Województwo śląskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Na mapach: 50°20′N 19°00′E/50,333333 19,000278

Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy współczesnego województwa. Zobacz też: inne jednostki o nazwie województwo śląskie.
województwo śląskie
Herb województwa śląskiego Flaga województwa śląskiego
Herb województwa Flaga województwa
Slaskie (EE,E NN,N).png
województwo śląskie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
Katowice Herb.svg Katowice
Urząd Wojewódzki Katowice,
ul. Jagiellońska 25
Wojewoda Piotr Litwa
Urząd Marszałkowski Katowice, ul. J. Ligonia 46
Marszałek Mirosław Sekuła
Powierzchnia 12 333,09 km²
Ludność 4 593 358[1] mieszk.
(30 czerwca 2014)
Gęstość zaludnienia 372 mieszk./km²
Urbanizacja 77,6%
Tablica rejestracyjna S
TERYT 24
Kod ISO PL-SL
Podział administracyjny województwa śląskiego
Powiaty województwa śląskiego
miasta na prawach powiatu 19
powiaty 17
gminy miejskie 49 (miasta: 71)
miejsko-wiejskie 22
wiejskie 96
Adres urzędu
wojewódzkiego
Jagiellońska 25
40-032 Katowice
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo śląskie w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Śląski Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa śląskiego

Województwo śląskiejednostka samorządu terytorialnego i jednostka podziału administracyjnego Polski o powierzchni 12 333,09 km², położona na obszarze Niziny Śląskiej, Wyżyny Śląsko-Krakowskiej, Kotliny Oświęcimskiej, Pogórza Zachodniobeskidzkiego, Beskidów Zachodnich. Obejmuje wschodnią część historycznych ziem Górnego Śląska i część zachodniej Małopolski, w tym Zagłębie Dąbrowskie, Zagłębie Krakowskie, Żywiecczyznę i Częstochowę. Zamieszkuje je 4,59 mln osób[1]. Jest województwem o najwyższym stopniu urbanizacji i gęstości zaludnienia. Siedzibą władz województwa są Katowice.

Województwo śląskie jest jedynym województwem w Polsce, w którym jest więcej miast na prawach powiatu (19) niż powiatów (17).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Śląska.

Po raz pierwszy województwo śląskie powołano w II Rzeczypospolitej. Posiadało ono dużo szerszy zakres kompetencji niż inne ówczesne polskie województwa i obejmowało wszystkie historyczne ziemie Górnego Śląska, które znalazły się w międzywojennej Polsce (m.in. Katowice, Rybnik, Pszczyna, Wodzisław, Żory, Mikołów, Tychy, Królewska Huta, Tarnowskie Góry, Miasteczko Śl., Woźniki, Lubliniec, Cieszyn, Skoczow, Bielsko). Województwo to nie obejmowało – w przeciwieństwie do obecnego – ziem i miast dawnej, przedrozbiorowej I Rzeczypospolitej. Spośród tych ostatnich część południowa weszła w skład województwa krakowskiego (Żywiec, Wilamowice, Biała Krakowska oraz Jaworzno), natomiast część północno-wschodnia (m.in. Będzin, Dąbrowa Górnicza, Sosnowiec, Częstochowa, Myszków, Szczekociny, Zawiercie, Slawków) należała do województwa kieleckiego.

W następstwie agresji nazistowskich Niemiec na Polskę (Kampania wrześniowa) ukazał się dekret Hitlera O podziale i zarządzie terenów wschodnich, wydany 8 października 1939 roku. Utworzono prowincję śląską (Gau Schlesien), z siedzibą we Wrocławiu. Składała się ona z czterech okręgów rejencyjnych: katowickiego, opolskiego, wrocławskiego i legnickiego. W skład rejencji katowickiej weszły powiaty: katowicki, chorzowski, tarnogórski, bytomski, zabrski, gliwicki, frysztacki, cieszyński, bielski, bialski, żywiecki, pszczyński, sosnowiecki, będziński oraz część powiatów chrzanowskiego, olkuskiego, rybnickiego i wadowickiego. Natomiast zgodnie z dekretem Hitlera z 12 października 1939 roku o powołaniu Generalnego Gubernatorstwa (Generalgouvernement), Częstochowa należała do GG.

W 1941 r. nastąpił podział administracyjny Prowincji Śląsk (Provinz Schlesien), w wyniku którego utworzono Prowincję Górny Śląsk (Provinz Oberschlesien):

  • Rejencja Katowice (Regierungsbezirk Kattowitz) – całe województwo śląskie bez powiatu lublinieckiego, powiat będziński i część olkuskiego z województwa kieleckiego oraz powiaty bialski, żywiecki i część powiatów chrzanowskiego i wadowickiego z województwa krakowskiego
  • Rejencja Opole (Regierungsbezirk Oppeln) – powiat lubliniecki województwa śląskiego oraz część powiatów częstochowskiego i zawierciańskiego z województwa kieleckiego.

Po wojnie, w latach 1945-1950 istniało województwo śląskie (potocznie określane jako województwo śląsko-dąbrowskie), które obejmowało zdecydowaną większość terytorium dzisiejszego województwa śląskiego (gł. bez okolic Częstochowy, Żywca i Jaworzna) oraz województwa opolskiego (bez Brzegu i Namysłowa). W 1950 roku województwo śląsko-dąbrowskie podzielono na województwa opolskie i katowickie. Dopiero to ostatnie posiadało granice zbliżone do współczesnych.

Obecne województwo śląskie zostało utworzone w 1999 z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Mapa fizyczna województwa śląskiego

Według danych z 1 stycznia 2014 r. powierzchnia województwa wynosiła 12 333,09 km², co stanowi 3,9% powierzchni Polski[2].

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w południowej Polsce i graniczy z[3]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Pod względem geograficznym województwo śląskie należy do Wyżyny Śląskiej, Jury Krakowsko-Częstochowskiej, Kotliny Oświęcimskiej oraz Beskidów. Ponadto w tych obszarach geograficznych można wyróżnić mniejsze, takie jak np. Garb Tarnogórski, Płaskowyż Rybnicki czy Kotlinę Raciborską

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Województwo śląskie obejmuje wschodnią część Górnego Śląska oraz zachodnią część Małopolski. Tylko kilka północno-wschodnich gmin dzisiejszego powiatu częstochowskiego oraz skrawek kłobuckiego (za Liswartą) wchodziły w skład dawnego województwa sieradzkiego, zaliczanego w I Rzeczypospolitej do prowincji wielkopolskiej.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 189 km, to jest 1°42′19″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 138 km, co w mierze kątowej daje 1°56′20″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wyżynny i górski (średnia wysokość 318,9 m n.p.m.)[potrzebne źródło]
Najwyższym punktem jest wierzchołek Góry Pięciu Kopców – 1534 m n.p.m.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Województwo śląskie jest podzielone na 19 miast na prawach powiatów oraz 17 powiatów. Na III stopniu podziału administracyjnego, województwo składa się ze 167 gmin, w tym 49 gmin miejskich, 22 gmin miejsko-wiejskich oraz 96 gmin wiejskich.

Miasta na prawach powiatu – porównanie
Herb Miasto na prawach powiatu Liczba ludności
(30 czerwca 2014)[1]
Powierzchnia

[km²][4]
Wydatki budżetu
(2013)[5]
[mln zł]
Dochody budżetu
(2013)[5]
[mln zł]
Zadłużenie samorządu względem dochodów
(2013)[5]
[%]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[6]
POL Bielsko-Biała COA.svg Bielsko-Biała 173,462 124,51 722,5 746,9 29,6% 5,5%
Bytom herb.svg Bytom 172,762 69,44 662,2 678,2 25,0% 20,4%
POL Chorzów COA.svg Chorzów 110,538 33,24 468,8 463,2 18,8% 12,0%
POL Częstochowa COA.svg Częstochowa 231,527 159,71 970,5 974,8 44,9% 12,4%
POL Dąbrowa Górnicza COA 1.svg Dąbrowa Górnicza 123,774 188,73 798,8 717,6 24,9% 11,7%
POL Gliwice COA.svg Gliwice 184,993 133,88 1 118,4 1 049,1 22,1% 7,1%
POL Jastrzębie-Zdrój COA.svg Jastrzębie-Zdrój 91,073 85,33 461,8 394,2 0,1% 8,7%
POL Jaworzno COA alt.svg Jaworzno 93,556 152,59 386,9 391,2 28,6% 10,1%
Katowice Herb.svg Katowice 303,314 164,64 1 687,3 1 565,1 38,3% 5,2%
POL Mysłowice COA.svg Mysłowice 75,028 65,62 273,3 267,5 26,8% 9,1%
POL Piekary Śląskie COA.svg Piekary Śląskie 56,978 39,98 168,0 177,2 29,2% 16,0%
POL Ruda Śląska COA.svg Ruda Śląska 141,090 77,73 525,2 526,9 30,1% 8,3%
POL Rybnik COA.svg Rybnik 140,094 148,36 607,9 623,2 17,1% 7,5%
POL Siemianowice COA.svg Siemianowice Śląskie 68,658 25,50 235,8 243,1 29,1% 14,0%
Sosnowiec Herb.svg Sosnowiec 210,249 91,06 702,8 718,6 28,2% 14,2%
POL Świętochłowice COA.svg Świętochłowice 51,722 13,31 174,8 172,0 29,0% 17,3%
POL Tychy COA.svg Tychy 128,698 81,81 594,5 610,2 20,6% 5,4%
POL Zabrze COA.svg Zabrze 177,815 80,40 825,4 789,2 34,4% 12,9%
POL Żory COA.svg Żory 62,015 64,64 222,7 219,4 62,5% 9,0%
Powiaty – porównanie
Herb Powiat Liczba ludności
(30 czerwca 2014)[1]
Powierzchnia
[km²][7]
Wydatki budżetu
(2013)[5]
[mln zł]
Dochody budżetu
(2013)[5]
[mln zł]
Zadłużenie samorządu względem dochodów
(2013)[5]
[%]
Przeciętna stopa bezrobocia
(30 czerwca 2014)[6]
POL powiat będziński COA.svg powiat będziński 150,928 364,13 110,6 105,1 8,8% 15,5%
POL powiat bielski (województwo śląskie) COA.svg powiat bielski 160,952 458,64 108,1 105,7 6,2% 9,1%
POL powiat bieruńsko-lędziński COA.svg powiat bieruńsko-lędziński 58,723 158,15 54,9 55,2 9,3% 4,9%
POL powiat cieszyński COA.svg powiat cieszyński 177,696 730,29 146,5 144,8 24,0% 10,1%
Czestochowa County.png powiat częstochowski 135,478 1522,05 97,4 103,9 36,2% 19,2%
POL powiat gliwicki COA.svg powiat gliwicki 115,349 664,37 68,9 68,8 0,0% 9,6%
POL powiat kłobucki COA 1.svg powiat kłobucki 85,476 888,59 52,3 58,0 22,0% 13,2%
POL powiat lubliniecki COA 1.svg powiat lubliniecki 77,119 822,25 88,9 86,3 18,1% 12,3%
POL powiat mikołowski COA.svg powiat mikołowski 96,039 233,14 82,4 80,6 31,6% 7,5%
POL powiat myszkowski COA.svg powiat myszkowski 72,037 479,25 66,6 68,5 21,6% 17,6%
POL powiat pszczyński COA.svg powiat pszczyński 109,065 471,12 93,6 90,7 14,1% 5,9%
POL powiat raciborski COA.svg powiat raciborski 109,478 543,76 103,2 108,8 17,1% 7,9%
POL powiat rybnicki COA.svg powiat rybnicki 77,024 223,64 37,8 39,8 3,4% 12,1%
POL powiat tarnogórski COA.svg powiat tarnogórski 138,386 644,19 132,4 132,6 25,2% 11,0%
POL powiat wodzisławski COA.svg powiat wodzisławski 157,835 286,75 129,1 131,4 9,9% 10,7%
POL powiat zawierciański COA.svg powiat zawierciański 121,357 1002,23 117,4 120,0 10,7% 17,0%
POL powiat żywiecki COA.svg powiat żywiecki 153,070 1040,06 137,3 135,0 41,3% 14,1%

Urbanizacja[edytuj | edytuj kod]

W województwie śląskim jest 71 miast, w tym 19 miast na prawach powiatów. W województwie tym jest najwięcej miast powyżej 100 tys. mieszkańców. Jest to jedyne województwo w Polsce, w którym mniej jest powiatów (17) niż miast na prawach powiatu (19). Większość powiatów jest silnie zurbanizowana – nie pełnią one funkcji rolniczych, a często są „sypialniami” lub terenami rekreacyjnymi dla mieszkańców dużych miast.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Dane o ludności z dnia 30 czerwca 2014[1]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób  % osób  % osób  %
Populacja 4 593 358 100 2 376 764 51,74 2 216 594 48,26
Wiek przedprodukcyjny (0–17 lat) 773 596 16,84 377 583 8,22 396 013 8,62
Wiek produkcyjny (18–65 lat) 2 916 981 63,5 1 382 014 30,09 1 534 967 33,42
Wiek poprodukcyjny (powyżej 65 lat) 902 781 19,65 617 167 13,44 285 614 6,22

Według danych z 30 czerwca 2014 r. województwo śląskie miało 4 593 358 mieszkańców[1], co stanowiło niemal 12% ludności Polski. Województwo śląskie jest drugim województwem pod względem liczby ludności w Polsce (po województwie mazowieckim).

Gęstość zaludnienia wynosi 372 os./km² i jest najwyższa w Polsce. Najgęściej zaludniony jest centralny obszar województwa – ponad 1000 osób na km². Na terenie województwa leżą Świętochłowice – do niedawna najgęściej zaludnione miasto w Polsce (obecnie trzecie, po Legionowie i Piastowie) oraz drugi spośród najgęściej zaludnionych powiatów w Polsce – powiat wodzisławski (552,1 osób/km²).

Na 100 mężczyzn przypada 107 kobiet.

Województwo charakteryzuje się znacznym udziałem mniejszości narodowych. W województwie żyje (według danych ze spisu powszechnego) 20 tys. Niemców (co stanowi 0,43% ogółu populacji w tym województwie – głównie w pow. raciborskim, gliwickim w większych miastach) oraz mniej liczni przedstawiciele innych narodowości, a także mniejszość czeska i morawska. W województwie śląskim mieszka najwięcej osób deklarujących przynależność do narodowości śląskiej, lub do śląskiej grupy etnicznej. W spisie powszechnym z 2011 roku było 318 tys. deklaracji wyłącznie śląskich oraz 382 tys. deklaracji podwójnej identyfikacji (w tym 370 tys. identyfikacji śląsko-polskich)[8].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Katowicka Specjalna Strefa Ekonomiczna – Podstrefa Jastrzębsko-Żorska w Bielsku-Białej

W 2011 r. produkt krajowy brutto województwa śląskiego wynosił 198,3 mld zł, co stanowiło 13,0% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 42,8 tys. zł (108,0% średniej krajowej), co plasowało śląskie na 3. miejscu względem innych województw[9].

W 2012 r. produkcja sprzedana przemysłu w województwie śląskim wynosiła 200,8 mld zł, co stanowiło 17,0% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w śląskim wynosiła 21,2 mld zł, co stanowiło 12,4% sprzedaży Polski[10].

Głównymi gałęziami gospodarki woj. śląskiego są usługi i przemysł. Najmniej ludności pracuje w rolnictwie i leśnictwie.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. śląskiego w 3. kwartale 2013 r. wynosiło 4002,29 zł, co lokowało je na 2. miejscu względem wszystkich województw[11].

Pod koniec sierpnia 2014 r. liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie wynosiła 181,5 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 9,9%[12].

Według danych z 2012 r. 4,5% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. śląskiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[13].

Pracujący woj. śląskiego według miejsca pracy i rodzaju działalności w 2012 r.[14]
Działalność i miejsce pracy Liczba
pracujących [tys.]
Ilość
pracujących
Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo 102,1 6,22%
Przemysł 488,7 29,75%
Budownictwo 113,5 6,91%
Handel; naprawa pojazdów samochodowych 268,7 16,36%
Transport i gospodarka magazynowa 95,2 5,80%
Zakwaterowanie i gastronomia 29,7 1,81%
Informacja i komunikacja 26,6 1,62%
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa 38,2 2,32%
Obsługa rynku nieruchomości 25,6 1,56%
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna 60,7 3,69%
Administrowanie i działalność wspierająca 60,1 3,66%
Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne 62,5 3,81%
Edukacja 125,0 7,61%
Opieka zdrowotna i pomoc społeczna 99,7 6,07%
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją 20,3 1,24%
Pozostała działalność usługowa 25,8 1,57%
Ogółem (Σ) 1642,4 100%

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Woj. śląskie posiada największy odsetek osób pracujących w przemyśle tj. 488,7 tys. osób (w 2012 r.), co stanowiło 17,1% ogółem przeciętnego zatrudnienia w przemyśle w Polsce[15].

Znajdujący się w centralnej części województwa GOP jest najsilniej uprzemysłowionym obszarem w Polsce. Niewiele ustępuje mu ROW, położony na południowym zachodzie.

Ponadto istnieje kilka mniejszych okręgów przemysłowych przy innych większych miastach – Częstochowa (Częstochowski Okręg Przemysłowy), Bielsko-Biała (Bielski Okręg Przemysłowy), Jaworzno (Jaworznicko-Chrzanowski Okręg Przemysłowy), chociaż ten ostatni wchodzi w skład GOP-u.

Na terenie województwa do zakładów przemysłowych należą kopalnie węgla kamiennego, huty oraz elektrownie. Przemysł lekki skupiony głównie w okolicach Częstochowy i Lublińca.

Rolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Na terenach wiejskich województwa żyje blisko 998 tys. osób, tj. ponad 21% mieszkańców regionu i 6,8% ludności wiejskiej Polski. Powierzchnia użytków rolnych wynosi 486 tys. ha, co stanowi 39,4% powierzchni województwa.

Średnia wielkość gospodarstw wynosi 4,5 ha, co sprawia, że rolnictwo województwa śląskiego należy do najbardziej rozdrobnionych w kraju.

Największy obszar użytków rolnych posiada subregion północny (rejon Lublińca, Kłobucka i Częstochowy) – 54% powierzchni, drugi pod względem wielkości jest subregion zachodni (szczególnie rejon Raciborza i Wodzisławia) – 49% powierzchni. W pozostałych dwóch subregionach – centralnym i południowym – udział powierzchni użytków rolnych do ogólnej powierzchni wynosi nieco ponad 36%[16].

Transport[edytuj | edytuj kod]

Przez dworzec główny w Katowicach przejeżdżają pociągi EuroCity i InterCity.

Biegnie tędy autostrada A1 (E75), autostrada A4 (E40), droga ekspresowa S1, droga ekspresowa S69, droga ekspresowa S86 oraz kilkanaście dróg krajowych i dróg wojewódzkich. Drogowa Trasa Średnicowa ma docelowo połączyć centra większości miast leżących w GOP.

Znajduje się tu międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Komunikacja miejska to przede wszystkim KZK GOP, PKM Jaworzno, MZK, MZK Tychy, MZK Bielsko-Biała, ZTZ Rybnik i MPK Częstochowa.

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

S1 w Bielsku-Białej
Dworzec Gliwice
Dworzec Katowice
Drogi krajowe w województwie śląskim[17][18]
Droga Trasa Obecna długość w województwie Uwagi
1E75 GdańskToruńŁódźCzęstochowaDąbrowa GórniczaTychyBielsko-BiałaCieszyn – granica państwa  ?
A1 GdańskToruńŁódźCzęstochowaPyrzowiceGliwiceGorzyczki – granica państwa 71,9
S1 A1 (Pyrzowice) – Dąbrowa GórniczaBielsko-BiałaCieszyn – granica państwa  ?
A4E40 granica państwa – ZgorzelecLegnicaWrocławOpoleGliwiceKatowiceKrakówTarnówRzeszówKorczowa – granica państwa  ?
11 KołobrzegKoszalinPiłaPoznańJarocinOstrów WielkopolskiKępnoLubliniecBytom  ?
S11 KołobrzegKoszalinPiłaPoznańOstrów WielkopolskiLubliniecTarnowskie GóryA1  ?
40 granica państwa – GłuchołazyPrudnikKędzierzyn KoźleUjazdPyskowice  ?
43 Wieluń 45RudnikiKłobuckCzęstochowa 1  ?
44 GliwiceMikołówTychyOświęcimZatorSkawinaKraków  ?
46 KłodzkoNysaOpoleLubliniecCzęstochowaSzczekociny  ?
52 Bielsko-BiałaKętyWadowiceGłogoczów  ?
69 Bielsko-BiałaŻywiecLalikiZwardoń  ?
S69 S1 (Bielsko-Biała) – ŻywiecZwardoń – granica państwa  ?
78 granica państwa – ChałupkiWodzisław ŚląskiRybnikGliwiceTarnowskie GórySiewierzZawiercieSzczekocinyJędrzejówChmielnik  ?
79 WarszawaKozieniceZwoleńSandomierzPołaniecNowe BrzeskoKrakówTrzebiniaChrzanówJaworznoKatowiceChorzówBytom  ?
81 KatowiceMikołówŻorySkoczów  ?
86 Wojkowice KościelneBędzinSosnowiecKatowiceTychy  ?
S86 SosnowiecKatowice  ?
88 Strzelce OpolskieNogowczyceGliwiceBytom  ?
91 GdańskTczew1 (węzeł „Nowe Marzy”) – ... – GłuchówPiotrków TrybunalskiKamieńskRadomskoKłomniceCzęstochowa 46  ?
94 4 (węzeł „Zgorzelec”) – BolesławiecKrzywaChojnówLegnicaProchowiceWrocławBrzegOpoleStrzelce OpolskieToszekPyskowiceBytomBędzinSosnowiecDąbrowa GórniczaOlkuszKraków 7 – ... – Kraków 4Targowisko 4  ?

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Geographylogo.svg
Mapa połączeń kolejowych w województwie śląskim
Blue pog.svg stacja na której zatrzymują się pociągi ekspresowe (EIC i EC)
Green pog.svg stacje na których zatrzymują się pociągi pośpieszne (TLK i IR)
Orange pog.svg stacje na których zatrzymują się wyłącznie pociągi osobowe
White pog.svg stacje nieobsługiwane przez pociągi pasażerskie

Od 9 grudnia 2012 wszystkie wewnątrz wojewódzkie połączenie kolejowe są realizowane przez Koleje Śląskie, których województwo śląskie jest jedynym udziałowcem. Połączenia z ościennymi województwami są wykonywane przez Koleje Śląskie oraz Przewozy Regionalne, a połączenie dalekobieżne przez Przewozy Regionalne i PKP Intercity.

W województwie znajdują się 3 dworce najwyższej kategorii – A: Częstochowa, Gliwice i Katowice.

Kolejowy transport towarowy to przede wszystkim przewozy węgla kamiennego. Ze względu na położenie województwa dużą rolę odgrywają przewozy tranzytowe, także międzynarodowe. Do 21 grudnia 2007 funkcjonowały tu cztery kolejowe przejścia graniczne:

Tabor kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Województwo śląskie jest właścicielem 23 pojazdów zakupionych przez Urząd Marszałkowski.

Seria Typ Numery Liczba Producent / Modernizator Operator Źródła
EN57AKŚ 5B/6B 224 1 Pafawag / Newag Koleje Śląskie [19]
EN57KM 5B/6B 3001, 3002 2 Pafawag / ZNTK „Mińsk Mazowiecki” Koleje Śląskie [20]
EN75 FLIRT 001 ÷ 004 4 Stadler Rail Koleje Śląskie [21]
EN76 Elf 22WE 001 ÷ 009 9 Pesa Koleje Śląskie [22]
35WE Impuls 35WE 007 1 Newag Koleje Śląskie [23]
36WEa Impuls 36WEa 008 ÷ 010 3 z 6 Newag Koleje Dolnośląskie [24]
SA109 212M 005, 011 2 Kolzam, Fablok Koleje Śląskie [25]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Terminal B lotniska w Pyrzowicach

W odległości około 30 km na północ od centrum Katowic znajduje się międzynarodowy port lotniczy Katowice-Pyrzowice. Po rozbudowie w 2007 i oddaniu do użytkowania drugiego terminala posiada on roczną przepustowość ok. 3,6 mln pasażerów. W 2007 obsłużono blisko 2 mln pasażerów. Ma dwa terminale pasażerskie oraz terminal cargo. Obsługuje stałe połączenia rejsowe z ponad dwudziestoma lotniskami liniami lotniczymi.

W centrum Katowic znajduje się również lotnisko Katowice-Muchowiec, w podbielskim Kaniowie przemysłowe lotnisko Kaniów, a na terenie województwa także wiele innych, mniejszych lotnisk.

Najbliższym czynnym lądowiskiem w Częstochowie jest lądowisko Częstochowa-Rudniki, oddalone od centrum miasta o 15 km. Jest ono lądowiskiem powojskowym w prywatnych rękach, z zastosowaniem sportowym – na części jego terenu operuje Aeroklub Częstochowski. Nie jest ono przystosowane do obsługi dużych samolotów, istnieje możliwość lądowania tylko małych samolotów pasażerskich. Ostatni raz lotnisko zostało użyte przez linie lotnicze w 1983 – przez jeden sezon Polskie Linie Lotnicze LOT oferowały z niego połączenia.

Transport wodny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Zobacz też: Kanał Kłodnicki.

Port Gliwice obecnie wraz ze stacją kolejową, terminalem celnym, wolnym obszarem celnym w Gliwicach, bazą magazynową, parkingami i biurami jest jednym z elementów Śląskiego Centrum Logistyki. Port w Gliwicach uważany jest za najnowocześniejszy i najbardziej uniwersalny port śródlądowy w kraju, z uwagi na swój kształt, linie i konstrukcje nabrzeży portowych, układ basenów, powierzchnię akwatorium. W porcie znajdują się urządzenia przeładunkowe o maksymalnym udźwigu 20 ton. Roczna zdolność przeładunkowa portu wynosi około 2 milionów ton. Port Gliwice stanowi początek Kanału Gliwickiego łączącego miasta GOP z Odrą (Odrzańska Droga Wodna), a za jej pośrednictwem z siecią śródlądowych kanałów Europy Zachodniej oraz Morzem Bałtyckim.

Media[edytuj | edytuj kod]

Telewizja[edytuj | edytuj kod]

W województwie śląskim nadaje ośrodek telewizyjny TVP Katowice oraz stacja regionalna TV Silesia. Ośrodek telewizyjny TVP Katowice wystartował 3 grudnia 1957 roku. Siedziba główna stacji znajduje się na terenie Siemianowic jednak adres to Katowice ul. Telewizyjna 1 (na granicy z Siemianowicami i Chorzowem). Telewizja Katowice posiada terenowe w Bielsku-Białej, Częstochowie i Rybniku. 29 marca 2008 roku została stworzona konkurencja dla TVP Katowice. Stacja TVS to pierwsza polskojęzyczna, regionalna stacja telewizyjna o profilu informacyjno-rozrywkowym. Siedziba główna znajduje się w Katowicach. Telewizja TVN24 i Polsat News mają swoje ośrodki regionalne w Katowicach.

Stacje radiowe[edytuj | edytuj kod]

W województwie śląskim nadaje kilkanaście radiowych rozgłośni m.in. Polskie Radio Katowice, Radio 90 FM, Radio Anioł Beskidów, Radio Bielsko, Radio CCM, Radio ESKA Śląsk, Radio eM, Radio Fiat, Radio Fest, Radio Maryja, Antyradio, Radio Express, Radio Piekary, Radio Silesia, Radio Jasna Góra, Radio Vanessa, Radio Jura, Radio Eska Beskidy. Swoje oddziały lokalne w Katowicach mają RMF FM, RMF MAXXX i Radio ZET.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Kultura województwa śląskiego jest zróżnicowana, ukształtowana przez wpływy zamieszkującej województwo ludności polskiego, niemieckiego, czeskiego oraz żydowskiego pochodzenia. Województwo śląskie jest regionem o zróżnicowanych kulturowo obszarach i silnym poczuciu tożsamości etnicznej[26]. Na terenie województwa działa szereg instytucji kulturalnych. Do najciekawszych[styl do poprawy] możemy zaliczyć Teatr Śląski im. St. Wyspiańskiego w Katowicach, Teatr Nowy w Zabrzu i Dom Muzyki i Tańca w Zabrzu, Filharmonię Rybnicką i Zabrzańską oraz Operę Śląską w Bytomiu. W województwie istnieje wiele muzeów w tym Muzeum Górnośląskie w Bytomiu, Muzeum Śląskie w Katowicach czy muzea zamkowe w Bielsku, Pszczynie i Wodzisławiu. Również wiele innych miast górnośląskich posiada własne placówki muzealne, zaś w Radzionkowie istnieje także Muzeum Chleba.

Szeroką działalność kulturalną i edukacyjną umożliwia silna baza kulturalna, na którą składa się 1349 instytucji i placówek kultury należących do 185 jednostek samorządu terytorialnego województwa śląskiego[27].

Do imprez kulturalnych należą między innymi: Rawa Blues Festival, Off Festival, Mayday Festiwal, Festiwal Nowa Muzyka, Śląska Jesień Gitarowa. Propagowaniem kultury Śląska zajmuje się m.in. Zespół Pieśni i Tańca „Śląsk”.

Rozwojem śląskiej kinematografii zajmuje się Instytucja Filmowa "Silesia-Film". W jej ramach funkcjonuje Filmoteka Śląska, będąca jedyną regionalną filmoteką w Polsce, Śląski Fundusz Filmowy, Silesia Film Commission wspierająca filmowców pod względem organizacyjnym oraz pięć kin studyjnych w Katowicach, Raciborzu i Żywcu, w tym Kino Kosmos będące ekranem premierowym dla śląskich produkcji.

Turystyka i wypoczynek[edytuj | edytuj kod]

Kolej linowa na Szyndzielnię w Bielsku-Białej we wschodniej części Beskidu Śląskiego
Jasna Góra widziana od strony Alei Najświętszej Maryi Panny

Beskid Śląski jest terenem turystycznym, na jego terenie znajdują się liczne ośrodki sportów zimowych, a także bazy turystyczne oraz szlaki turystyczne (Bielsko-Biała, Szczyrk, Wisła, Istebna, Korbielów czy Ustroń). Wbrew pozorom województwo śląskie jest miejscem o dużej liczbie jezior (szczególnie sztucznych, będących pozostałościami po wyrobiskach piasku dla kopalni). Wiele z nich umożliwia uprawianie sportów wodnych. Najbardziej znanymi są zbiorniki Pogoria w Dąbrowie Górniczej (łączna powierzchnia ok. 800 ha), Zalew Sosina w Jaworznie, Jezioro Paprocańskie w Tychach, Jezioro Łąckie w Łące koło Pszczyny oraz Jezioro Rybnickie w Rybniku. Ciekawym miejscem do letniego wypoczynu, pływania i wędkowania są również pożwirowe wyrobiska nad rzeką Odrą w powiecie wodzisławskim. Tereny pieszych wędrówek, wspinaczki skałkowej oraz speleologii na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, tzn. Szlak Orlich Gniazd. W Dąbrowie Górniczej znajduje się także zachodni fragment Pustyni Błędowskiej.

Spragnieni kultury i historii turyści mogą zwiedzać[styl do poprawy] Państwowe Muzeum Zamkowe w Pszczynie z rezerwatem żubrów, Zamek Piastowski w Gliwicach i Rybniku, zespół klasztorno-pałacowy w Rudach i Wodzisławiu, Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej, Muzeum Fauny i Flory w Jaworzu, radiostację gliwicką – miejsce prowokacji hitlerowskiej w przeddzień II wojny światowej lub podążać Szlakiem Architektury Drewnianej.

Ponadto wbrew obiegowej opinii na terenie województwa można zwiedzać także stare miasta – w Rybniku, Pszczynie, Gliwicach, Lublińcu, Cieszynie, Żorach, Wodzisławiu, Bielsku-Białej i Częstochowie. Na obszarze regionu znajdują się także zamki – w Bielsku-Białej, Będzinie, Chudowie, Lublińcu, Podzamczu koło Ogrodzieńca, Olsztynie koło Częstochowy.

Ośrodkami religijnymi są zabytkowe np. klasztor na Jasnej Górze w Częstochowie,bazylika w Piekarach Śląskich, bazylika w Pszowie oraz sanktuarium w Turzy Śląskiej.

Ponadto wiele jest zabytków przemysłowych, wśród których najsławniejsze to Skansen górniczy „Królowa Luiza” i Skansen podziemny „Guido” w Zabrzu, Zabytkowa Kopalnia Rud Srebronośnych i Sztolnia Czarnego Pstrąga w Tarnowskich Górach, Dom Tkacza i Muzeum Techniki i Włókiennictwa w Bielsku-Białej, Tyskie Browarium w Tychach. Jedyne w Polsce Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu. Zabytki przemysłowe scala Szlak Zabytków Techniki Województwa Śląskiego.

Przyroda i jej ochrona[edytuj | edytuj kod]

Pustynia Błędowska
Zalew Sosina w Jaworznie

Według danych z 31 grudnia 2012 r. w woj. śląskim lasy obejmowały powierzchnię 392,2 tys. ha, co stanowiło 31,8% jego powierzchni[28].

Na terenie woj. śląskiego znajdują się kompleksy leśne, których historyczne i umowne nazwy to:

Stan lasów woj. śląskiego jest wynikiem negatywnych przemian i działalności człowieka, głównie w okresie XVIII, XIX i XX wieku. W początkach tzw. ery przemysłowej lasy śląskie poddane były szczególnie rabunkowej gospodarce związanej z nieracjonalnym pozyskiwaniem surowca drzewnego, co związane było z gwałtownym rozwojem i potrzebami hut cynku, ołowiu, żelaza oraz wzrastającemu zapotrzebowaniu kopalń węgla kamiennego na drewno niezbędne do zabudowy wyrobisk górniczych. Prowadziło to do masowego wyrębu drzew gatunków liściastych (buk, dąb, brzoza, olsza, grab). Zabiegi te doprowadziły do zmiany w składzie gatunkowym śląskich lasów i zwiększenia udziału gatunków iglastych. Masowo sadzono jednogatunkowe, lite drzewostany sosnowe i świerkowe bez względu na rodzaj siedliska. Z tego też względu pogłębiła się znacznie degradacja siedlisk, zakłócając strukturę biocenotyczną drzewostanów, co z kolei spowodowało częstsze występowanie gradacji szkodliwych owadów drzew leśnych.

Nie bez wpływu na stan polskich, a także i śląskich lasów miały działania wojenne i zwiększone potrzeby przemysłu zbrojeniowego w okresie II wojny światowej, a po wojnie gwałtowny rozwój i wzrost przemysłu wydobywczego i hutniczego Górnego Śląska.[potrzebne źródło]

Obecnie dla utrzymania lasów narażonych na silne działanie emisji przemysłowych prowadzi się przebudowę drzewostanów. W miejsce drzew mało odpornych na zanieczyszczenia, sadzi się gatunki drzew mniej wrażliwych na emisje przemysłowe.[potrzebne źródło]

Dopiero w roku 1968 utworzono i zagospodarowywać zaczęto Leśny pas ochronny GOP wokół Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP) o powierzchni ok. 32 tys. ha i utworzono nowe rezerwaty oraz parki krajobrazowe.[potrzebne źródło]

Parki krajobrazowe znajdujące się w granicach woj. śląskiego:

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego

Na terenie województwa znajduje się 45 szkół wyższych oraz 43 jednostki zamiejscowe[29]. Niemniej jednak, aż do lat 60. województwo śląskie nie posiadało uniwersytetu.

Do największych uczelni w województwie (według liczby studentów, stan na 30.11.2012 r.) należały:

  1. Uniwersytet Śląski w Katowicach (29 258 studentów)
  2. Politechnika Śląska w Gliwicach (28 404 studentów),
  3. Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach (13 488 studentów),
  4. Politechnika Częstochowska (11 493 studentów),
  5. Śląski Uniwersytet Medyczny w Katowicach (8 946 studentów),
  6. Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej (7 038 studentów),
  7. Akademia im. Jana Długosza w Częstochowie (6 765 studentów)[30].

Religia[edytuj | edytuj kod]

Na terenie województwa funkcjonują trzy katolickie metropolie: częstochowska, katowicka i krakowska.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Stadion Śląski w Chorzowie
Stadion Arena Częstochowa
Hala sportowa Spodek w Katowicach
Skocznia narciarska im. Adama Małysza w Wiśle-Malince

Biathlon[edytuj | edytuj kod]

Aż 10 spośród 35 klubów biathlonowych zrzeszonych w Polskim Związku Biathlonu działa w województwie śląskim. Śląskie jest drugim w kraju województwem z największą liczbą klubów biathlonowych. Więcej klubów biathlonowych (12) działa tylko w województwie dolnośląskim[31]. Z województwa śląskiego pochodzi mistrz świata i Europy oraz wicemistrz olimpijski w biathlonie Tomasz Sikora.

Hokej na lodzie[edytuj | edytuj kod]

W śląskim działa wiele drużyn hokeja na lodzie. Najbardziej znane to Polonia Bytom, Zagłębie Sosnowiec, Naprzód Janów, GKS Tychy, JKH GKS Jastrzębie, GKS Katowice, a także SMS I Sosnowiec.

Łucznictwo[edytuj | edytuj kod]

W województwie śląskim działają co najmniej trzy kluby łucznicze: MLKS Czarna Strzała Bytom, LKS Łucznik Żywiec i Śląski Klub Łuczniczy „REFLEX”.

Pétanque[edytuj | edytuj kod]

W śląskiem działa kilka organizacji sportowych pétanque. Trzy z nich Żywiecki Klub Boules, Śląski Klub Petanque „Carbon” i Sekcja Petanque przy Stowarzyszeniu Domu Miasta Saint-Etienne w Katowicach są zrzeszone w Polskiej Federacji Pétanque i grają w lidze PFP. W ciągu dziesięciu lat, od założenia Federacji w roku 2001, klub z Żywca czterokrotnie zdobywał tytuł Klubowego Mistrza Polski, a jego zawodnicy siedmiokrotnie tytuł Mistrza Polski Seniorów, a następnie reprezentowali Polskę na mistrzostwach świata i Europy.

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Górnik Zabrze i Ruch Chorzów wielokrotnie zdobywały tytuły Mistrza i Wicemistrza Polski oraz Puchar Polski. Ponadto mistrzami Polski w piłce nożnej były dwie drużyny z Bytomia Polonia i Szombierki. GKS Katowice i Zagłębie Sosnowiec czterokrotnie zostawały Wicemistrzami Polski i kilkukrotnie zdobywały Puchar Polski. Ponadto AKS Chorzów, 1. FC Katowice, GKS Tychy i Odra Wodzisław Śląski zajmowały miejsca na podium mistrzostw polski w piłce nożnej. W latach 50. i 60. połowa klubów polskiej ekstraklasy pochodziła z województwa.

W ekstraklasie grają obecnie (2013/2014) 4 kluby z województwa śląskiego: Ruch Chorzów, Górnik Zabrze, Podbeskidzie Bielsko-Biała, Piast Gliwice. Dowodem jakie znaczenie dla mieszkańców Śląska ma piłka nożna jest fakt że ma on swoją własną reprezentację piłkarską. W skład Reprezentacji Śląska wchodzą wyłącznie zawodnicy grający na co dzień w górnośląskich klubach piłkarskich.

Siatkówka[edytuj | edytuj kod]

Wiodące drużyny: Jastrzębski Węgiel, Wkręt-Met Domex AZS Częstochowa, Płomień Sosnowiec oraz TKS Tychy i Energetyk Jaworzno. BKS Stal Bielsko-Biała jest najbardziej utytułowaną drużyną spośród zespołów Ligi Siatkówki Kobiet. Drugi sezon w Plus Lidze Kobiet rozgrywa także drużyna MKS Dąbrowa Górnicza.

Skoki narciarskie[edytuj | edytuj kod]

Z województwa śląskiego pochodzi wielokrotny mistrz świata i zdobywca pucharu świata Adam Małysz. Najpopularniejsze kluby w których można uprawiać skoki narciarskie to KS Wisła i AZS-AWF Katowice.

Żużel[edytuj | edytuj kod]

Oprócz piłki nożnej w województwie popularny jest również żużel. Najbardziej znane drużyny żużlowe województwa śląskiego to RKM Rybnik i Włókniarz Częstochowa, należące do czołowych polskich drużyn.

Obiekty sportowe[edytuj | edytuj kod]

Największym stadionem w województwie jest Stadion Śląski w Chorzowie. Obecnie trwa jego przebudowa, po zakończeniu której, będzie on pełnił funkcje stadionu piłkarskiego i lekkoatletycznego. Na terenie województwa istnieje lub jest w budowie kilka nowoczesnych stadionów piłkarskich: Stadion Miejski w Gliwicach, Stadion Miejski w Bielsku-Białej, Stadion im. Ernesta Pohla w Zabrzu, Stadion Miejski w Tychach. Innymi dużymi stadionami są Stadion Szombierek Bytom, Stadion Ruchu Chorzów, Stadion Miejski w Rybniku, stadion żużlowy Arena Częstochowa, Stadion MOSiR w Wodzisławiu Śląskim.

W województwie funkcjonuje również wiele hal widowiskowo-sportowych z których największe są: Spodek w Katowicach, Hala Sportowa Częstochowa, Hala Widowiskowo-Sportowa w Bielsku-Białej, Hala Widowiskowo-Sportowa Centrum w Dąbrowie Górniczej, Hala Widowiskowo-Sportowa w Jastrzębiu-Zdroju, Hala Polonia, Hala Widowiskowo-Sportowa w Zabrzu. W budowie jest największy obiekt tego typu w województwie – Hala Gliwice.

Wśród innych obiektów sportowych warto wymienić: skocznię narciarską w Wiśle-Malince, skocznię Skalite w Szczyrku.

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Śląskiego, składający się z 48 radnych. Siedzibą sejmiku województwa są Katowice. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Komitet wyborczy Mandaty
Platforma Obywatelska RP 22
Prawo i Sprawiedliwość 11
Sojusz Lewicy Demokratycznej 10
Ruch Autonomii Śląska 3
Polskie Stronnictwo Ludowe 2
Razem 48

Budżet województwa śląskiego w 2013 r. zamknął się wydatkami w wysokości 1705,5 mln zł oraz dochodami w wysokości 1592,9 mln zł. Zadłużenie samorządu na koniec 2013 r. wyniosło 500,1 mln zł, co stanowiło 31,4% wysokości wykonanych dochodów[5].

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Siedziba urzędu wojewódzkiego – Gmach Sejmu Śląskiego

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Śląski, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody są Katowice[32], gdzie znajduje się Śląski Urząd Wojewódzki w Katowicach. W ramach urzędu działają także 2 delegatury: w Bielsku-Białej i w Częstochowie.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

  • delegatura w Bielsku-Białej powiaty: bielski, cieszyński i żywiecki oraz miasto Bielsko-Biała.
  • delegatura w Częstochowie powiaty: częstochowski, kłobucki, myszkowski oraz miasto Częstochowa[33].

Wojewodowie śląscy[edytuj | edytuj kod]

(od 1999)

Wojewodowie Katowiccy (1973-1998)

Przewodniczący Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach (1950-1973)

Wojewodowie Śląscy (1945-1950)

Wojewodowie Śląscy (1922-1939)

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

W województwie stacjonują jednostki wojskowe Sił Zbrojnych RP m.in.:

Instytucje wykonujące zadania na rzecz SZ RP:

Jednostka administracji wojskowej MONWojewódzki Sztab Wojskowy w Katowicach

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat województwa śląskiego

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 Tabele demograficzne, stan z 30 czerwca 2014 r.
  2. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  3. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  4. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 Dane z wykonania budżetów jednostek samorządu terytorialnego województwa śląskiego za IV kwartał 2013 r.. Regionalna Izba Obrachunkowa w Katowicach. [dostęp 2014-10-12].
  6. 6,0 6,1 Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 24 września 2014 r. ws. przeciętnej stopy bezrobocia w kraju oraz na obszarze powiatów (M.P. z 2014 r. Nr 0, poz. 853)
  7. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2014 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-07-24. ISSN 1505-5507.
  8. Urząd Statystyczny w Katowicach: Raport z wyników w województwie śląskim. Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. 2012. [dostęp 2012-11-08].
  9. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01-15, s. 628. ISSN 1230-5820.
  10. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01-15, s. 57. ISSN 1230-5820.
  11. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 29 listopada 2013 r. (M.P. z 2013 r. Nr 0, poz. 993)
  12. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (stan w końcu sierpnia 2014 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2014-09-24. [dostęp 2014-09-28].
  13. Ubóstwo w Polsce w świetle badań GUS. Główny Urząd Statystyczny, 2013-10-17. [dostęp 2013-12-08]. s. 20.
  14. Rocznik Statystyczny Województw 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2014-01, s. 304-305. ISSN 1230-5820.
  15. Rocznik Statystyczny Przemysłu 2013. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-12, s. 220. ISSN 1231-8957.
  16. Tereny wiejskie. slaskie.pl. [dostęp 2013-09-13].
  17. Rozporządzenie Rady Ministrów zmieniające rozporządzenie w sprawie sieci autostrad i dróg ekspresowych (Dz. U. z 2009 r. Nr 187, poz. 1446).
  18. Zarządzenie Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad z dnia 10.12.2009.
  19. Dostawa 1 sztuki elektrycznego zespołu trakcyjnego po naprawie głównej wraz z modernizacją. 2012-08-10. [dostęp 2012-08-10].
  20. Dostawa 2 sztuk elektrycznych zespołów trakcyjnych (pol.). bip.slaskie.pl, 2011-11-21. [dostęp 2012-10-28].
  21. Opowieść o tym jak Śląskie Flirta kupowało (pol.). inforail.pl, 2008-10-21. [dostęp 2012-12-29].
  22. Paweł Terczyński. Elektryczne zespoły trakcyjne rodziny Elf. „Świat Kolei”. 3/2012, s. 26-33. Łódź: Emi-press. ISSN 1234-5962. 
  23. Dostawa 1 sztuki nowego EZT (pol.). bip.slaskie.pl, 2012-09-06. [dostęp 2012-09-06].
  24. Rozwój Kolei Śląskich najwcześniej od 2015 r.. logistyka.wnp.pl, 2013-08-28. [dostęp 2014-10-29].
  25. „Kolzam” na testach. Będzie w nowym rozkładzie (pol.). rynek-kolejowy.pl, 2012-09-20. [dostęp 2013-02-23].
  26. Kultura. slaskie.pl. [dostęp 2013-09-13].
  27. Kultura. slaskie.pl. [dostęp 2013-09-13].
  28. Raport o stanie lasów w Polsce 2012. Warszawa: Centrum Informacyjne Lasów Państwowych, 2013, s. 78. ISSN 1641-3229.
  29. GUS: Bank Danych Lokalnych – Szkoły wyższe, studenci i absolwenci wg powiatów. [dostęp 2013-12-22].
  30. „Szkoły wyższe i ich finanse w 2012 r.”, s. 81, 2013-11-13. Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1506-2163 (pol.). 
  31. Polski Związek Biathlonu (pol.). biathlon.com.
  32. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  33. (§3. Statut ŚUW w Katowicach) Zarządzenie Nr 149/09 Wojewody Śląskiego z dnia 4 czerwca 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Śląskiego z 2009 r., Nr 104, poz. 2317).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]