Województwo białostockie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy województwa białostockiego II Rzeczypospolitej. Zobacz też: województwo białostockie.
województwo białostockie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
województwo białostockie na mapie Polski
Utworzone 14 sierpnia 1919
Uruchomione 15 lutego 1920[1]
Stolica województwa Białystok
Urząd Wojewódzki Białystok, ul. Kilińskiego 1
Wojewoda ostatni: Henryk Ostaszewski
Powierzchnia w 1921 32 450 km²
Powierzchnia w 1939 26 036 km²
Ludność 1 305 284 mieszk.
(1921)
1 263 300 mieszk.
(1931)
Gęstość zaludnienia 40,2 mieszk./km²
(1921)
49 mieszk./km²
(1931)
Tablica rejestracyjna
zobacz: szczegółowy podział administracyjny
Podzial wojewodztwa bialostockiego 1937.png
powiaty grodzkie 1
ziemskie 9
gminy miejskie 35
wiejskie 128
Województwo białostockie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9. XII. 1931 r.
Województwo białostockie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Województwo białostockie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921

Województwo białostockiewojewództwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 1919–1939 ze stolicą w Białymstoku.

Województwo zostało utworzone 14 sierpnia 1919 roku[2]. Powiaty grodzieński, wołkowyski i białowieski zostały przyłączone 19 lutego 1921 roku[3]. Województwo obejmowało w przybliżeniu obszar współczesnego województwa podlaskiego i obwodu grodzieńskiego na Białorusi.

Województwo graniczyło od północnego wschodu z wileńskim, od wschodu z nowogródzkim, od południowego wschodu z poleskim, od południa z lubelskim, od zachodu z warszawskim, oraz od północnego zachodu z Niemcami (Prusami Wschodnimi) i od północy z Litwą. Głównymi miastami województwa były Białystok, Grodno, Łomża, Suwałki, Ostrów Mazowiecka, Ostrołęka i Augustów.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.

Powiat Pow.km² Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo białostockie
augustowski 2035 74 800 POL Augustów COA.svg Augustów 12 147
białostocki ¹ 3079 140 100 POL Białystok COA.svg Białystok ¹ 91 100
Białystok miasto (od 1928) ¹ 39 91 100 POL Białystok COA.svg Białystok ¹ 91 100
białowieski (do 1922) 5 1602 14 353 POL gmina Białowieża COA.svg Białowieża  ?
bielski 5 4989 204 500 POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk 7029
grodzieński 6 4459 213 100 POL Grodno COA.svg Grodno 49 932
kolneński (do 1932) ² 1528 63 656 POL Kolno COA.svg Kolno 5285
łomżyński (do 1939) ² ³ 2657 168 200 POL Łomża COA.svg Łomża 25 065
ostrołęcki (do 1939) ² ³ 2281 112 600 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka 13 438
ostrowski (do 1939) ³ 1467 99 800 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka 17 611
sejneński (do 1925) 4 795 19 699 POL Sejny 1 COA.svg Sejny 2254
sokólski 2333 103 100 POL Sokółka COA.svg Sokółka 6382
suwalski 4 2246 110 100 POL Suwałki COA.svg Suwałki 21 957
szczuczyński (od Szczuczyn) 1451 68 200 POL Grajewo dawny COA.svg Grajewo 9036
wołkowyski 3938 171 300 POL Wołkowysk COA.svg Wołkowysk 15 136
wysokomazowiecki 1467 87 000 POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie 3977
¹ 12 kwietnia 1928 r. utworzono powiat miejski w Białymstoku (Dz. U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).
² 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat kolneński a jego terytorium przyłączono do powiatów łomżyńskiego i ostrołęckiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 3, poz. 18)
³ 1 kwietnia 1939 powiaty łomżyński, ostrołęcki i ostrowski przyłączono do województwa warszawskiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
4 1 stycznia 1925 r. zniesiono powiat sejneński a jego terytorium przyłączono do powiatu suwalskiego (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1052)
5 1 sierpnia 1922 r. zniesiono powiat białowieski a jego terytorium przyłączono do powiatu bielskiego (Dz. U. z 1922 r. Nr 56, poz. 504)
6 21 maja 1929 r. utworzono powiat szczuczyński w woj. nowogródzkim z części powiatu lidzkiego i grodzieńskiego (Dz. U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307).

Populacja[edytuj | edytuj kod]

Według spisu ludności z 1921 roku całkowita populacja wynosiła 1 305 284 osób[4].

Podział ludności według narodowości[4]:

Podział ludności według wyznań[4]:

Według spisu ludności z 1931 roku całkowita populacja wynosiła 1 646 844.

  • Polacy – 1 182 259 (71,79%)
  • Białorusini – 205 590 (12,48%)
  • Żydzi – 194 935 (11,84%)
  • Rosjanie – 35 148 (2,13%)
  • inni – 28 912 (1,76%)

Wśród innych było 2 632 to Ukraińców, 29 – Czechów, 13 085 (0,79%) – Litwinów, 7 290 (0,44%) – Niemców, 390 – innym językiem, 1 713 osób nie określiło swej narodowości. 172 164 (10,45%) posługiwało się językiem jidisz, 22 771 (1,38%) – hebrajskim[5].

1 114 077 (67,65%) mieszkańców było wyznania rzymskokatolickiego albo ormiańskokatolickiego, 1491 było wyznania greckokatolickiego, 304 667 (18,50%) było wyznania prawosławnego, 11 526 (0,70%) wyznania ewangelicko-augsburskiego, 704 ewangelicko-reformowanego, 37 ewangelicko-unijnego, 2 981 ewangelickiego bez bliższego określenia, 8814 innych wyznań chrześcijańskich, 197 365 (11,98%) wyznania mojżeszowego, 687 innych niechrześcijańskich, 109 o nieokreślonej przynależności religijnej bądź bezwyznaniowcy, 1 386 osób nie podało religii[5].

Rozgrywki piłkarskie[edytuj | edytuj kod]

Wojewodowie białostoccy w II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

Marian Zyndram-Kościałkowski jako wojewoda białostocki w 1931 roku

Miejscowości o charakterze miejskim[edytuj | edytuj kod]

Definicje[edytuj | edytuj kod]

W latach międzywojennych istniały trzy rodzaje jednostek osadniczych o charakterze topograficznie miejskim miasto, miasteczko i osada miejska. Na terenie woj. białostockiego występowały wyjątkowo wszystkie trzy formy.

Określenie miasto miało trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka (w woj. białostockim Indura, Skidel, Świsłocz i Zelwa) a niektóre miasta (Nisko, Borysław, Tustanowice) były wręcz wsiami[6].

Odwrotnie wiele miasteczek, a nawet miast – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka bądź prawa miejskie – były wsiami w gminach wiejskich[6]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka/praw miejskich (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).

Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto – pisany wielką literą – mimo braku praw miejskich (np. Pruchnik Miasto, Waręż Miasto, Tartaków Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Pruchnik-Wieś, Waręż-Wieś, Tartaków-Wieś)[6].

Na terenach byłego Królestwa Kongresowego istniały dodatkowo tzw. osady miejskie. Była to kategoria osiedli o charakterze miejskim utworzona przez zaborcze władze rosyjskie z miejscowości, "które chociaż nazywały się miastami, jednakże z powodu nieznaczej liczby mieszkańców, małego rozwoju przemysłu i niedostateczności dochodów, w rzeczywistości nie miały znaczenia miast"[7]. W praktyce były to miejscowości (388 z 452 istniejących wówczas miast), którym odebrano prawa miejskie[8], w zamian obdarzając je czysto honorowym mianem osady, pozwalającym lokalnej społeczności na wyróżnianie się spośród wsi, lecz nie dającym żadnych dodatkowych praw[9].

W przeciwieństwie do istniejących na ziemiach wschodnich miasteczek, które miały swój własny ustrój miasteczkowy[10], na terenach byłego Królestwa Kongresowego istniały tzw. osady miejskie, które zostały poddane mocy obowiązującej ukazu z 19 lutego 1864 o urządzeniu gmin wiejskich[11]. Tak więc zarówno miasteczka jak i osady miejskie stanowiły kategorię pośrednią między miastem a wsią, lecz według prawa osady były formalnie wsiami, natomiast miasteczka posiadały odrębny status.

Charakter prawny miast[edytuj | edytuj kod]

Za II Rzeczypospolitej w poczet miast (gmin miejskich) zaliczano różne grupy miejscowości zależnie od obszaru dawnego zaboru, w których się znajdowały.

Charakter prawny miejscowości położnych na terenie tzw. województw centralnych został uregulowany dekretem Naczelnika Państwa z 4 lutego 1919 o samorządzie miejskim, według którego za miasta prawne uznano 150 miejscowości (w tym 12 w woj. białostockim)[12]. Dekret ten nie objął początkowo trzech powiatów byłej guberni suwalskiej, które weszły w skład RP (augustowskiego, sejneńskiego i suwalskiego) oraz czterech powiatów z byłej guberni siedleckiej (bialskiego, konstantynowskiego, radzyńskiego i włodawskiego), podlegających do końca 1918 roku pod Ober-Ost); nie objął też trzech powiatów byłej guberni grodzieńskiej (białostockiego, bielskiego i sokólskiego), które w 1919 roku przyłączono do województwa białostockiego[4]. Działanie dekretu o samorządzie miejskim na miejscowości w wymienionych powiatch roziągnięto trzema osobnymi rozporządzeniami: z 25 września 1919[13], 13 października 1919[14] i 22 października 1919[15] (brak rozporządzenia dotyczącego b. guberni suwalskiej); łącznie za miasta uznano 31 miejscowości, a jednemu – Orli – odebrano prawa miejskie z dniem 22 października 1919. Podczas przeprowadzania spisu ludności w 1921 roku istniało na terenie województw centralnych kilkanaście miejscowości o nieuregulowanym charakterze prawnym. Były to miejscowości, którym samorząd miejski został nadany przez okupanta, a które nie zostały wymienione w dekrecie z 4 lutego 1919. Dla wszystkich (oprócz czterech, m.in. Nowogrodu w woj. białostockim) sprawa charakteru prawno-administracyjnego została zadecydowana[4], albo przez skasowanie ustroju miejskiego, albo przez zaliczenie do miast na mocy indywidualnych rozporządzeń wydanych na podstawie ustawy z 20 lutego 1920 roku[16][17].

Inne zasady dotyczyły trzech powiatów byłej guberni grodzieńskiej – białowieskiego, grodzieńskiego i wołkowyskiego – przyłączonych do woj. białostockiego w 1921 roku na mocy traktatu ryskiego[3], gdzie miastami prawnymi mogły być wyjątkowo miasteczka (a więc miejscowości nie posiadające praw miejskich per se – Indura, Skidel, Świsłocz i Zelwa)[18][19]. Sprawę charakteru prawnego miejscowości w tych trzech powiatach tak jak na obszarze województw wschodnich byłego zaboru rosyjskiego regulowały odrębne rozporządzenia Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich[20][21][22][23], lecz przepisy te były tylko częściowo wykonywane[24]. Ostatecznie za miasta w tej części woj. białostockiego uznano wszystkie miejscowości posiadające w 1924 roku prawa miejskie bądź te miejscowości o prawach miasteczka, które liczyły ponad 2000 mieszkańców. Jednakże Główny Urząd Statystyczny (na którego danych poniższa tabela jest utworzona) oparł wykaz nie na stanie faktycznym, lecz na obowiązujących przepisach prawno-administracyjnych. Stąd:

  • Za miasta uznano wszelkie miejscowości, które za czasów rosyjskich posiadały ustrój miejski, o ile liczą (w 1924 roku) więcej niż 4000 mieszkańców
  • Za miasteczka uznano wszelkie miejscowości o charakterze miasteczkowym z liczbą mieszkańców (w 1924 roku) od 2000 do 4000 mieszkańców
  • Za miasta/miasteczka uznano także wszelkie inne miejscowości, na które ustawa miejska (względnie tymczasowa ustawa miejska) została rozciągnięta indywidualnymi rozporządzeniami Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich[25]

W poniższej tabeli umieszczono wszystkie miasta, miasteczka (obu typów) i osady miejskie województwa białostockiego (stan na 1924 rok) z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka). W późniejszych latach część najmniejszych miast status miejski utraciła; w wykazie oznaczono (►) miasta, które w 1937 roku były już wsiami[26].

Wykaz miejscowości[edytuj | edytuj kod]

Stan ludności: na 30 czerwca 1921 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1921 roku)
Główne źródło: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom V - Województwo Białostockie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
Źródła uzupełniające: Dzienniki Ustaw, przedstawione w przypisach
► = status miejski utracony przed 1937 rokiem

Herb Miejscowość Charakter prawny Przywileje Powiat Gmina Liczba mieszk.
POL gmina Andrzejewo COA.svg Andrzejewo Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrowski[27] Warchoły 985
POL Augustów COA.svg Augustów Miasto Miasto augustowski 8762
POL gmina Bakałarzewo COA.svg Bakałarzewo Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska suwalski Wólka 705
POL Białystok formal COA.svg Białystok Miasto Miasto białostocki 76792
POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk Miasto Miasto bielski 4759
POL Gmina Boćki COA.svg Boćki Miasto[28] Miasto[28] bielski [29] 1719
POL Brańsk COA.svg Brańsk Miasto Miasto bielski 3739
POL gmina Brok COA.svg Brok Miasto[30] Miasto[30] ostrowski[27] [30] 2653
BIA Brzostowica Wielka COA.jpg Brzostowica Wielka M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Brzostowica Wielka 1371
POL Choroszcz dawny COA.svg Choroszcz Miasto Miasto białostocki 2405
Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec (Lewobrzeżny) Miasto Miasto bielski 3291
Ciechanowiec herb.svg Ciechanowiec (Prawobrzeżny) Wieś w gm. wiejskiej[31] Osada miejska[31] wysokomazowiecki[31] Klukowo[31] 1658
POL gmina Czerwin COA.svg Czerwin Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrołęcki[27] Czerwin 362
POL Czyżew COA.svg Czyżewo Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrowski[32] Dmochy-Glinki 1835
POL Dąbrowa Białostocka COA.svg Dąbrowa Miasto Miasto sokólski 3014
POL Drohiczyn COA.svg Drohiczyn Miasto Miasto bielski 1972
Coat of arms of Druskininkai (Lithuania).png Druskieniki Miasto Miasto grodzieński 989
POL gmina Filipów COA.svg Filipów Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska suwalski Filipów 1554
POL Goniądz COA.svg Goniądz Miasto Miasto białostocki 2642
Sin escudo.png Goworowo Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrołęcki[27] Goworowo 1187
POL Grajewo dawny COA.svg Grajewo Miasto Miasto szczuczyński 7346
POL Grodno COA.svg Grodno Miasto Miasto grodzieński 34694
POL gmina Gródek COA.svg Gródek M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko białostocki Gródek 2081
Sin escudo.png Indura Miasto Miasteczko grodzieński 2323
Sin escudo.png Izabelin M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Izabelin 676
Sin escudo.png Jabłonka Kościelna Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska wysokomazowiecki Wysokie Maz. 248
POL Jałówka COA.png Jałówka M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Jałówka 1211
POL gmina Janów COA new.svg Janów M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko sokólski Janów 1509
POL Jedwabne COA.svg Jedwabne Wieś w gm. wiejskiej[33] Osada miejska[33] kolneński[34][27] Jedwabne[33] 1222
Sin escudo.png Jeziory M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Jeziory 1755
Sin escudo.png Kamionka M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński[35] Kamionka 569
POL Kleszczele COA.svg Kleszczele Miasto Miasto bielski 1452
POL Knyszyn dawny COA.svg Knyszyn Miasto Miasto białostocki 3579
POL Kolno dawny COA.svg Kolno Miasto Miasto kolneński[34][27] 4494
POL gmina Korycin COA.svg Korycin M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko sokólski Korycin 603
POL gmina Krynki COA.svg Krynki Miasto Miasto grodzieński 5206
POL Kuźnica (woj podlaskie) COA.jpg Kuźnica M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko sokólski Kuźnica 1075
POL Lipsk COA.svg Lipsk nad Biebrzą Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska augustowski Lipsk 1058
POL Łapy COA.svg Łapy Wieś w gm. wiejskiej[36] Osada miejska[36] wysokomazowiecki Poświętne[36] 3495
POL Łomża COA.svg Łomża Miasto Miasto łomżyński[27] 22014
Sin escudo.png Łopienica Mała M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Izabelin 240
Sin escudo.png Łunna M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Łunna 1884
Sin escudo.png Łysków M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Łysków 899
POL gmina Michałowo COA.svg Michałowo M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko białostocki Michałowo 2176
POL gmina Mielnik COA.svg Mielnik Miasto[28] Miasto[28] bielski [37] 1091
POL gmina Milejczyce COA.svg Milejczyce M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko bielski Milejczyce 1180
BIA Mosty COA.jpg Mosty M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Mosty 1519
Sin escudo.png Mścibów M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Mścibów 1051
POL Myszyniec COA.svg Myszyniec Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrołęcki[27] Myszyniec 1872
POL gmina Narew COA.jpg Narew Miasto[38] Miasto[28] bielski [39] 963
POL gmina Narewka COA.svg Narewka Mała M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko białowieski[40] Masiewo 1205
Sin escudo.png Niemirów M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko bielski Radziwiłłówka 777
POL Nowogród COA.svg Nowogród Wieś w gm. wiejskiej[41] Osada miejska[41] łomżyński[27] Nowogród[41] 1856
POL gmina Nowy Dwór COA.svg Nowy Dwór Miasto[28] Miasto[28] sokólski [42] 1222
Sin escudo.png Nowy Dwór M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Porozów 646
POL gmina Nur COA.svg Nur Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrowski[27] Nur 1363
BIA Odelsk COA.png Odelsk Miasto[28] Miasto[28] sokólski [43] 1333
POL Gmina Orla COA.svg Orla M-ko w gm. wiejskiej[44] Miasteczko[44] bielski Orla[44] 1518
POL Ostrołęka dawny COA.svg Ostrołęka Miasto Miasto ostrołęcki[27] 9145
Herb ostrowi.svg Ostrów Miasto Miasto ostrowski[27] 13425
Sin escudo.png Piaski M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Piaski 1776
BIA Porozów COA.png Porozów M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Porozów 1793
Sin escudo.png Porzecze M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Porzecze 1098
POL gmina Przerośl COA.jpg Przerośl Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska suwalski Przerośl 750
POL gmina Raczki COA.svg Raczki Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska augustowski Dowspuda 1558
POL gmina Radziłów COA.svg Radziłów[45] Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska szczuczyński Radziłów 1983
POL Rajgród COA.svg Rajgród Miasto Miasto szczuczyński 2163
Sin escudo.png Roś M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko wołkowyski Roś 822
POL Sejny 1 COA.svg Sejny Miasto Miasto sejneński[46] 2254
POL gmina Sidra COA.gif Sidra M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko sokólski Sidra 897
POL Siemiatycze COA.svg Siemiatycze Miasto Miasto bielski 5694
Coat of Arms of Skidal, Belarus.jpg Skidel Miasto Miasteczko grodzieński 2907
POL gmina Sokoły COA.svg Sokoły Miasto Miasto wysokomazowiecki 2207
POL Sokółka COA.svg Sokółka Miasto Miasto sokólski 6086
BIA Sopoćkinie COA.png Sopoćkinie Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska augustowski Wołłowiczowce 1774
Sin escudo.png Starosielce Miasto[47] Miasto[47] białostocki [47] 2422
Stawiski Herb.svg Stawiski Miasto Miasto kolneński[34][27] 3017
POL Suchowola COA.svg Suchowola Miasto Miasto sokólski 2457
POL Supraśl COA.svg Supraśl Miasto Miasto białostocki 2322
POL Suraż COA.svg Suraż Miasto Miasto białostocki 1180
POL Suwałki COAII.svg Suwałki Miasto Miasto suwalski 16780
POL Szczuczyn COA.svg Szczuczyn Miasto Miasto szczuczyński 4502
POL gmina Sztabin COA.svg Sztabin Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska augustowski Sztabin 500
POL gmina Śniadowo COA.svg Śniadowo Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska łomżyński[27] Śniadowo 869
BIA Świsłocz COA.svg Świsłocz Miasto Miasteczko wołkowyski 2935
POL gmina Trzcianne COA.png Trzcianne M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko białostocki Michałowo 1434
Tykocin Herb.svg Tykocin Miasto Miasto wysokomazowiecki 2993
POL Wasilków COA.svg Wasilków Miasto Miasto białostocki 3903
POL gmina Wąsosz COA.svg Wąsosz Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska szczuczyński Wąsosz 1746
POL gmina Wizna COA.svg Wizna Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska łomżyński[27] Wizna[48] 2670
POL gmina Wiżajny COA.svg Wiżajny Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska suwalski Wiżajny 1396
POL Wołkowysk COA.svg Wołkowysk Miasto Miasto wołkowyski 11100
BIA Wołpa COA.png Wołpa M-ko w gm. wiejskiej Miasteczko grodzieński Wołpa 1731
POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie Miasto Miasto wysokomazowiecki 3214
POL Zabłudów COA (IV - 14 - 90).svg Zabłudów Miasto Miasto białostocki 2821
POL Zambrów COA.svg Zambrów Miasto Miasto łomżyński[27] 6160
POL gmina Zaręby Kościelne COA.svg Zaręby Kościelne Wieś w gm. wiejskiej Osada miejska ostrowski[27] Zaręby Kościelne 1630
Coa of zelva, belarus.jpg Zelwa Miasto Miasteczko wołkowyski 2064

Przypisy

  1. M.P. z 1920 r. Nr 48, poz. brak
  2. Dz. U. z 1919 r. Nr 65, poz. 395
  3. 3,0 3,1 Dz. U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom V - Województwo Białostockie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
  5. 5,0 5,1 Drugi Powszechny Spis Ludności z dn. 9.XII 1931 r., Województwo Białostockie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polski, Warszawa 1938, s. 23.
  6. 6,0 6,1 6,2 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XIII - Województwo Lwowskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
  7. Motywy do Ukazu do rządzącego Senatu z 1 (13) czerwca 1869 roku (Dziennik Praw Nr 235, tom 69 str. 245)
  8. Zarówno polska i rosyjska nauka przyznaje niemałą w tym rolę poparciu udzielonemu powstaniu styczniowemu. Por. К. Е Ливанцев, Правовой статус городского населения Королевства Польского в XIX в. (до реформы 1866 г. ), Правоведение, Министерство высшего и среднего специального образования СССР, Правоведение.N 4, июль-август. -Л. :Изд-во Ленинградского университета, 1979 (ros.)
  9. Dzieje Końskowoli, (red.) Ryszard Szczygieł, Końskowolskie Towarzystwo Regionalne, Lublin 1988, ss. 97-98.
  10. Nadany przez Generalnego Komisarza Ziem Wschodnich
  11. Dziennik Praw z 1864, Nr 187, tom 62
  12. Dz. U. z 1919 r. Nr 13, poz. 40
  13. M.P. z 1919 r. Nr 220, poz. 0
  14. M.P. z 1919 r. Nr 229, poz. 0
  15. M.P. z 1919 r. Nr 234, poz. 0
  16. Dz. U. z 1920 r. Nr 19, poz. 91
  17. Dz. U. z 1920 r. Nr 19, poz. 92
  18. Chodzi o miasteczka podlegające rozporządzeniu Gen. Komisarza Ziem Wschodnich z 7 listopada 1919 (Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich, Nr 32, poz. 345)
  19. Zelwa ostatecznie nie została zaliczona do miast (M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104)
  20. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z 27 czerwca 1919, Nr 7, poz. 460
  21. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z 14 sierpnia 1919, Nr 12, poz. 99
  22. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z 16 sierpnia 1919, Nr 13, poz. 112
  23. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z 7 listopada 1919, Nr 32, poz. 345
  24. Dane z 1924 roku
  25. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
  26. M.P. z 1937 r. Nr 69, poz. 104
  27. 27,00 27,01 27,02 27,03 27,04 27,05 27,06 27,07 27,08 27,09 27,10 27,11 27,12 27,13 27,14 27,15 27,16 1 kwietnia 1939 powiaty łomżyński, ostrołęcki i ostrowski włączono do woj. warszawskiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240)
  28. 28,0 28,1 28,2 28,3 28,4 28,5 28,6 28,7 28,8 Miasto (gmina miejska) do 12 czerwca 1934; 13 czerwca 1934 odebranie praw miejskich (M.P. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  29. 13 czerwca 1934 miejscowość włączona do wiejskiej gminy Łubin (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  30. 30,0 30,1 30,2 Miasto od 1 marca 1922 (odrębna gmina miejska); osadę miejską Brok wyłączono z gminy Orło i nadano jej prawa miejskie (Dz. U. z 1922 r. Nr 12, poz. 107); W publikacji źródłowej z 1924 Brok błędnie podany jako osada miejska w gminie Orło (errata na stronie 150)
  31. 31,0 31,1 31,2 31,3 1 kwietnia osadę Ciechanowiec (Prawobrzeżny) wyłączono z gminy Klukowo w powiecie wysokomazowieckim i przyłączono do miasta Ciechanowca (Lewobrzeżnego) w powiecie bielskim (Dz. U. z 1938 r. Nr 19, poz. 151, sprostowany przez Dz. U. z 1938 r. Nr 22, poz. 200)
  32. 1 października 1927 miejscowość wraz z całą gminą Dmochy-Glinki przyłączono do powiatu wysokomazowieckiego w woj. białostockim (Dz. U. z 1927 r. Nr 58, poz. 506)
  33. 33,0 33,1 33,2 Od 31 października 1927 miasto (odrębna gmina miejska); miejscowość wyłączono z gminy Jedwabne i nadano jej prawa miejskie (Dz. U. z 1927 r. Nr 94, poz. 841)
  34. 34,0 34,1 34,2 W związku ze zniesieniem powiatu kolneńskiego 1 kwietnia 1932, miejscowość przyłączono do powiatu łomżyńskiego w woj. białostockim (Dz. U. z 1932 r. Nr 3, poz. 8)
  35. 29 maja 1929 miejscowość wraz z całą gminą Kamionka weszła w skład nowo utworzonego powiatu szczuczyńskiego w woj. nowogródzkim (Dz. U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307)
  36. 36,0 36,1 36,2 Od 1 stycznia 1925 miasto (odrębna gmina miejska); miejscowość (składającą się z 6 wsi – Łapy-Barwiki, Łapy-Leśniki, Łapy-Bociany, Łapy-Wity, Łapy-Goździki i Łapy-Lenciuki) wyłączono z gminy Poświętne i nadano jej prawa miejskie (Dz. U. z 1924 r. Nr 68, poz. 656)
  37. 13 czerwca 1934 miejscowość włączona do wiejskiej gminy Radziwiłłówka (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  38. Miasto (gmina miejska) do 12 czerwca 1934; 13 czerwca 1934 odebranie praw miejskich (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  39. 13 czerwca 1934 miejscowość włączona do wiejskiej gminy Narew (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  40. W związku ze zniesieniem powiatu białowieskiego 1 sierpnia 1922, miejscowość przyłączono do powiatu bielskiego (Dz. U. z 1922 r. Nr 56, poz. 504)
  41. 41,0 41,1 41,2 Od 11 lutego 1927 miasto (odrębna gmina miejska); miasto utworzono przez nadanie wiejskiej gminie Nowogród praw miejskich i przekształcenie jej w gminę miejską (Dz. U. z 1927 r. Nr 94, poz. 841); Status prawny Nowogrodu (jednego z czterech miejscowości w Polsce) był do 1927 roku nie ustalony, choć funkcjonował on w praktyce jako gmina wiejska
  42. 13 czerwca 1934 miejscowość włączona do wiejskiej gminy Nowy Dwór (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  43. 13 czerwca 1934 miejscowość włączona do wiejskiej gminy Odelsk (Dz. U. z 1934 r. Nr 48, poz. 420)
  44. 44,0 44,1 44,2 Do 27 października 1919 miasto (odrębna gmina miejska); 28 października 1919 odebranie praw miejskich (M.P. z 1919 r. Nr 234, poz. 0)
  45. Liczba mieszkańców łącznie z osadą młyńską Radziłów
  46. W związku ze zniesieniem powiatu sejneńskiego 1 stycznia 1925, miejscowość przyłączono do powiatu suwalskiego w woj. białostockim (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1052)
  47. 47,0 47,1 47,2 Miasto od 30 września 1919 (odrębna gmina miejska); kolonii Starosielce (brak informacji o uprzedniej przynależności gminnej) nadano prawa miejskie (M.P. z 1919 r. Nr 220, poz. 0; Dz.Urz.Min.Spr.Wewn. z 1919 r., nr 50, poz. 724)
  48. Do 31 grudnia 1922 i od 1 kwietnia 1927 Wizna należała do gminy Bożejewo (Dz. U. z 1922 r. Nr 115, poz. 1042; Dz. U. z 1926 r. Nr 125, poz. 728)

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]