Województwo podkarpackie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Na mapach: 49°57′N 22°10′E/49,956667 22,172778

województwo podkarpackie
Herb województwa podkarpackiego Flaga województwa podkarpackiego
Herb województwa Flaga województwa
Podkarpackie (EE,E NN,N).png
województwo podkarpackie na mapie Polski
Siedziba wojewody
Siedziba sejmiku
POL Rzeszów COA.svg Rzeszów
Urząd Wojewódzki Rzeszów,
ul. Grunwaldzka 15
Wojewoda Małgorzata Chomycz-Śmigielska
Urząd Marszałkowski Rzeszów,
al. Łukasza Cieplińskiego 4
Marszałek Władysław Ortyl
Powierzchnia 17 845,66 km²
Ludność 2 129 951[1] mieszk.
(2013)
Gęstość zaludnienia 119[1] mieszk./km²
Urbanizacja 41,56%
Tablica rejestracyjna R
TERYT 18
Kod ISO PL-PK
Podział administracyjny województwa podkarpackiego
Powiaty województwa podkarpackiego
miasta na prawach powiatu 4
powiaty 21
gminy miejskie 16
miejsko-wiejskie 34
wiejskie 110
Adres urzędu
wojewódzkiego
ul. Grunwaldzka 15
35-959 Rzeszów
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Województwo podkarpackie w Wikipodróżach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Podkarpacki Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa podkarpackiego

Województwo podkarpackie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 roku. Powstało poprzez scalenie ziem dawnego województwa rzeszowskiego sprzed 1975 roku (z wyjątkiem powiatu gorlickiego), tj. województw przemyskiego i rzeszowskiego, oraz części krośnieńskiego, tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Województwo zajmuje powierzchnię 17 846 km² i zajmuje 11 miejsce w kraju. Pod względem liczby mieszkańców (2 128 687 osób) znajduje się na 9 miejscu w Polsce. Jest najdalej wysuniętym na południe województwem Polski.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Podkarpackie mapa fizyczna.png

Położenie administracyjne[edytuj | edytuj kod]

Województwo jest położone w południowo-wschodniej Polsce i graniczy z[2]:

oraz z województwami:

Położenie fizycznogeograficzne[edytuj | edytuj kod]

Obszar woj. podkarpackiego obejmuje:

Położenie historyczne[edytuj | edytuj kod]

Pod względem historycznym województwo podkarpackie obejmuje południowo-wschodnie obszary przedrozbiorowej Małopolski (części ówczesnych województw: krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego) oraz zachodnią część Rusi Czerwonej (głównie województwo ruskie, część bełskiego). Po rozbiorach ziemie obecnego województwa podkarpackiego znalazły się w granicach zaboru austriackiego stanowiąc środkową część ówczesnej Galicji. Natomiast po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku tereny dzisiejszego województwa przynależały do województw: lwowskiego (większość z Rzeszowem), krakowskiego (część zachodnia) i lubelskiego (skrawki północne).

Topografia[edytuj | edytuj kod]

W wymiarze północ-południe województwo rozciąga się na długości 202 km, to jest 1°49′05″. W wymiarze wschód-zachód rozpiętość województwa wynosi 172 km, co w mierze kątowej daje 2°24′21″.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów:

Ukształtowanie powierzchni ma charakter wyżynny i górski (średnia wysokość 308,5 m n.p.m.)
Najwyższym punktem jest wierzchołek Tarnicy – 1346 m n.p.m.

Stosunki wodne[edytuj | edytuj kod]

Trzy największe rzeki w województwie to prawe dopływy Wisły: San i Wisłoka oraz dopływ Sanu: Wisłok. Rzeki Strwiąż oraz Mszanka uchodzą do Dniestru i należą do zlewni Morza Czarnego[3][4]. Wszystkie pozostałe należą do zlewni Morza Bałtyckiego. Rzeki regionu są uważane za jedne z najczystszych w kraju.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Podział na powiaty – dane według GUS z 1 stycznia 2012[1]

Herb Nazwa Rodzaj
powiatu
Siedziba Powierzchnia
(km²)
Ludność Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
POL powiat bieszczadzki COA.svg bieszczadzki ziemski Ustrzyki Dolne 1139,07 22396 19,66
POL powiat brzozowski COA.svg brzozowski ziemski Brzozów 539,34 66502 123,3
POL powiat dębicki COA.svg dębicki ziemski Dębica 777,48 135090 173,75
POL powiat jarosławski COA.svg jarosławski ziemski Jarosław 1028,66 122677 119,26
POL powiat jasielski COA.svg jasielski ziemski Jasło 830,87 115789 139,36
POL powiat kolbuszowski COA.svg kolbuszowski ziemski Kolbuszowa 773,17 62846 81,28
POL powiat krośnieński COA.svg krośnieński ziemski Krosno 925,88 111874 120,83
Coats of arms of None.svg leski ziemski Lesko 834,94 26950 32,28
POL powiat leżajski COA.svg leżajski ziemski Leżajsk 583,71 70230 120,32
POL powiat lubaczowski COA.svg lubaczowski ziemski Lubaczów 1308,36 57635 44,05
POL powiat łańcucki COA.svg łańcucki ziemski Łańcut 451,84 79623 176,22
POL powiat mielecki COA.svg mielecki ziemski Mielec 880,50 136179 154,66
POL powiat niżański COA 1.svg niżański ziemski Nisko 785,64 67721 86,2
POL powiat przemyski COA.svg przemyski ziemski Przemyśl 1211,21 73778 60,91
POL powiat przeworski COA.svg przeworski ziemski Przeworsk 698,02 79355 113,69
POL powiat ropczycko-sędziszowski COA.svg ropczycko-sędziszowski ziemski Ropczyce 548,31 73166 133,44
POL powiat rzeszowski COA.svg rzeszowski ziemski Rzeszów 1157,38 163859 141,58
POL powiat sanocki COA.svg sanocki ziemski Sanok 1223,66 96174 78,6
POL powiat stalowowolski COA.svg stalowowolski ziemski Stalowa Wola 831,74 109502 131,65
POL powiat sztrzyżowski COA.svg strzyżowski ziemski Strzyżów 503,47 62318 123,78
POL powiat tarnobrzeski COA.svg tarnobrzeski ziemski Tarnobrzeg 521,07 54280 104,17
POL Krosno COA.svg Krosno miasto na prawach powiatu - 43,50 47348 1088,46
POL Przemyśl COA.svg Przemyśl miasto na prawach powiatu - 46,18 64728 1401,65
POL Rzeszów COA.svg Rzeszów miasto na prawach powiatu - 116,36 180031 1547,19
POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg miasto na prawach powiatu - 85,40 48636 569,51

Podregiony statystyczne[edytuj | edytuj kod]

Tarnica 1346 n.p.m. – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów i najwyżej położony punkt województwa
San widok z Zamku Sobień

Województwo podkarpackie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS)[5] – zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

Demografia[edytuj | edytuj kod]

Obszar województwa zamieszkuje 2 128 687 osób (dane z 1 stycznia 2012 r. opublikowane przez GUS) w 46 miastach, 2164 miejscowościach wiejskich tworzących 1530 sołectw, 160 gmin (stan na 1 stycznia 2011), 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Dane GUS z 1 stycznia 2012[1]

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
jednostka osób  % osób  % osób  %
populacja 2 128 687 100 1 087 759 51,1 1 040 928 48,9
powierzchnia 17 845,76 km²
gęstość zaludnienia
(mieszk./km²)
119,2 60,9 58,3

Według ostatnich danych GUS-u średnia życia w województwie jest najwyższą w Polsce i wynosi odpowiednio: mężczyźni 73 lata (Polska 71), kobiety 81 lat (Polska 80). Na długowieczność mieszkańców regionu decydujący wpływ mają: czyste środowisko, zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu[6]. Województwo Podkarpackie jest jednym z pięciu polskich województw obok Małopolskiego, Mazowieckiego, Pomorskiego i Wielkopolskiego w którym systematycznie, stale wzrasta liczba ludności.

Miasta[edytuj | edytuj kod]

W województwie podkarpackim jest 51 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców (faktycznego miejsca zamieszkania), na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 stycznia 2012[1].

Herb Nazwa Powiat Ludność Powierzchnia
(km²)
Gęstość zaludnienia
(osób/km²)
Siedziba
powiatu
POL Rzeszów COA.svg Rzeszów miasto na prawach powiatu 180 031 116,36 1547 grodzkiego,ziemskiego
POL Stalowa Wola COA.svg Stalowa Wola stalowowolski 64 756 82,52 785 ziemskiego
POL Przemyśl COA.svg Przemyśl miasto na prawach powiatu 64 728 46,18 1402 grodzkiego,ziemskiego
POL Mielec COA.svg Mielec mielecki 61 479 46,89 1311 ziemskiego
POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg miasto na prawach powiatu 48 636 85,40 570 grodzkiego,ziemskiego
POL Krosno COA.svg Krosno miasto na prawach powiatu 47 348 43,50 1088 grodzkiego,ziemskiego
POL Dębica N COA.svg Dębica dębicki 47 231 33,98 1374 ziemskiego
POL Jarosław COA alt.svg Jarosław jarosławski 39 707 34,61 1147 ziemskiego
POL Sanok COA.svg Sanok sanocki 39 305 38,08 1032 ziemskiego
POL Jasło COA.svg Jasło jasielski 36 918 36,52 1011 ziemskiego
POL Łańcut COA.svg Łańcut łańcucki 18 199 19,42 937 ziemskiego
POL Przeworsk COA.svg Przeworsk przeworski 15 928 22,13 720 ziemskiego
POL gmina Nisko COA.svg Nisko niżański 15 550 60,96 255 ziemskiego
POL Ropczyce COA.svg Ropczyce ropczycko-sędziszowski 15 599 47,10 331 ziemskiego
POL Leżajsk COA 1.svg Leżajsk leżajski 14 507 20,58 705 ziemskiego
POL Lubaczów COA.svg Lubaczów lubaczowski 12 595 25,73 490 ziemskiego
POL Nowa Dęba COA.svg Nowa Dęba tarnobrzeski 11 568 16,70 693
POL Kolbuszowa COA.svg Kolbuszowa kolbuszowski 9 391 7,94 1183 ziemskiego
POL Ustrzyki Dolne COA.svg Ustrzyki Dolne bieszczadzki 9 577 16,79 570 ziemskiego
POL Strzyżów COA.svg Strzyżów strzyżowski 8 917 13,89 642 ziemskiego
POL Brzozów COA.svg Brzozów brzozowski 7 633 11,46 666 ziemskiego
POL Sędziszów Małopolski COA.svg Sędziszów Małopolski ropczycko-sędziszowski 7 434 9,96 746
POL Rudnik nad Sanem COA.svg Rudnik nad Sanem niżański 6 873 36,60 188
POL Dynów COA.svg Dynów rzeszowski 6 220 24,55 253
POL Nowa Sarzyna COA.svg Nowa Sarzyna leżajski 6 338 9,15 693
POL Boguchwała COA.svg Boguchwała rzeszowski 5 800 9,11 637
POL Lesko COA.svg Lesko leski 5 758 15,33 376 ziemskiego
POL Jedlicze COA.svg Jedlicze krośnieński 5 760 10,60 543
POL Głogów Małopolski COA.svg Głogów Małopolski rzeszowski 5 887 13,73 429
POL Radymno COA.svg Radymno jarosławski 5 533 13,62 406
POL Zagórz COA.svg Zagórz sanocki 5 110 22,30 229
POL Pilzno COA.svg Pilzno dębicki 4 710 16,04 294
POL Sokołów Małopolski COA.svg Sokołów Małopolski rzeszowski 4 048 15,54 260
POL Rymanów COA.svg Rymanów krośnieński 3 711 12,39 300
POL gmina Pruchnik COA.svg Pruchnik jarosławski 3 689 19,91 185
POL Tyczyn COA.svg Tyczyn rzeszowski 3 535 9,67 366
POL Kańczuga COA.svg Kańczuga przeworski 3 230 7,60 425
POL Radomyśl Wielki COA.svg Radomyśl Wielki mielecki 3 047 8,79 347
POL Oleszyce COA.svg Oleszyce lubaczowski 3 146 5,08 619
POL gmina Zaklików COA.svg Zaklików stalowowolski 3 010[7] 11,42 264
POL gmina Brzostek COA.svg Brzostek dębicki 2 655 8,82 303
POL Sieniawa COA 1.svg Sieniawa przeworski 2 173 6,74 322
POL Dukla COA.svg Dukla krośnieński 2 193 5,48 400
POL Błażowa COA.svg Błażowa rzeszowski 2 176 4,23 514
POL Narol COA.svg Narol lubaczowski 2 097 12,42 169
POL Cieszanów COA.svg Cieszanów lubaczowski 1 988 15,06 132
POL Iwonicz-Zdrój COA.svg Iwonicz-Zdrój krośnieński 1 890 5,89 321
POL gmina Przeclaw COA.svg Przecław mielecki 1 652 16,02 103
POL Ulanów COA.svg Ulanów niżański 1 483 8,20 181
POL Baranów Sandomierski COA.svg Baranów Sandomierski tarnobrzeski 1 535 9,15 168
POL gmina Kołaczyce COA.svg Kołaczyce jasielski 1 462 7,15 204

Administracja i polityka[edytuj | edytuj kod]

Urząd wojewódzki w Rzeszowie (popularnie zwany Łubianką)
Ratusz w Jarosławiu
Część zachodnia Rynku w Sanoku
Fort XV „Borek” Twierdzy Przemyśl

Samorząd[edytuj | edytuj kod]

Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Podkarpackiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Rzeszów. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Podkarpackiego (stan na maj 2013 r.):

Marszałkowie województwa:

Administracja rządowa[edytuj | edytuj kod]

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podkarpacki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Rzeszów[8]. Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie znajduje się przy ulicy Grunwaldzkiej 15. W ramach urzędu działają także 3 delegatury: w Krośnie, Przemyślu i Tarnobrzegu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

  • delegatura w Krośnie powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski, sanocki i miasto Krosno;
  • delegatura w Przemyślu powiaty: jarosławski, lubaczowski, przemyski, przeworski i miasto Przemyśl;
  • delegatura w Tarnobrzegu powiaty: mielecki, niżański, stalowowolski, tarnobrzeski i miasto Tarnobrzeg[9].

Wojewodowie

Wicewojewodowie

  • od 19 stycznia 2011 do 14 lutego 2012 Andrzej Reguła (PSL)
  • od 14 lutego 2012 Alicja Wosik (PSL)

Okręgi wyborcze[edytuj | edytuj kod]

Okręg wyborczy nr 22 do Sejmu RP (stan na 14 grudnia 2011)[10]

Okręg wyborczy nr 23 do Sejmu RP (stan na 14 grudnia 2011)

Okręg wyborczy nr 54 do Senatu RP (stan na 19 września 2013)

Okręg wyborczy nr 55 do Senatu RP (stan na 19 września 2013)

Okręg wyborczy nr 56 do Senatu RP (stan na 19 września 2013)

Okręg wyborczy nr 57 do Senatu RP (stan na 19 września 2013)

Okręg wyborczy nr 58 do Senatu RP (stan na 19 września 2013)

Okręg wyborczy nr 9 do Parlamentu Europejskiego w Polsce (stan na 25 maja 2014)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy produkowany w PZL Mielec[11]
Wyrzutnia WR-40 Langusta produkowana w Hucie Stalowa Wola
Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola
Leopard 6 Litre Roadster – luksusowy samochód sportowy produkowany przez Leopard Automobile AB w Mielcu
Autosan – marka autobusów produkowanych w Sanoku

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. podkarpackiego wynosił 50,7 mld zł, co stanowiło 3,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 24,1 tys. zł (68,5% średniej krajowej), co plasowało podkarpackie na 15. miejscu względem innych województw[12].

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podkarpackiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3074,48 zł, co lokowało je na 15. miejscu względem wszystkich województw[13].

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 153,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 16,3% do aktywnych zawodowo[14].

Według danych z 2011 r. 6,9% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podkarpackiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji)[15].

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podkarpackim wynosiła 30,8 mld zł, co stanowiło 3,1% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podkarpackim wynosiła 5,6 mld zł, co stanowiło 3,5% tej sprzedaży Polski[16].

Podkarpackie gospodarstwa rolne są jednak bardzo rozdrobnione, co bardzo negatywnie wpływa na ich rentowność i rzadko kiedy jest jedynym źródłem utrzymania rodziny[17].

Województwo podkarpackie wyróżnia się na tle gospodarczym Polski, poprzez funkcjonowanie największego w Polsce klastra przemysłowego Doliny Lotniczej. Dolina Lotnicza znana jest z rozwiniętego przemysłu lotniczego oraz ośrodków szkolenia pilotów. Region cechuje duża koncentracja firm przemysłu lotniczego, ośrodków naukowo-badawczych oraz rozwinięte zaplecze edukacyjne i szkoleniowe. Centrum Doliny Lotniczej znajduje się w stolicy regionu Rzeszowie, a głównymi ośrodkami Doliny Lotniczej obok Rzeszowa są największe przemysłowe miasta województwa: Mielec, Krosno, Dębica, Stalowa Wola oraz Sędziszów Małopolski oraz miasta spoza regionu Bielsko-Biała i Świdnik. W większości z tych miast funkcjonują porty lotnicze Rzeszów: RZE, Świdnik LUZ oraz czynne cywilne lotniska sportowe: lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice, Lotnisko Krosno, lotnisko Mielec, Lotnisko Stalowa Wola-Turbia.

Surowcami kopalnymi są siarka, ropa naftowa oraz gaz ziemny. Surowce mineralne są wydobywane głównie w górzystej, południowej części województwa: piaskowce, wapienie, gipsy (w tym gips alabastrowy), glinki ceramiczne, piaski (w tym piaski szklarskie) i żwiry, a także torf, wody mineralne i geotermalne[18]. Swoją siedzibę mają tutaj największe polskie koncerny naftowo – gazowe: PGNiG Technologie w Krośnie oraz jeden z trzech polskich oddziałów PGNiG w Sanoku. W okolicach Rzeszowa oraz Sanoka znajdują się największe w Polsce podziemne magazyny gazu ziemnego w Brzeźnicy, Husowie, Strachocinie oraz Swarzowie. Ze względu na duże złoża ropy naftowej zlokalizowano tutaj trzy rafinerie w Jaśle, Jedliczu oraz Gorlicach.

Specjalne strefy ekonomiczne:

Parki przemysłowe i technologiczne:

Transport[edytuj | edytuj kod]

Nowy terminal pasażerski Rzeszów-Jasionka

Transport drogowy[edytuj | edytuj kod]

  • Gęstość dróg krajowych w regionie wynosi 4,2 km/100 km²,
  • Gęstość dróg wojewódzkich w regionie wynosi 8,8 km/100 km²,
  • Gęstość dróg powiatowych w regionie wynosi 36,0 km/100 km²,
  • Gęstość dróg gminnych w regionie wynosi 30,6 km/100 km²[19].

Autostrady:

Drogi ekspresowe:

Drogi krajowe

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Szynobusy[edytuj | edytuj kod]

Województwo podkarpackie jest obecnie właścicielem 10 szynobusów, kupionych przez Urząd Marszałkowski.

Tabor kolejowy w Rzeszowie
ozn. kolejowe ozn. producenta numery liczba producent
SA103 214Ma 001, 002 2 PESA Bydgoszcz
SA109 212M 007, 010 2 Kolzam
SA134 218Md 022 1 ZNTK Mińsk Mazowiecki
SA135 214Ma 010-014 5 ZNTK Mińsk Mazowiecki

Koleje wąskotorowe[edytuj | edytuj kod]

Transport lotniczy[edytuj | edytuj kod]

Nauka i oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Tarnobrzeg
    • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnobrzegu im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu
    • Zespół Kolegiów Nauczycielskich w Tarnobrzegu
    • Wyższa Szkoła Handlowa w Kielcach Wydział Zamiejscowy w Tarnobrzegu[20]
    • Profesjonalna Szkoła Biznesu
    • Małopolska Szkoła Handlowa
    • Szkoła Zarządzania
  • Krosno
    • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie – (14 kierunków kształcenia) z jednostkami: Instytut Politechniczny, Instytut Kultury Fizycznej, Instytut Humanistyczny, Instytut Gospodarki i Polityki Społecznej, Studium Języków Obcych i Nauk Społecznych, Studium Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu.
    • Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy w Krośnie
    • Niepubliczna Szkoła Biznesu w Krośnie
    • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Oddział w Krośnie
    • Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie – oddział w Krośnie
  • Jasło
    • Podkarpacka Szkoła Wyższa w Jaśle im. bł. księdza Władysława Findysza
  • Leżajsk
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Leżajsku
  • Przeworsk
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przeworsku
  • Ropczyce
    • Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna w Ropczycach
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Ropczycach
  • Sanok
    • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku
    • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Sanoku
    • Wyższa Szkoła Sanocka (o uprawnieniach publicznych)
    • Wydział zamiejscowy Uniwersytetu Śląskiego
    • Podkarpacka Szkoła Przedsiębiorczości (PSP)
    • Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Sanoku

Zamki i pałace[edytuj | edytuj kod]

Zamek w Krasiczynie
Zamek Kazimierzowski w Przemyślu
Pałac Sroczyńskich, miejsce urodzenia Hubala

Bezpieczeństwo[edytuj | edytuj kod]

Policja[edytuj | edytuj kod]

Podkarpacka policja posiada 17 jednostek powiatowych i 4 miejskie. Komenda Wojewódzka Policji znajduje się w Rzeszowie[22].

Straż pożarna[edytuj | edytuj kod]

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie. Na terenie województwa działa 17 komend powiatowych oraz 4 komendy miejskie PSP. Na obszarze stworzono 27 jednostek ratowniczo-gaśniczych, na bazie kilku z nich powstało kilka grup specjalistycznych: 2 ratownictwa chemiczno – ekologiczne (Nowa Sarzyna, Rzeszów), 5 ratownictwa wodno – nurkowe (Tarnobrzeg, Przemyśl, Sanok, Brzozów, Jasło), 2 ratownictwo wysokościowe (Rzeszów, Krosno)[23].

Wojsko[edytuj | edytuj kod]

Podkarpackie jako 1 z 9 województw należy do Śląskiego Okręgu Wojskowego. Szefem Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Rzeszowie jest płk dypl. Witold Przybyła. Skład jednostek Okręgu w województwie podkarpackim:

Ochrona środowiska[edytuj | edytuj kod]

Rezerwat w Czarnorzekach „Prządki”

Parki narodowe[edytuj | edytuj kod]

Parki krajobrazowe[edytuj | edytuj kod]

Obszary Natura 2000[edytuj | edytuj kod]

Obszary specjalnej ochrony ptaków:

Obszary specjalnej ochrony siedlisk:

Rezerwaty przyrody[edytuj | edytuj kod]

Według stanu na dzień 1 stycznia 2005 roku w województwie jest 94 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 10733,10 ha, czyli 0,6% powierzchni województwa.

Podział rezerwatów według typu:

  • 40 leśnych
  • 25 florystycznych
  • 6 torfowiskowych
  • 3 faunistycznych
  • 13 krajobrazowych
  • 6 geologicznych
  • 1 faunistyczny, wodny
Zobacz listę rezerwatów przyrody województwa podkarpackiego.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Większość mieszkańców województwa podkarpackiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego[24]. Na terenie województwa znajdują się części: metropolia lubelska, metropolia krakowska oraz metropolia przemyska w której skład wchodzi: archidiecezja przemyska w całości oraz dwie diecezje w częściach: diecezja rzeszowska, diecezja zamojsko-lubaczowska. Działa również Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, Kościół Polskokatolicki, Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny, Kościoły protestanckie oraz Świadkowie Jehowy.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Z tym tematem związana jest kategoria: Sport w województwie podkarpackim.

Piłka nożna[edytuj | edytuj kod]

Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim w województwie jest Stal Mielec, dwukrotny mistrz Polski w sezonach 1972/73 i 1975/76, wicemistrz 1974/75, finalista Pucharu Polski 1975/76 oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1975/76)[25]. W czasach świetności klubu, które przypadły na lata 70. XX wieku, grało w nim wielu reprezentantów Polski i innych czołowych piłkarzy. Na początku lat 90. główny sponsor klubu, PZL Mielec, popadł w poważne tarapaty finansowe, a wraz z nim klub. W sezonie 2010/2011 drużyna seniorów gra w nowej III lidze[26], jednak trofea zdobywają młodzi piłkarze (Mistrzostwo Polski U-17 w 2007, wicemistrzostwo U-19 w 2007).

Stal Mielec nie jest jedynym klubem województwa, który osiągał sukcesy. W rozgrywkach najwyższej ligi w Polsce brały udział również Stal Rzeszów, Stal Stalowa Wola, Siarka Tarnobrzeg, oraz Igloopol Dębica. Stal Rzeszów w 1975 roku zdobyła Puchar Polski.

W sezonie 2010/2011 województwo nie ma żadnego reprezentanta ani w Ekstraklasie, ani w I lidze. Stal Rzeszów oraz Stal Stalowa Wola grają w II lidze[27].

Siatkówka[edytuj | edytuj kod]

Szczególnie zasłużonym klubem jest Resovia Rzeszów, który święcił największe triumfy w latach 70. i 80. Resovia jest pięciokrotnym Mistrzem Polski, trzykrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz Klubowym Wicemistrzem Świata z 1974 roku. Obecnie drużyna powraca do świetności – w 2004 roku, po dwunastoletniej przerwie, wywalczyła awans do Polskiej Ligi Siatkówki, a w latach 2009, 2010 i 2011 stawała na podium Mistrzostw Polski. 22.04.2012 po 37-latach Asseco Resovia Rzeszów zdobyła tytuł Mistrza Polski. W 2013 zespół z Rzeszowa powtórzył ten sukces. Zespół zajął też 2. miejsce w Pucharze CEV w sezonie 2011/2012.

Również siatkarze Stali Mielec odnosili sukcesy – mężczyźni w 1976 roku zdobyli Puchar Polski, kobiety zaś w 2000 roku wicemistrzostwo Polski i ćwierćfinał Pucharu Konfederacji CEV w 2003 roku.

W sezonie 2011/2012 województwo w PlusLidze reprezentowali siatkarze Resovii Rzeszów, w 1 lidze kobiet zaś siatkarki Stal Mielec S.A.

Żużel[edytuj | edytuj kod]

Żużlowcy Stali Rzeszów w trakcie pojedynku w sezonie 2009

Stal Rzeszów od lat reprezentuje województwo w najważniejszych rozgrywkach, klub ten wielokrotnie zdobywał medale wszystkich kolorów w Mistrzostwach Polski. W drugiej lidze startuje zespół KSM Krosno.

Koszykówka[edytuj | edytuj kod]

W obecnej chwili Siarka Tarnobrzeg w Polskiej Lidze Koszykówki. W I lidze mężczyzn grają Sokół Łańcut, MOSiR Krosno, Polonia Przemyśl.

W sezonie 1975 największym osiągnięciem w koszykówce było zdobycie przez Resovię Rzeszów tytuł mistrza Polski. W 1994 i 1995 Polonia Przemyśl zdobyła srebrny i brązowy medal Mistrzostw Polski.

Piłka ręczna[edytuj | edytuj kod]

W ZPRP zrzeszonych jest 39 klubów z województwa podkarpackiego, z czego zdecydowaną większość stanowią kluby uczniowskie i szkolne[28]. Stal Mielec zdobyła tytuł Wicemistrza Polski w 1975 roku i Puchar Polski w 1971 roku[25]. Od sezonu 2010/2011 gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn, zakończyła tenże sezon na czwartym miejscu. Czuwaj Przemyśl od sezonu 2010/2011 do sezonu 2011/2012 startował w rozgrywkach I ligi grupy B[29], a od sezonu 2012/2013gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn[30]. Juvenia Rzeszów i Orzeł Przeworsk występują na parkietach II ligi[31].

Tenis stołowy[edytuj | edytuj kod]

Forbet-OWG Tarnobrzeg jest najlepszym zespołem Ekstraklasy Kobiet; 19-krotny Drużynowy Mistrz Polski (sezony 1990/91 do 2004/05 oraz od 2006/07 do 2009/2010); 2. miejsce w Pucharze Europy: 1998/99; 2. miejsce w Pucharze ETTU: 2007/2008 i 2009/2010; 1. miejsce w Pucharze ETTU: 2008/2009.

Hokej na lodzie[edytuj | edytuj kod]

Lodowisko Arena Sanok w Sanoku
Lodowisko Arena Sanok w środku

Jedynym reprezentantem województwa, który w sezonie 2011/2012 brał udział w rozgrywkach ekstraligi polskiej hokeja na lodzie, jest Ciarko PBS Bank Sanok. Jest to zarazem najbardziej utytułowany klub województwa, który zdobył złoty medal Mistrzostw Polski w 2012[32] i 2014 roku oraz Puchar Polski w 2011[33] i 2012[34].

Regiony partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r (pol.). [dostęp 2014-04-28].
  2. geoportal.gov.pl. geoportal.gov.pl. [dostęp 2013-07-27].
  3. bieszczady.pl. [dostęp 1 grudnia 2008].
  4. odyssei.com. [dostęp 1 grudnia 2008].
  5. Mapa subregionów województwa podkarpackiego (GUS).
  6. Mieszkańcy Podkarpacia żyją najdłużej.
  7. Dane z 31.12.2009 za dokumentem „Plan odnowy miejscowości Zaklików na lata 2010-2015” opublikowanym na stronie Baza gmin. [dostęp 18.02.2011]. – Zaklików nie był miastem w 2012 i nie ma go w raporcie GUS.
  8. (Art. 3.) Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603).
  9. (§8. Statut PUW w Rzeszowie) Zarządzenie Nr 134/09 Wojewody Podkarpackiego z dnia 18 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Podkarpackiego z 2009 r., Nr 41, poz. 1183).
  10. Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 2011. Wyniki głosowania. Państwowa Komisja Wyborcza. [dostęp 2011-10-13].
  11. Mielec: Mission Black Hawk.
  12. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 162-163. ISSN 1230-5820.
  13. Obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 28 listopada 2011 r. (M.P. z 2011 r. Nr 108, poz. 1099).
  14. Bezrobotni oraz stopa bezrobocia według województw, podregionów i powiatów (Stan na koniec marca 2012 r.). Główny Urząd Statystyczny, 2012-04-26. [dostęp 2012-05-20].
  15. Ubóstwo w Polsce w 2011r. Główny Urząd Statystyczny, 2012-05-31. [dostęp 2012-06-08]. s. 15.
  16. Rocznik Statystyczny Województw 2011 (wybrane tablice). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2012-01-24, s. 58-59. ISSN 1230-5820.
  17. Gospodarka województw podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  18. Bogactwa naturalne województwa podkarpackiego. [dostęp 2011-11-11].
  19. http://www.pbpp.pl/pliki/ZAKONCZONE/III%20-%20INFRASTRUKTURA%20TECHNICZNA.pdf.
  20. Wyższa Szkoła Handlowa. [dostęp 30 listopada 2011].
  21. Zamki i pałace Podkarpacia. [dostęp 2013-03-15].
  22. strona internetowa Policji. [dostęp 2011-11-5].
  23. strona internetowa Straż Pożarnej na Podkarpaciu. [dostęp 2011-11-5].
  24. Religijność na Podkarpaciu.
  25. 25,0 25,1 Fabryczny Klub Sportowy (FKS) „PZL – STAL” w Encyklopedii miasta Mielca
  26. III liga 2010/2011, grupa: lubelsko-podkarpacka. 90minut. [dostęp 2011-06-17].
  27. II liga 2010/2011, grupa: wschodnia. 90minut. [dostęp 2011-06-17].
  28. Lista klubów w województwie podkarpackim. ZPRP. [dostęp 2011-06-17].
  29. Tomasz Czarnota: Szaleńcza pogoń Harcerzy – podsumowanie sezonu w wykonaniu Czuwaju POSiR Przemyśl. SportoweFakty.pl, 2011-06-06. [dostęp 2011-06-17].
  30. Czuwaj w Superlidze!.
  31. SZPR: Tabela II ligi grupa IV sezon 2011/2012. 2012-04-02.
  32. Przemysław Urbański: Historyczny sukces – relacja z meczu Ciarko PBS Bank Sanok – Comarch Cracovia. SportoweFakty.pl, 2012-03-14. [dostęp 2012-03-15].
  33. PAP: PP w hokeju na lodzie: Trofeum dla Ciarko KH. SportoweFakty.pl, 2010-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  34. Przemysław Urbański: Finał PP: Karne i środkowy palec w stronę trybun – relacja z meczu Aksam Unia Oświęcim – Ciarko PBS Bank Sanok. 2011-12-29. [dostęp 2012-03-15].
  35. 35,0 35,1 współpraca międzynarodowa. [dostęp 2011-11-23].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikinews-logo.svg
Zobacz portal z wiadomościami w serwisie Wikinews na temat Podkarpackie
Wikimedia Commons