskiego, Grzegorza z Nyssy, u Ambrożego czy też u św. Hieronima[16].

Bardziej prawdopodobna lekcja, upatrująca w Chrystusie Panu źródło «wody żywej», zdaje się odnosić do proroctwa z Księgi Zachariasza 14,8. Za tą interpretacją przemawia kontekst święta i miejsce wygłaszania mowy. Poprzez Hipolita i Ireneusza lektura ta sięga do samej osoby Jana Apostoła, autora Ewangelii. Woda wylewana na ołtarz w świątyni podczas święta stała się dla św. Jana symbolem zbawienia, które daje Chrystus. Jest to aluzja do ofiary na ołtarzy krzyża na Golgocie: ciało Pana zostało przebite, by wypłynęły z niego «potoki wody żywej» − zbawienie w Duchu danym przez Pana. Za tą interpretacją idą bibliści: Jeremias, Dodd, Bultmann i inni[16].

Apokalipsa[edytuj | edytuj kod]

Przedstawienie Fleuve de Vie, Rzeki życia z Księgi Apokalipsy, Urgell Beatus (f°198w-199), ok. X w.

Autor natchniony dwukrotnie mówi o wodzie żywej w Księdze Apokalipsy: w rozdz. 21, w wersecie 6 w odniesieniu do Nowego Jerusalem: „Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia”, zaś w rozdz. 22, w wersecie 1: „I ukazał mi rzekę wody życia, lśniącą jak kryształ, wypływającą z tronu Boga i Baranka. W obu przypadkach termin interpretowany jest jako Duch Święty”[2]. Katechizm Kościoła Katolickiego uważa to określenie Ducha Świętego, za jedno z najpiękniejszych (nr 1137)[18]. Przewijający się w pismach Janowych temat wody żywej może zostać przedstawiony w następujący sposób[19]:

Ewangelia Jana 4,14 Ewangelia Jana 7,37.38 Apokalipsa 21,6
... woda, którą ja mu dam, stanie się w nim źródłem wody wytryskającej ku życiu wiecznemu. ... Jeśli ktoś jest spragniony... niech przyjdzie do mnie i pije!... Strumienie wody żywej popłyną z jego wnętrza. ... Ja pragnącemu dam darmo pić ze źródła wody życia.

Użycie zwrotu «woda żywa» w 20 rozdz. Apokalipsy stanowi motyw składowy wspólnego dla całej księgi "wątku o życiu". Pojawia się on, gdy mowa jest o «księdze życia» w rozdz. 21[20] oraz o «drzewie życia» w rozdz. 22[21][22][23]. Protestancki biblista John Stott upatruje tutaj związek z motywem «życia wiecznego», o którym mowa jest w 17 rozdz. Ewangelii Jana[24]: „A to jest życie wieczne: poznać Ciebie, jedynego, prawdziwego Boga, i Tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa”[25].

Przypisy

  1. David L. Jeffrey: A Dictionary of biblical tradition in English literature. Gran Rapids: Wm. B. Eerdmans Publishing, 1992, s. 457–458. ISBN 0-8028-3634-8. [dostęp 2013-01-31]. (ang.)
  2. 2,0 2,1 Thomas Aquinas, Fabian R. Larcher (tłum.), James A. Weisheipl (tłum.): Commentary on the Gospel of John. Chapters 1-5. Washington D.C.: Catholic University of America Press, 2010, s. 91. ISBN 9780813217734. (ang.)
  3. 3,0 3,1 Saint Augustine, Edmund Hill (tłum.): Homilies on the Gospel of John. Hyde Park: New City Press, 2009, s. 284. ISBN 978-1-56548-318-7. [dostęp 2013-01-31]. (ang.)
  4. J 4,10-26 w przekładach Biblii.
  5. 5,0 5,1 Charles Kingsley Barrett: The Gospel according to St. John: an introduction with commentary and notes on the Greek text. Philadelphia: The Westminster Press, 1955, s. 12. ISBN 0-664-22180-7. (ang.)
  6. Everett Ferguson: Baptism in the early church: history, theology, and liturgy in the first five centuries. Grand Rapids: William B. Eerdmans Pub. Co., 2009, s. 730. ISBN 9780802827487. (ang.)
  7. Maxwell E. Johnson: The rites of Christian initiation: their evolution and interpretation. Collegeville: Liturgical Press, 2007, s. 288. ISBN 9780814662151. (ang.)
  8. J 4,4-26 w przekładach Biblii.
  9. Ben Witherington: The Indelible Image: The Theological and Ethical World of the New Testament. T. 1: The individual witnesses. Downers Grove: Academic, 2009, s. 559. ISBN 0-8308-3861-9. (ang.)
  10. J 6,22-59 w przekładach Biblii.
  11. Thomas L. Brodie: The Gospel According to John: A Literary and Theological Commentary. New York: Oxford University Press, 1997, s. 266. ISBN 0-19-511811-1. (ang.)
  12. William Edwy Vine: Christ (Vine's Topical Commentaries). Nashville: Thomas Nelson, 2010, s. 124. ISBN 1-4185-4309-8. (ang.)
  13. Jr 2,13 w przekładach Biblii.
  14. Jr 17,13 w przekładach Biblii.
  15. Por. np. Iz 12,2.32; Am 5,24; Ps 78,15; Ez 36,15; Za 14,8.
  16. 16,0 16,1 16,2 Damian Szojda OFM: Woda żywa. W: Feliks Gryglewicz (pod red.): Egzegeza Ewangelii św. Jana. Kluczowe teksty i tematy teologiczne. Wyd. 2. Lublin: Redakcja Wydawnictw Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1992, s. 283-290. ISBN 83-228-0263-3.
  17. J 7,37 w przekładach Biblii.
  18. Katechizm Kościoła Katolickiego. Wyd. 2. Poznań: Pallottinum, 2002, s. 287. ISBN 83-7014-430-6.
  19. Paul Barnett: Jesus & the Rise of Early Christianity: a history of New Testament times. Downers Grove: InterVarsity Press, 2002, s. 312. ISBN 0-8308-2699-8. (ang.)
  20. Ap 21,27 w przekładach Biblii.
  21. Ap 22,2 w przekładach Biblii.
  22. Ap 22,14 w przekładach Biblii.
  23. Ap 22,19 w przekładach Biblii.
  24. J 17,3 w przekładach Biblii.
  25. John Stott, Sandy Larsen, Dale Larsen: Revelation: The Triumph of Christ. Nottingham: Inter-Varsity Press, 2008, s. 53. ISBN 9780830820238. (ang.)