Województwo inowrocławskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Województwo inowrocławskie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
Województwo inowrocławskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska Palatinatus Iunivladislaviensis
Sentencja Sine delectum iustum[1]
Istniało XIV wiek1772
Prowincja wielkopolska
Stolica Inowrocław
Sejmik Radziejów
Wojewoda zobacz: wojewodowie inowrocławscy
Powierzchnia 2 900 km²
Liczba powiatów 5
Liczba senatorów 2
Ludność 51 507 mieszk.
(1790 [2])

Województwo inowrocławskie (początkowo gniewkowskie) – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejące od XIV wieku do 1772, tworząca prowincję wielkopolską. Obejmowała powierzchnię 2 900 km²[potrzebne źródło] i miała 2 powiaty. Siedzibą wojewody był Inowrocław, a sejmiki ziemskie odbywały się razem z woj. brzeskokujawskim w Radziejowie.

Herb był taki sam jak województwa brzeskokujawskiego, to jest pół orła czarnego i pół lwa czerwonego, grzbietami do siebie obróconych i zwieńczonych jedną koroną na polu złotym.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Województwo inowrocławskie utworzono w XIV w. początkowo zwane było gniewkowskim.

Terytorium[edytuj | edytuj kod]

Było to jedno z najmniejszych województw I Rzeczypospolitej - liczyło tylko 2 900 km².[potrzebne źródło]

W skład województwa inowrocławskiego wchodziła m.in. Bydgoszcz, będąc w 1. poł. XVII w. jego największym miastem (niecałe 5 tys. mieszk.), która jednak nie odgrywała roli administracyjnej.

Powiaty woj. inowrocławskiego i ziemi dobrzyńskiej wg Adolfa Pawińskiego[3]
Województwo/ziemia Powiat Powierzchnia w mil² Powierzchnia w km²
województwo bez z. dobrzyńskiej powiat bydgoski 30,10 1657,68
powiat inowrocławski 23,01 1267,18
Razem Σ 53,11 2924,75
ziemia dobrzyńska powiat dobrzyński 9,59 528,35
powiat lipnowski 22,74 1252,28
powiat rypiński 21,27 1100,43
Razem Σ 53,60 2952,38
województwo inowrocławskie z ziemią dobrzyńską Σ 106,71 5877,13

Urzędy[edytuj | edytuj kod]

Województwo posiadało dwóch senatorów większych, którymi byli: wojewoda i kasztelan inowrocławscy; oraz jednego senatora mniejszego – kasztelana bydgoskiego. Sejmiki ziemskie odbywały się wspólnie dla województw inowrocławskiego i brzeskokujawskiego w Radziejowie.

Wojewodowie Inowrocławscy:

Ziemia dobrzyńska[edytuj | edytuj kod]

Ziemię dobrzyńską wcielono ostatecznie do Korony w 1466 r. Powierzchnia wynosiła ok. 54 mil². Dzieliła się na 3 powiaty: dobrzyński, rypiński i lipnowski (ustanowiony w miejsce dawnego słońskiego). Sejmiki odbywały się w Lipnie, gdzie obierano dwóch posłów na sejm, deputata na trybunał i komisarza na komisję radomską. Senatorów mniejszych było 3, t.j. kasztelanowie: dobrzyński, rypiński i słoński. Starostwo grodowe bobrownickie, niegrodowe: dobrzyńskie, lipnowskie, rypińskie i inne. Herb jej wyobraża głowę sędziwego człowieka z dwiema koronami, jedną na głowie z rogami bawolimi, a drugą na szyi.

Przypisy

  1. Stefan Krzysztof Kuczyński, Polskie herby ziemskie. Geneza, treści, funkcje, Warszawa 1993, s. 214.
  2. Tabela: Summaryusz Generalny wszelkich dochodów Rzeczypospolitey tak w Koronie iako i w Litwie z kalkulacyą mil kwadratowych, tak со do dymów, podatków, iako i ludzi, w: Dziennik rządowo-ekonomiczno handlowy. Zaymuiący różne Wiadomości, Rządowe, Handlowe, Ekonomiczne, Fabryczne, Kontraktowe na Dobra, Summy, i Produkta. Zajmujący 3 miesiące kwiecień may czerwiec 1790. R.5. T. II. Warszawa 1790.
  3. Adolf Pawiński: Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym. T. 1: Wielkopolska. Warszawa: Gebethner i Wolff, 1883, s. 50.
  4. wymieniony jako wojewoda inowrocławski w bitwie Obrona Zbaraża 11 lipca 1649, Bitwa pod Beresteczkiem 28-30 czerwca 1651
  5. Swawolna Kompanija - Oficjalna Pagina Szlacheckiej Gry Fabularnej "Dzikie Pola"