Województwo mazowieckie

województwo mazowieckie
Herb województwa Flaga województwa
województwo mazowieckie na mapie Polski
Siedziba wojewody Siedziba sejmiku	Warszawa
Urząd Wojewódzki	Warszawa, pl. Bankowy 3/5
Wojewoda	Jacek Kozłowski
Urząd Marszałkowski	Warszawa, ul. Jagiellońska 26
Marszałek	Adam Struzik
Powierzchnia	35 558,47 km²
Ludność	5 242 911 mieszk. (2010)
Gęstość zaludnienia	147,4 mieszk./km²
Urbanizacja	64,7%
Tablica rejestracyjna	W
TERYT	14
Kod ISO	PL-MZ
Podział administracyjny województwa mazowieckiego powiaty grodzkie 5 ziemskie 37 gminy miejskie 35 miejsko-wiejskie 50 wiejskie 229
Adres urzędu wojewódzkiego	pl. Bankowy 3/5 00-950 Warszawa
Mazowiecki Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa mazowieckiego

Województwo mazowieckie – jednostka podziału administracyjnego Polski, największe pod względem powierzchni i ludności województwo. Obejmuje obszar o powierzchni 22 892,48 km². Według danych z 2010 r. miało 5,24 mln mieszkańców. Siedzibą władz województwa jest Warszawa. Województwo zostało utworzone 1 stycznia 1999 r.

Historia

Historycznie województwo mazowieckie istniało w latach 1526-1795 i 1816-1837.

Obecne województwo mazowieckie zostało utworzone w 1999 roku z województw poprzedniego podziału administracyjnego:

• warszawskiego (w całości)
• ostrołęckiego (oprócz gminy Rozogi)
• radomskiego (oprócz gmin Drzewica i Gowarczów)
• ciechanowskiego (oprócz gmin powiatu działdowskiego)
• siedleckiego (oprócz gmin powiatu łukowskiego i gminy Kłoczew)
• płockiego (oprócz gmin powiatów kutnowskiego i łęczyckiego oraz gminy Kiernozia)
• skierniewickiego (gminy powiatu sochaczewskiego bez gminy Iłów i żyrardowskiego oraz 3 gminy powiatu grodziskiego: gmina Baranów, gmina Jaktorów i gmina Żabia Wola)
• bialskopodlaskiego (tylko gminy powiatu łosickiego)
• łomżyńskiego (tylko 5 zachodnich gmin powiatu ostrowskiego)

Geografia

Mapa fizyczna woj. mazowieckiego

Według danych z 1 stycznia 2011 r. powierzchnia województwa wynosiła 35 558,47 km², co stanowi 11,4% powierzchni Polski. Mazowieckie jest największym co do powierzchni województwem w Polsce.

Położenie administracyjne

Województwo jest położone w środkowo-wschodniej Polsce i graniczy z następującym województwami:

• podlaskim
• kujawsko-pomorskim
• warmińsko-mazurskim
• świętokrzyskim
• lubelskim
• łódzkim

Położenie fizycznogeograficzne

Województwo położone jest w większości na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego, tylko jego niewielkie wschodnie fragmenty leżą na terenie Niżu Wschodniobałtycko-Białoruskiego, a południowe na terenie Wyżyn Polskich. Obszar Województwa zawiera się w 11 makroregionach fizycznogeograficznych i 34 mezoregionach.

Położenie historyczne

Mimo że województwo mazowieckie jest często określane jako Mazowsze, nie jest nim w całości. Wschodnia część województwa to region Podlaski (w znacznie mniejszym stopniu niż geograficznie), natomiast południowa część to ziemia sandomierska będąca częścią Małopolski. Różnice historyczno-kulturowe widoczne są w wielu aspektach, m.in. w architekturze wiejskiej, sposobie zwijania snopów siana czy strojach ludowych. Natomiast część historycznego Mazowsza (większość byłego województwa łomżyńskiego z miastami: Łomża, Zambrów, Grajewo, Kolno i Wysokie Mazowieckie) leży poza obecnym terytorium województwa mazowieckiego.

Demografia

Gęstość zaludnienia w województwie mazowieckim terenów wiejskich w osobach na km² (w przekroju gminnym, stan 1 stycznia 2007 roku) [1].

Według danych z 31 grudnia 2010 r. województwo mazowieckie miało 5 242 911 mieszkańców, co stanowiło 13,7% ludności Polski. Mazowieckie jest województwem o największej liczbie ludności w Polsce.

Dane z 31 grudnia 2007 r.:

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	5 188 488	100	2 705 344	52,1	2 483 144	47,9
powierzchnia	35 558,18 km²
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	145,9		76,1		69,8

Podział administracyjny

Województwo mazowieckie składa się z 37 powiatów i 5 miast na prawach powiatu. Powiaty dzielą się na 314 gmin – 35 miejskich, 50 miejsko-wiejskich i 229 wiejskich.

Powiaty:

• białobrzeski
• ciechanowski
• garwoliński
• gostyniński
• grodziski
• grójecki
• kozienicki
• legionowski
• lipski
• łosicki
• makowski
• miński
• mławski
• nowodworski
• ostrołęcki
• ostrowski
• otwocki
• piaseczyński

• płocki
• płoński
• pruszkowski
• przasnyski
• przysuski
• pułtuski
• radomski
• siedlecki
• sierpecki
• sochaczewski
• sokołowski
• szydłowiecki
• warszawski zachodni
• węgrowski
• wołomiński
• wyszkowski
• zwoleński
• żuromiński
• żyrardowski

Miasta na prawach powiatu:

• Ostrołęka
• Płock
• Radom
• Siedlce
• Warszawa

Miasta

Województwo mazowieckie – miasta w granicach administracyjnych

W województwie mazowieckim jest 85 miast, w tym 5 miast na prawach powiatów i 30 miast na prawach gminy.
Podkreślone zostały siedziby powiatów ziemskich, a pogrubione miasta na prawach powiatu.

Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców. Liczba ludności i powierzchnia wg GUS za rok 2010:

1. Warszawa – 1 720 398 (517,90 km²)
2. Radom – 222 496 (111,80 km²)
3. Płock – 126 061 (88,06 km²)
4. Siedlce – 77 392 (31,87 km²)
5. Pruszków – 56 929 (19,19 km²)
6. Ostrołęka – 53 710 (29,00 km²)
7. Legionowo – 52 400 (13,60 km²)
8. Ciechanów – 44 963 (32,84 km²)
9. Otwock – 44 487 (47,33 km²)
10. Piaseczno – 42 295 (16,22 km²)
11. Żyrardów – 41 220 (14,35 km²)
12. Mińsk Mazowiecki – 38 697 (13,12 km²)
13. Sochaczew – 37 585 (26,13 km²)
14. Wołomin – 37 117 (17,24 km²)
15. Mława – 29 652 (35,50 km²)
16. Ząbki – 28 644 (11,13 km²)
17. Grodzisk Mazowiecki – 28 329 (13,19 km²)
18. Nowy Dwór Mazowiecki – 27 774 (28,27 km²)
19. Wyszków – 27 126 (20,78 km²)
20. Marki – 26 753 (26,03 km²)
21. Piastów – 22 922 (5,76 km²)
22. Ostrów Mazowiecka – 22 536 (22,09 km²)
23. Płońsk – 22 486 (11,60 km²)
24. Józefów – 20 132 (23,92 km²)
25. Kobyłka – 19 723 (19,64 km²)
26. Pionki – 19 120 (18,34 km²)
27. Sulejówek – 19 120 (19,31 km²)
28. Pułtusk – 19 078 (23 km²)
29. Gostynin – 18 888 (32,40 km²)
30. Sokołów Podlaski – 18 481 (17,50 km²)
31. Sierpc – 18 368 (18,60 km²)
32. Kozienice – 17 886 (10,45 km²)
33. Zielonka – 17 464 (79,48 km²)
34. Konstancin-Jeziorna – 16 963 (17,74 km²)
35. Przasnysz – 16 796 (25,16 km²)
36. Garwolin – 16 773 (22,08 km²)
37. Łomianki – 16 637 (8,40 km²)
38. Milanówek – 16 126 (13,52 km²)
39. Grójec – 15 533 (8,57 km²)
40. Węgrów – 12 641 (35,50 km²)
41. Brwinów – 12 525 (10,06 km²)
42. Błonie – 12 344 (9,12 km²)
43. Szydłowiec – 11 873 (21,93 km²)
44. Warka – 11 435 (26,77 km²)
45. Góra Kalwaria – 11 428 (13,72 km²)
46. Karczew – 10 271 (28,12 km²)
47. Maków Mazowiecki – 9 755 (10,30 km²)
48. Radzymin – 9 561 (23,32 km²)
49. Ożarów Mazowiecki – 8 848 (5,71 km²)
50. Żuromin – 8 810 (11,11 km²)
51. Zwoleń – 7 958 (15,91 km²)
52. Tłuszcz – 7 594 (7,91 km²)
53. Nasielsk – 7 470 (12,57 km²)
54. Białobrzegi – 7 294 (7,51 km²)
55. Łosice – 7 176 (23,75 km²)
56. Łochów – 6 559 (13,39 km²)
57. Mszczonów – 6 247 (8,56 km²)
58. Przysucha – 6 154 (7,02 km²)
59. Lipsko – 5 702 (15,70 km²)
60. Iłża – 5 062 (15,83 km²)
61. Łaskarzew – 4 884 (15,35 km²)
62. Raciąż – 4 642 (18,60 km²)
63. Pilawa – 4 370 (6,62 km²)
64. Skaryszew – 4 219 (27,49 km²)
65. Żelechów – 4 134 (12,14 km²)
66. Serock – 4 094 (13,43 km²)
67. Gąbin – 4 053 (27,95 km²)
68. Tarczyn – 3 919 (5,24 km²)
69. Nowe Miasto nad Pilicą – 3 862 (11,25 km²)
70. Podkowa Leśna – 3 861 (10,13 km²)
71. Halinów – 3 619 (2,84 km²)
72. Zakroczym – 3 321 (19,97 km²)
73. Glinojeck – 3 096 (7,37 km²)
74. Myszyniec – 2 950 (10,74 km²)
75. Kałuszyn – 2 921 (12,30 km²)
76. Drobin – 2 898 (9,65 km²)
77. Chorzele – 2 793 (17,51 km²)
78. Wyszogród – 2 767 (12,96 km²)
79. Różan – 2 630 (6,67 km²)
80. Mogielnica – 2 384 (12,98 km²)
81. Kosów Lacki – 2 086 (11,57 km²)
82. Bieżuń – 1 894 (12,07 km²)
83. Brok – 1 892 (28,06 km²)
84. Mordy – 1 843 (4,54 km²)
85. Wyśmierzyce – 873 (16,84 km²)

Administracja i polityka

Nove Kino Praha – siedziba sejmiku i urzędu marszałkowskiego

Adam Struzik – Marszałek Województwa Mazowieckiego od 2001 r.

Samorząd województwa

Organem stanowiącym samorządu jest Sejmik Województwa Mazowieckiego, składający się z 51 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Warszawa. Sejmik wybiera organ wykonawczy samorządu, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Marszałkowie Województwa Mazowieckiego:

• Adam Struzik (od października 2001); (radny PSL)
• Zbigniew Kuźmiuk od 1 stycznia 1999 do października 2001; (radny PSL – zrzekł się mandatu radnego i marszałkowania gdy został posłem PSL)

Wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego:

• Krzysztof Strzałkowski od 2010
• Leszek Ruszczyk, (PO), od 2011

byli Wicemarszałkowie Województwa Mazowieckiego:

• Antoni Pietkiewicz od 2002 do 2003
• Tomasz Siemoniak od 24 listopada 2006 do 26 listopada 2007; (od 26 listopada 2007 sekretarz stanu w MSWiA)
• Jacek Kozłowski od 24 listopada 2006 do 27 listopada 2007; (od 29 listopada 2007 wojewoda mazowiecki)
• Stefan Kotlewski od 27 listopada 2007 do 2010; (radny wojewódzki PO)
• Ludwik Rakowski od 2 stycznia 2008 do 2010; (radny wojewódzki PO)
• Marcin Kierwiński, (PO), od 2010 do 2011; (poseł)

Członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:

• Janina Orzełowska od 2010; (radna wojewódzka PSL)
• Wiesław Rabuszuk od 2011

byli Członkowie Zarządu Województwa Mazowieckiego:

• Waldemar Roszkiewicz od 24 listopada 2006 do 2010 (rekomendowany przez LPR)
• Piotr Szprendałowicz od 24 listopada 2006 do 2010 (rekomendowany przez PO)
• Leszek Ruszczyk, (PO), od 2010 do 2011

Administracja rządowa

Siedziba delegatury w Radomiu Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie

Terenowym organem administracji rządowej jest Wojewoda Mazowiecki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Warszawa, gdzie znajduje się Mazowiecki Urząd Wojewódzki w Warszawie. W celu usprawnienia działania urzędu działa także jego 5 delegatur (placówek zamiejscowych): w Ciechanowie, Ostrołęce, Płocku, Radomiu i Siedlcach.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

• delegatura w Ciechanowie – powiaty: ciechanowski, mławski, pułtuski, płoński, żuromiński;
• delegatura w Ostrołęce – powiaty: ostrołęcki, makowski, ostrowski, przasnyski i miasto na prawach powiatu Ostrołęka;
• delegatura w Płocku – powiaty: płocki, gostyniński, sierpecki i miasto na prawach powiatu Płock;
• delegatura w Siedlcach – powiaty: siedlecki, łosicki, garwoliński, sokołowski, węgrowski i miasto na prawach powiatu Siedlce.

Wojewodowie Mazowieccy:

• Antoni Pietkiewicz od 1 stycznia 1999 do 21 października 2001
  • Stanisław Pietrzak (UW), I wicewojewoda do 2000
  • Andrzej Wieczorek (AWS), I wicewojewoda od 2000
  • Dariusz Krajowski-Kukiel (UW), II wicewojewoda
• Leszek Mizieliński (SLD) od 21 października 2001 do 10 stycznia 2006
  • Maciej Sieczkowski, I wicewojewoda
  • Elżbieta Lanc, II wicewojewoda od października 2001 do 2003
  • Adam Mroczkowski (PL-D), II wicewojewoda od 12 maja 2003 do 11 stycznia 2006
• Tomasz Koziński (PiS) od 10 stycznia 2006 do 17 stycznia 2007
  • Jacek Sasin (PiS), I wicewojewoda
  • Cezary Pomarański, II wicewojewoda (ds. oświaty) od 12 stycznia 2006
• Wojciech Dąbrowski (PiS) od 18 stycznia 2007 do 1 lutego 2007
  • Jacek Sasin (PiS), I wicewojewoda
  • Cezary Pomarański, II wicewojewoda (ds. oświaty)
• Jacek Sasin (PiS) od 15 lutego 2007 do 29 listopada 2007
  • Marek Martynowski (PiS), I wicewojewoda od 19 kwietnia 2007 do 13 listopada 2007
  • Cezary Pomarański, II wicewojewoda (ds. oświaty)
• Jacek Kozłowski (PO) od 29 listopada 2007
  • Dariusz Piątek, I wicewojewoda od 27 grudnia 2007
  • Cezary Pomarański, II wicewojewoda (ds. oświaty) do 4 grudnia 2007

Gospodarka

Centrum finansowe Warszawy

W 2008 r. produkt krajowy brutto woj. mazowieckiego wynosił 274,1 mld zł, co stanowiło 21,5% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 157,7% średniej krajowej, co plasowało mazowieckie na 1. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. mazowieckiego w 1. kwartale 2011 r. wynosiło 4567,43 zł, co lokowało je na 1. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu stycznia 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 261,8 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 10,4% do aktywnych zawodowo.

Wg Eurostat województwo mazowieckie ma najwyższy spośród wszystkich polskich województw dochód na głowę mieszkańca, który wynosi 89% średniego dochodu w Unii Europejskiej.

W Płocku swoją siedzibę ma PKN Orlen (4. w indeksie), największy polski koncern paliwowy. W Warszawie i w Siedlcach działa Polimex-Mostostal (także w indeksie WIG 20). W Przasnyszu swoją siedzibę ma firma Kross.

Nauka i oświata

Auditorium Maximum Uniwersytetu Warszawskiego

Ich największym skupiskiem uczelni wyższych jest Warszawa, ale są również zlokalizowane w innych miastach województwa (Płock, Pułtusk, Radom, Siedlce).

Wyższe uczelnie publiczne: (zobacz też wyższe uczelnie w Warszawie)

• Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku
• Akademia Obrony Narodowej
• Akademia Pedagogiki Specjalnej
• Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie
• Akademia Wychowania Fizycznego Józefa Piłsudskiego w Warszawie
• Politechnika Warszawska
• Politechnika Radomska im. Kazimierza Pułaskiego
• Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
• Szkoła Główna Handlowa
• Szkoła Główna Służby Pożarniczej
• Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego
• Uniwersytet Muzyczny Fryderyka Chopina w Warszawie
• Uniwersytet Przyrodniczo-Humanistyczny w Siedlcach
• Uniwersytet Warszawski
• Warszawski Uniwersytet Medyczny
• Wojskowa Akademia Techniczna im. Jarosława Dąbrowskiego w Warszawie

Transport

Wnętrze hali odlotów Terminalu A Lotniska Chopina w Warszawie

Lokalny transport kolejowy zapewniają Koleje Mazowieckie. W Mazowszu znajduje się lotnisko o największym ruchu w Polsce: Lotnisko Chopina w Warszawie. Warszawa jest jedynym miastem w Polsce, posiadającym metro.

Drogi krajowe na Mazowszu to:

• 7 S7 – Gdańsk – Warszawa – Kraków
• 8 S8 – Suwałki – Warszawa – Wrocław

Planowane:

• 2 A2 – Świecko – Poznań – Warszawa – Kukuryki
• 79 S79 – Port lotniczy Warszawa-Okęcie – A2 w gminie Raszyn

Kultura

Tu tworzyli i żyli przez wiele lat: Juliusz Słowacki, Witold Gombrowicz, Julian Tuwim, Bolesław Prus, Fryderyk Chopin, Isaac Bashevis Singer.

Sport

Najpopularniejszym sportem na Mazowszu jest piłka nożna. Gra tutaj najbardziej utytułowany polski klub piłkarski Legia Warszawa. Poza tym grają jeszcze Polonia Warszawa, Wisła Płock, Dolcan Ząbki. W Polskiej Lidze Koszykówki gra AZS Politechnika Warszawska. W Polskiej Lidze Siatkówki gra AZS Politechnika Warszawska.

Religia

Katedra Wniebowzięcia NMP w Płocku

Świątynia Miłosierdzia i Miłości w Płocku

Większość mieszkańców województwa mazowieckiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Praktykuje jednak mniej niż połowa ludności. W archidiecezji warszawskiej praktykuje 30% ludności, w diecezji płockiej 32% i 34% w diecezji warszawsko-praskiej, co sprawia, że należą one do najbardziej zlaicyzowanych w Polsce. W diecezji radomskiej praktykuje 37% ludności. Najbardziej religijna jest diecezja siedlecka (45%) i diecezja łomżyńska (44%).

Na terenie województwa działają także synagogi (neoortodoksyjna, reformowana i ortodoksyjna), meczet, sikhowska gurdawara, jedyna wolnostojąca kaplica mormonów oraz bardzo dużo kościołów protestanckich. Trwają starania o wybudowanie świątyni buddyjskiej.

Historycznie, bardzo duże znaczenie na tych ziemiach miał judaizm, gdyż Żydzi stanowili do II wojny światowej między 20% a 50% ludności mazowieckich miasteczek. Na północno-wschodnim Mazowszu istotny był kalwinizm. W Płocku z kolei narodził się mariawityzm. Obecnie w na terenie województwa mazowieckiego działają parafie Kościoła Starokatolickiego Mariawitów, zrzeszonie w diecezji warszawsko-płockiej i lubelsko-podlaskiej, oraz Kościoła Katolickiego Mariawitów z siedzibą w Felicjanowie. Na terenie województwa działają także Świadkowie Jehowy, także tutaj w miejscowości Nadarzyn w powiecie pruszkowskim mają swoją główną siedzibę na terenie Polski.

Język

Większość ludności Mazowsza posługuje się językiem polskim. Przed II wojną światową wśród Żydów w użyciu był język jidisz, obecnie jest on nauczany jedynie na Uniwersytecie Warszawskim oraz używany w Teatrze Żydowskim w Warszawie w niektórych sztukach. Na wsi posługiwano się dialektem mazowieckim, który zanikł w ostatnich dziesięcioleciach.

Ochrona środowiska

Wg danych z roku 2000 powierzchnia obszarów chronionych w województwie mazowieckim ogółem wynosiła 1053439,9 ha, co stanowiło 29,6% powierzchni województwa.

Na terenie województwa mazowieckiego znajdowało się:

• 1 park narodowy – Kampinoski Park Narodowy
• 9 parków krajobrazowych
  • Bolimowski Park Krajobrazowy
  • Brudzeński Park Krajobrazowy
  • Chojnowski Park Krajobrazowy
  • Gostynińsko-Włocławski Park Krajobrazowy
  • Górznieńsko-Lidzbarski Park Krajobrazowy
  • Kozienicki Park Krajobrazowy
  • Mazowiecki Park Krajobrazowy
  • Nadbużański Park Krajobrazowy
  • Park Krajobrazowy Podlaski Przełom Bugu
• 171 rezerwatów przyrody
• 62 obszary chronionego krajobrazu

Zmiany

Rozważany był projekt wyłączenia z regionu Warszawy jako niezależnego województwa i przeniesienia stolicy Mazowsza do innego miasta np. do Płocka lub Radomia. Zwolennicy tego rozwiązania wskazują, że z powodu wysokiego wskaźnika PKB per capita w Warszawie reszta województwa nie będzie mogła korzystać z funduszy strukturalnych UE, gdy PKB dla całego województwa przekroczy wyznaczony przez Unię Europejską wskaźnik 75% PKB. Przeciwnicy zwracają uwagę na wysokie koszty administracyjne wynikłe z dublowania urzędów i przeprowadzki do innego miasta oraz konieczności zmiany wielu systemów w administracji publicznej. Premier Donald Tusk w swoim expose zapowiedział, że nie przewiduje w czasie swoich rządów poparcia żadnych inicjatyw w zakresie zmiany podziału administracyjnego.

Zobacz także: Warszawa (projekt województwa), województwo staropolskie

Zobacz też

• Mazowsze
• VeloMazovia – sieć szlaków rowerowych na Mazowszu
• Mazowiecka Chorągiew Harcerzy ZHR

Linki zewnętrzne

• Strona Mazowieckiego Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie
• Strona samorządu województwa mazowieckiego