Województwo podkarpackie

województwo podkarpackie
Herb województwa Flaga województwa
województwo podkarpackie na mapie Polski
Siedziba wojewody Siedziba sejmiku	Rzeszów
Urząd Wojewódzki	Rzeszów, ul. Grunwaldzka 15
Wojewoda	Małgorzata Chomycz-Śmigielska
Urząd Marszałkowski	Rzeszów, al. Łukasza Cieplińskiego 4
Marszałek	Mirosław Karapyta
Powierzchnia	17 845,66 km²
Ludność	2 128 687 mieszk. (2012)
Gęstość zaludnienia	119 mieszk./km²
Urbanizacja	41,56%
Tablica rejestracyjna	R
TERYT	18
Kod ISO	PL-PK
Podział administracyjny województwa podkarpackiego miasta na prawach powiatu 4 powiaty 21 gminy miejskie 16 miejsko-wiejskie 34 wiejskie 110
Adres urzędu wojewódzkiego	ul. Grunwaldzka 15 35-959 Rzeszów
Podkarpacki Urząd Wojewódzki
Oficjalna strona województwa podkarpackiego

Województwo podkarpackie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw utworzonych w 1999 roku. Powstało poprzez scalenie ziem dawnego województwa rzeszowskiego sprzed 1975 roku (z wyjątkiem powiatu gorlickiego), tj. województw przemyskiego i rzeszowskiego, oraz części krośnieńskiego, tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Województwo zajmuje powierzchnię 17 846 km² i zajmuje 11 miejsce w kraju. Pod względem liczby mieszkańców (2 128 687 osób) znajduje się na 9 miejscu w Polsce. Jest najdalej na południe wysuniętym województwem Polski.

Geografia

Tarnica 1346 n.p.m. – najwyższy szczyt polskich Bieszczadów i najwyżej położony punkt województwa

Zapora w Solinie i Jezioro Solińskie

San widok z Zamku Sobień

Ratusz w Rzeszowie

Ratusz w Jarosławiu

Część zachodnia Rynku w Sanoku

Fort XV „Borek” Twierdzy Przemyśl

Położenie administracyjne

Region położony jest w południowo-wschodniej części kraju, graniczy od wschodu z obwodem lwowskim i obwodem zakarpackim Ukrainy, od południa ze krajem preszowskim Słowacji oraz z województwami: od północnego wschodu z lubelskim, od północnego zachodu z świętokrzyskim i od zachodu z małopolskim. Stolicą województwa podkarpackiego jest Rzeszów.

Położenie geograficzne

Obszar woj. podkarpackiego obejmuje:

• środkową część Podkarpacia, w jego obrębie wschodnią część Podkarpacia Północnego (wschodnią część Kotliny Sandomierskiej),
• zachodnią część Zewnętrznych Karpat Zachodnich, a w ich obrębie wschodnią część Pogórza Środkowobeskidzkiego (w części lub w całości: Pogórze Ciężkowickie, Pogórze Strzyżowskie, Pogórze Dynowskie, Pogórze Przemyskie, Obniżenie Gorlickie, Kotlina Jasielsko-Krośnieńska, Pogórze Jasielskie i Pogórze Bukowskie) i wschodnią część Beskidów Środkowych (Beskid Niski),
• zachodni skrawek Zewnętrznych Karpat Wschodnich, a w ich obrębie zachodnią część Beskidów Wschodnich (Góry Sanocko-Turczańskie i Bieszczady Zachodnie),
• niewielki fragment Roztocza.

Pod względem historycznym woj. podkarpackie obejmuje południowo-wschodnią część Małopolski i zachodnią Rusi Czerwonej, a także część Galicji.

Wody

Trzy największe rzeki w województwie to prawe dopływy Wisły: San i Wisłoka oraz dopływ Sanu: Wisłok. Rzeki Strwiąż oraz Mszanka uchodzą do Dniestru i należą do zlewni Morza Czarnego. Wszystkie pozostałe należą do zlewni Morza Bałtyckiego. Rzeki regionu są uważane za jedne z najczystszych w kraju.

Podział administracyjny

Podział na powiaty – dane wg GUS z 1 stycznia 2012

Herb	Nazwa	Rodzaj powiatu	Siedziba	Powierzchnia (km²)	Ludność	Gęstość zaludnienia (osób/km²)
	bieszczadzki	ziemski	Ustrzyki Dolne	1139,07	22396	19,66
	brzozowski	ziemski	Brzozów	539,34	66502	123,3
	dębicki	ziemski	Dębica	777,48	135090	173,75
	jarosławski	ziemski	Jarosław	1028,66	122677	119,26
	jasielski	ziemski	Jasło	830,87	115789	139,36
	kolbuszowski	ziemski	Kolbuszowa	773,17	62846	81,28
	krośnieński	ziemski	Krosno	925,88	111874	120,83
	leski	ziemski	Lesko	834,94	26950	32,28
	leżajski	ziemski	Leżajsk	583,71	70230	120,32
	lubaczowski	ziemski	Lubaczów	1308,36	57635	44,05
	łańcucki	ziemski	Łańcut	451,84	79623	176,22
	mielecki	ziemski	Mielec	880,50	136179	154,66
	niżański	ziemski	Nisko	785,64	67721	86,2
	przemyski	ziemski	Przemyśl	1211,21	73778	60,91
	przeworski	ziemski	Przeworsk	698,02	79355	113,69
	ropczycko-sędziszowski	ziemski	Ropczyce	548,31	73166	133,44
	rzeszowski	ziemski	Rzeszów	1157,38	163859	141,58
	sanocki	ziemski	Sanok	1223,66	96174	78,6
	stalowowolski	ziemski	Stalowa Wola	831,74	109502	131,65
	strzyżowski	ziemski	Strzyżów	503,47	62318	123,78
	tarnobrzeski	ziemski	Tarnobrzeg	521,07	54280	104,17
	Krosno	miasto na prawach powiatu	-	43,50	47348	1088,46
	Przemyśl	miasto na prawach powiatu	-	46,18	64728	1401,65
	Rzeszów	miasto na prawach powiatu	-	116,36	180031	1547,19
	Tarnobrzeg	miasto na prawach powiatu	-	85,40	48636	569,51

Podregiony statystyczne

Województwo podkarpackie składa się z 4 podregionów statystycznych (GUS) - zgodnych ze standardem NUTS Unii Europejskiej:

• podregion krośnieński (kod 323) obejmuje 1 miasto na prawach powiatu i 6 powiatów: Krosno, powiat krośnieński, powiat sanocki, powiat jasielski, powiat brzozowski, powiat leski oraz powiat bieszczadzki
• podregion przemyski (kod 324) obejmuje 1 miasto na prawach powiatu i 4 powiaty: Przemyśl, powiat przemyski, powiat jarosławski, powiat przeworski oraz powiat lubaczowski
• podregion rzeszowski (kod 325) obejmuje 1 miasto na prawach powiatu i 5 powiatów: Rzeszów, powiat rzeszowski, powiat łańcucki, powiat ropczycko-sędziszowski, powiat kolbuszowski oraz powiat strzyżowski
• podregion tarnobrzeski (kod 326) obejmuje 1 miasto na prawach powiatu obejmuje i 6 powiatów: Tarnobrzeg, powiat tarnobrzeski, powiat stalowowolski, powiat mielecki, powiat dębicki, powiat leżajski oraz powiat niżański

Demografia

Obszar województwa zamieszkuje 2 128 687 osób (dane z 1 stycznia 2012 r. opublikowane przez GUS) w 46 miastach, 2164 miejscowościach wiejskich tworzących 1530 sołectw, 160 gmin (stan na 1 stycznia 2011), 21 powiatów oraz 4 miasta na prawach powiatu.

Dane GUS z 1 stycznia 2012

Opis	Ogółem		Kobiety		Mężczyźni
jednostka	osób	%	osób	%	osób	%
populacja	2 128 687	100	1 087 759	51,1	1 040 928	48,9
powierzchnia	17 845,76 km²
gęstość zaludnienia (mieszk./km²)	119,2		60,9		58,3

Według ostatnich danych GUS-u średnia życia w województwie jest najwyższą w Polsce i wynosi odpowiednio: mężczyźni 73 lata (Polska 71), kobiety 81 lat (Polska 80). Na długowieczność mieszkańców regionu decydujący wpływ mają: czyste środowisko, zdrowy styl życia oraz niski poziom stresu. Województwo Podkarpackie jest jednym z pięciu polskich województw obok Małopolskiego, Mazowieckiego, Pomorskiego i Wielkopolskiego w którym systematycznie, stale wzrasta liczba ludności.

Miasta

W województwie podkarpackim jest 50 miast, w tym 4 miasta na prawach powiatów. Miasta zostały uszeregowane według liczby mieszkańców (faktycznego miejsca zamieszkania), na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego z 1 stycznia 2012.

Herb	Nazwa	Powiat	Ludność	Powierzchnia (km²)	Gęstość zaludnienia (osób/km²)	Siedziba powiatu
	Rzeszów	miasto na prawach powiatu	180 031	116,36	1547	grodzkiego,ziemskiego
	Stalowa Wola	stalowowolski	64 756	82,52	785	ziemskiego
	Przemyśl	miasto na prawach powiatu	64 728	46,18	1402	grodzkiego,ziemskiego
	Mielec	mielecki	61 479	46,89	1311	ziemskiego
	Tarnobrzeg	miasto na prawach powiatu	48 636	85,40	570	grodzkiego,ziemskiego
	Krosno	miasto na prawach powiatu	47 348	43,50	1088	grodzkiego,ziemskiego
	Dębica	dębicki	47 231	33,98	1374	ziemskiego
	Jarosław	jarosławski	39 707	34,61	1147	ziemskiego
	Sanok	sanocki	39 305	38,08	1032	ziemskiego
	Jasło	jasielski	36 918	36,52	1011	ziemskiego
	Łańcut	łańcucki	18 199	19,42	937	ziemskiego
	Przeworsk	przeworski	15 928	22,13	720	ziemskiego
	Nisko	niżański	15 550	60,96	255	ziemskiego
	Ropczyce	ropczycko-sędziszowski	15 599	47,10	331	ziemskiego
	Leżajsk	leżajski	14 507	20,58	705	ziemskiego
	Lubaczów	lubaczowski	12 595	25,73	490	ziemskiego
	Nowa Dęba	tarnobrzeski	11 568	16,70	693
	Kolbuszowa	kolbuszowski	9 391	7,94	1183	ziemskiego
	Ustrzyki Dolne	bieszczadzki	9 577	16,79	570	ziemskiego
	Strzyżów	strzyżowski	8 917	13,89	642	ziemskiego
	Brzozów	brzozowski	7 633	11,46	666	ziemskiego
	Sędziszów Małopolski	ropczycko-sędziszowski	7 434	9,96	746
	Rudnik nad Sanem	niżański	6 873	36,60	188
	Dynów	rzeszowski	6 220	24,55	253
	Nowa Sarzyna	leżajski	6 338	9,15	693
	Boguchwała	rzeszowski	5 800	9,11	637
	Lesko	leski	5 758	15,33	376	ziemskiego
	Jedlicze	krośnieński	5 760	10,60	543
	Głogów Małopolski	rzeszowski	5 887	13,73	429
	Radymno	jarosławski	5 533	13,62	406
	Zagórz	sanocki	5 110	22,30	229
	Pilzno	dębicki	4 710	16,04	294
	Sokołów Małopolski	rzeszowski	4 048	15,54	260
	Rymanów	krośnieński	3 711	12,39	300
	Pruchnik	jarosławski	3 689	19,91	185
	Tyczyn	rzeszowski	3 535	9,67	366
	Kańczuga	przeworski	3 230	7,60	425
	Radomyśl Wielki	mielecki	3 047	8,79	347
	Oleszyce	lubaczowski	3 146	5,08	619
	Brzostek	dębicki	2 655	8,82	303
	Sieniawa	przeworski	2 173	6,74	322
	Dukla	krośnieński	2 193	5,48	400
	Błażowa	rzeszowski	2 176	4,23	514
	Narol	lubaczowski	2 097	12,42	169
	Cieszanów	lubaczowski	1 988	15,06	132
	Iwonicz-Zdrój	krośnieński	1 890	5,89	321
	Przecław	mielecki	1 652	16,02	103
	Ulanów	niżański	1 483	8,20	181
	Baranów Sandomierski	tarnobrzeski	1 535	9,15	168
	Kołaczyce	jasielski	1 462	7,15	204

Administracja i polityka

Urząd wojewódzki w Rzeszowie (popularnie zwany Łubianką)

Organy w Bazylice Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny w Leżajsku

Zamek Kazimierzowski w Przemyślu

Teatr im. Wandy Siemaszkowej w Rzeszowie

Pałac Sroczyńskich.Miejsce urodzenia Hubala

Samorząd

Organem stanowiącym jest Sejmik Województwa Podkarpackiego, składający się z 33 radnych. Siedzibą sejmiku województwa jest Rzeszów. Sejmik wybiera organ wykonawczy województwa, którym jest zarząd województwa, składający się z 5 członków z przewodniczącym mu marszałkiem.

Podział klubów w Sejmiku Województwa Podkarpackiego (stan na grudzień 2010 r.):

• Prawo i Sprawiedliwość – 15 radnych
• Platforma Obywatelska – 7 radnych
• Polskie Stronnictwo Ludowe – 7 radnych
• Sojusz Lewicy Demokratycznej – 4 radnych

Marszałkowie województwa:

• od 1999 do 2002 Bogdan Rzońca (AWS)
• od 2002 do 2006 Leszek Deptuła (PSL)
• od 2006 do 2010 Zygmunt Cholewiński (PIS)
• od 2010 Mirosław Karapyta (PSL)

Administracja rządowa

Organem administracji rządowej jest Wojewoda Podkarpacki, wyznaczany przez Prezesa Rady Ministrów. Siedzibą wojewody jest Rzeszów. Podkarpacki Urząd Wojewódzki w Rzeszowie znajduje się przy ulicy Grunwaldzkiej 15. W ramach urzędu działają także 3 delegatury: w Krośnie, Przemyślu i Tarnobrzegu.

Delegatury urzędu wojewódzkiego obejmują swoim zasięgiem działania:

• delegatura w Krośnie powiaty: bieszczadzki, brzozowski, jasielski, krośnieński, leski, sanocki i miasto Krosno;
• delegatura w Przemyślu powiaty: jarosławski, lubaczowski, przemyski, przeworski i miasto Przemyśl;
• delegatura w Tarnobrzegu powiaty: mielecki, niżański, stalowowolski, tarnobrzeski i miasto Tarnobrzeg.

Wojewodowie

• od 1 stycznia 1999 do 20 października 2001 Zbigniew Sieczkoś (AWS)
• od 20 października 2001 do 3 marca 2003 Zdzisław Siewierski (SLD)
• od 3 marca 2003 do 30 listopada 2005 Jan Kurp (SLD)
• od 30 listopada 2005 do 29 listopada 2007 Ewa Draus (PIS)
• od 29 listopada 2007 do 30 listopada 2010 Mirosław Karapyta (PSL)
• od 2 grudnia 2010 do 25 października 2011 Małgorzata Chomycz-Śmigielska (PO)
• od 12 grudnia 2011 Małgorzata Chomycz-Śmigielska (PO)

Wicewojewodowie

• od 19 stycznia 2011 do 14 lutego 2012 Andrzej Reguła (PSL)
• od 14 lutego 2012 Alicja Wosik (PSL)

Okręgi wyborcze

Okręg wyborczy nr 22 do Sejmu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Prawo i Sprawiedliwość – Marek Kuchciński, Bogdan Rzońca, Stanisław Piotrowicz, Piotr Babinetz
• Platforma Obywatelska – Małgorzata Chomycz, Piotr Tomański, Marek Rząsa
• Solidarna Polska – Mieczysław Golba, Kazimierz Ziobro
• Polskie Stronnictwo Ludowe – Mieczysław Kasprzak
• Ruch Palikota – Małgorzata Marcinkiewicz

Okręg wyborczy nr 23 do Sejmu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Prawo i Sprawiedliwość – Józefa Hrynkiewicz, Stanisław Ożóg, Kazimierz Moskal, Andrzej Szlachta, Krzysztof Popiołek, Kazimierz Gołojuch, Zbigniew Chmielowiec, Jan Warzecha
• Platforma Obywatelska – Zbigniew Rynasiewicz, Krystyna Skowrońska, Renata Butryn, Mirosław Pluta
• Polskie Stronnictwo Ludowe – Jan Bury
• Ruch Palikota – Dariusz Dziadzio
• Sojusz Lewicy Demokratycznej – Tomasz Kamiński

Okręg wyborczy nr 54 do Senatu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Janina Sagatowska (PIS)

Okręg wyborczy nr 55 do Senatu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Władysław Zenon Ortyl (PIS)

Okręg wyborczy nr 56 do Senatu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Kazimierz Jaworski (SP)

Okręg wyborczy nr 57 do Senatu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Alicja Maria Zając (PIS)

Okręg wyborczy nr 58 do Senatu RP (stan na 14 grudnia 2011)

• Andrzej Antoni Matusiewicz (PIS)

Okręg wyborczy nr 9 do Parlamentu Europejskiego w Polsce (stan na 2009)

• Tomasz Poręba (PIS)
• Elżbieta Łukacijewska (PO)

Gospodarka

Black Hawk – średni wielozadaniowy amerykański śmigłowiec transportowy produkowany w PZL Mielec

Wyrzutnia WR-40 Langusta produkowana w Hucie Stalowa Wola

Haubicoarmata Krab produkowana w Hucie Stalowa Wola

Leopard 6 Litre Roadster – luksusowy samochód sportowy produkowany przez Leopard Automobile AB w Mielcu

Autosan – marka autobusów produkowanych w Sanoku

W 2009 r. produkt krajowy brutto woj. podkarpackiego wynosił 50,7 mld zł, co stanowiło 3,8% PKB Polski. Produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca wynosił 24,1 tys. zł (68,5% średniej krajowej), co plasowało podkarpackie na 15. miejscu względem innych województw.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie mieszkańca woj. podkarpackiego w 3. kwartale 2011 r. wynosiło 3074,48 zł, co lokowało je na 15. miejscu względem wszystkich województw.

W końcu marca 2012 liczba zarejestrowanych bezrobotnych w województwie obejmowała ok. 153,2 tys. mieszkańców, co stanowi stopę bezrobocia na poziomie 16,3% do aktywnych zawodowo.

Według danych z 2011 r. 6,9% mieszkańców w gospodarstwach domowych woj. podkarpackiego miało wydatki poniżej granicy ubóstwa skrajnego (tzn. znajdowało się poniżej minimum egzystencji).

W 2010 r. produkcja sprzedana przemysłu w woj. podkarpackim wynosiła 30,8 mld zł, co stanowiło 3,1% produkcji przemysłu Polski. Sprzedaż produkcji budowlano-montażowej w podkarpackim wynosiła 5,6 mld zł, co stanowiło 3,5% tej sprzedaży Polski.

Podkarpackie gospodarstwa rolne są jednak bardzo rozdrobnione, co bardzo negatywnie wpływa na ich rentowność i rzadko kiedy jest jedynym źródłem utrzymania rodziny.

Województwo Podkarpackie wyróżnia się na tle gospodarczym Polski, poprzez funkcjonowanie największego w Polsce klastra przemysłowego Doliny Lotniczej. Dolina Lotnicza znana jest z rozwiniętego przemysłu lotniczego oraz ośrodków szkolenia pilotów. Region cechuje duża koncentracja firm przemysłu lotniczego, ośrodków naukowo-badawczych oraz rozwinięte zaplecze edukacyjne i szkoleniowe. Centrum Doliny Lotniczej znajduje się w stolicy regionu Rzeszowie, a głównymi ośrodkami Doliny Lotniczej obok Rzeszowa są największe przemysłowe miasta Podkarpacia: Mielec, Krosno, Dębica, Stalowa Wola oraz Sędziszów Małopolski oraz miasta spoza regionu Bielsko-Biała i Świdnik. W większości z tych miast funkcjonują porty lotnicze Rzeszów: RZE, Świdnik LUZ oraz czynne cywilne lotniska sportowe: lotnisko Bielsko-Biała Aleksandrowice, Lotnisko Krosno ,lotnisko Mielec, Lotnisko Stalowa Wola-Turbia.

Surowcami kopalnymi są siarka, ropa naftowa oraz gaz ziemny. Surowce mineralne są wydobywane głównie w górzystej, południowej części województwa: piaskowce, wapienie, gipsy (w tym gips alabastrowy), glinki ceramiczne, piaski (w tym piaski szklarskie) i żwiry, a także torf, wody mineralne i geotermalne. Swoją siedzibę mają tutaj największe polskie koncerny naftowo - gazowe: PGNiG Technologie w Krośnie oraz jeden z trzech polskich oddziałów PGNiG w Sanoku. Na Podkarpaciu w okolicach Rzeszowa oraz Sanoka znajdują się największe w Polsce podziemne magazyny gazu ziemnego w Brzeźnicy, Husowie, Strachocinie oraz Swarzowie. Ze względu na duże złoża ropy naftowej zlokalizowano tutaj trzy rafinerie w Jaśle, Jedliczu oraz Gorlicach

Specjalne strefy ekonomiczne:

• Specjalna Strefa Ekonomiczna EURO-PARK MIELEC
• Specjalna Strefa Ekonomiczna Wisłosan Tarnobrzeg

Parki przemysłowe i technologiczne:

• Mielecki Park Przemysłowy
• Park Przemysłowy „Stare-Miasto Park”
• Podkarpacki Park Naukowo-Technologiczny

Transport

Nowy terminal pasażerski Rzeszów-Jasionka

Bieszczadzka Kolejka Leśna

Transport drogowy

• Gęstość dróg krajowych w regionie wynosi 4,2 km/100 km²,
• Gęstość dróg wojewódzkich w regionie wynosi 8,8 km/100 km²,
• Gęstość dróg powiatowych w regionie wynosi 36,0 km/100 km²,
• Gęstość dróg gminnych w regionie wynosi 30,6 km/100 km².

Autostrady:

• A4E40 Autostrada A4 (w budowie)

Drogi ekspresowe:

• S19 Droga ekspresowa S19 (planowana)
• S74 Droga ekspresowa S74 (planowana)

Drogi krajowe

• 4E40 Droga krajowa nr 4
• 9E371 Droga krajowa nr 9
• 19 Droga krajowa nr 19
• 28 Droga krajowa nr 28
• 73 Droga krajowa nr 73
• 77 Droga krajowa nr 77
• 84 Droga krajowa nr 84

Transport kolejowy

• linia kolejowa nr 25 – linia kolejowa Łódź Kaliska – Dębica
• linia kolejowa nr 66 – linia kolejowa Zwierzyniec Towarowy – Stalowa Wola Południe
• linia kolejowa nr 68 – linia kolejowa Lublin – Przeworsk
• linia kolejowa nr 70 – linia kolejowa Włoszczowice – Chmielów koło Tarnobrzega
• linia kolejowa nr 71 – linia kolejowa Ocice – Rzeszów
• linia kolejowa nr 74 – linia kolejowa Sobów – Stalowa Wola Rozwadów
• linia kolejowa nr 78 – linia kolejowa Sandomierz – Grębów
• linia kolejowa nr 91 – linia kolejowa Kraków – Medyka
• linia kolejowa nr 101 – linia kolejowa Munina – Hrebenne
• linia kolejowa nr 102 – linia kolejowa Przemyśl Główny – Malhowice
• linia kolejowa nr 106 – linia kolejowa Rzeszów – Jasło
• linia kolejowa nr 107 – linia kolejowa Nowy Zagórz – Łupków
• linia kolejowa nr 108 – linia kolejowa Stróże – Krościenko

Szynobusy

Województwo podkarpackie jest obecnie właścicielem 10 szynobusów, kupionych przez Urząd Marszałkowski.

Tabor kolejowy w Rzeszowie

ozn. kolejowe	ozn. producenta	numery	liczba	producent
SA103	214Ma	001, 002	2	PESA Bydgoszcz
SA109	212M	007, 010	2	Kolzam
SA134	218Md	022	1	ZNTK Mińsk Mazowiecki
SA135	214Ma	010-014	5	ZNTK Mińsk Mazowiecki

Koleje wąskotorowe

• Bieszczadzka Kolejka Leśna
• Przeworska Kolej Dojazdowa

Transport lotniczy

• Port lotniczy Rzeszów-Jasionka (międzynarodowy)
• Lotnisko Krosno
• Lotnisko Mielec
• Lotnisko Stalowa Wola-Turbia
• Lotnisko Stara Wieś
• Lądowisko Sanok-Baza
• Lądowisko Sanok-Szpital
• Szybowisko Bezmiechowa Górna
• Szybowisko Weremień

Nauka i oświata

Biblioteka Uniwersytetu Rzeszowskiego

Wyższa Szkoła Prawa i Administracji w Przemyślu – Wydział w Rzeszowie

• Rzeszów
  • Uniwersytet Rzeszowski (z 11 wydziałami, w tym Wydziałem Medycznym będącym podwalinami do utworzenia Wyższej Szkoły Medycznej w Rzeszowie)
  • Politechnika Rzeszowska im. Ignacego Łukasiewicza (największa uczelnia techniczna południowo-wschodniej Polski, z jedynym w kraju ośrodkiem kształcenia pilotów lotnictwa cywilnego)
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Rzeszowie
  • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie (największa niepubliczna uczelnia wyższa na Podkarpaciu)
  • Wyższa Szkoła Zarządzania w Rzeszowie
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Rzeszowie
  • Szkoła Języków Obcych i Zarządzania PROMAR w Rzeszowie
  • Wyższa Szkoła Społeczno-Gospodarcza w Rzeszowie-Tyczynie
  • Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Rzeszowie
  • Wyższa Szkoła Prawa i Administracji, Wydział Administracyjno-Prawny w Rzeszowie
  • Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna, Wydział Przedsiębiorczości w Rzeszowie

• Przemyśl
  • Wyższa Szkoła Prawa i Administracji w Przemyślu
  • Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu
  • Wyższa Szkoła Gospodarcza w Przemyślu
  • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Przemyślu
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przemyślu
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu

• Tarnobrzeg
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Tarnobrzegu im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu
  • Zespół Kolegiów Nauczycielskich w Tarnobrzegu
  • Wyższa Szkoła Handlowa w Kielcach Wydział Zamiejscowy w Tarnobrzegu
  • Profesjonalna Szkoła Biznesu
  • Małopolska Szkoła Handlowa
  • Szkoła Zarządzania

• Krosno
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Krośnie – (14 kierunków kształcenia) z jednostkami: Instytut Politechniczny, Instytut Kultury Fizycznej, Instytut Humanistyczny, Instytut Gospodarki i Polityki Społecznej, Studium Języków Obcych i Nauk Społecznych, Studium Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Studium Wychowania Fizycznego i Sportu.
  • Państwowe Pomaturalne Studium Kształcenia Animatorów Kultury i Bibliotekarzy w Krośnie
  • Niepubliczna Szkoła Biznesu w Krośnie
  • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie Oddział w Krośnie
  • Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie – oddział w Krośnie

• Dębica
  • Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie – Zamiejscowy Wydział Rozwoju Regionalnego w Dębicy
  • Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie – Centrum Edukacyjne w Dębicy
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Dębicy

• Jarosław
  • Państwowa Wyższa Szkoła Techniczno-Ekonomiczna im. ks. Bronisława Markiewicza w Jarosławiu
  • Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi - Zamiejscowy Ośrodek Dydaktyczny w Jarosławiu
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Jarosławiu

• Jasło
  • Podkarpacka Szkoła Wyższa w Jaśle im. bł. księdza Władysława Findysza

• Leżajsk
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Leżajsku

• Mielec
  • Wyższa Szkoła Gospodarki i Zarządzania w Mielcu
  • Akademia Górniczo-Hutnicza w Krakowie – ośrodek zamiejscowy
  • Akademia Wychowania Fizycznego w Warszawie – ośrodek zamiejscowy
  • Niepubliczna Szkoła Biznesu w Mielcu
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Mielcu
  • Policealne Studium Medyczne
  • British School w Mielcu

• Przeworsk
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przeworsku

• Nisko
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Nisku (Język angielski)
  • Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu – Wydział Transportu

• Ropczyce
  • Wyższa Szkoła Inżynieryjno-Ekonomiczna w Ropczycach
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Ropczycach

• Sanok
  • Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Jana Grodka w Sanoku
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Sanoku
  • Wyższa Szkoła Sanocka (o uprawnieniach publicznych)
  • Wydział zamiejscowy Uniwersytetu Śląskiego
  • Podkarpacka Szkoła Przedsiębiorczości (PSP)
  • Centrum Doskonalenia Nauczycieli w Sanoku

• Stalowa Wola
  • Katolicki Uniwersytet Lubelski
    • Wydział Zamiejscowy Nauk o Społeczeństwie
    • Wydział Zamiejscowy Prawa i Nauk o Gospodarce
  • Wyższa Szkoła Ekonomiczna w Stalowej Woli
  • „Olympus” Szkoła Wyższa im. Romualda Kudlińskiego w Warszawie – Wydział Zamiejscowy w Stalowej Woli
  • Politechnika Rzeszowska – Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa

Zamki i pałace Podkarpacia

Zamek w Baranowie Sandomierskim

Zamek Lubomirskich w Łańcucie

Zamek w Krasiczynie

Zamek Lubomirskich w Rzeszowie

• Zamek Kamieniec – Odrzykoń,
• Zamek w Baranowie Sandomierskim,
• Renesansowy zamek Krasickich i Sapiehów – Krasiczyn,
• Zamek Kazimierzowski w Przemyślu,
• Dwór w Wolicy – Dębica,
• Barokowy zamek – Dukla,
• Zamek w Łańcucie,
• Zamek w Rzeszowie,
• Letni Pałac Lubomirskich w Rzeszowie,
• Pałac w Sieniawie,
• Pałac w Ropczycach,
• Pałac Tarnowskich w Tarnobrzegu,
• Dwór Mycielskich w Wiśniowej,
• dwór Lubomirskich w Boguchwale,
• Zamek Królewski w Sanoku,
• Dwór w Bolestraszycach,
• Dworek w Boratynie,
• Pałac w Iwoniczu Zdroju,
• Pałac Stawiarskich w Jedlicze,
• Zamek w Lesku,
• Pałac Miera w Leżajsku,
• Pałacyk Oborskich w Mielcu,
• Zamek Lubomirskich w Stalowej Woli,
• Pałac obecnie Dom Dziecka w Strzyżowie,
• Zespół Pałacowo-Parkowy w Przeworsku,
• Pałac w Birczy,
• Zamek w Przecławiu,
• Pałac Sroczyńskich – Jasło – Gorajowice
• Zamek Szaszkiewiczów w Rzemieniu,
• Zespół pałacowo – dworski w Czudcu,
• Pałac Lubomirskich w Przemyślu,
• Kamienica – Dębica Wiluszówka,
• Pałac Ponińskich w Horyńcu Zdroju,
• Pałac w Pełkiniach,
• Pałac Wodzickich w Tyczynie,
• Pałacyk Bobrowskich w Długie,
• Pałac w Julinie,
• Pałac w Weryni,
• Pałac w Zarzeczu,
• Dworek – Dębica,
• Dworek – Ciemięrzowice,
• Pałac biskupów przemyskich w Krośnie,
• Dwór Starościński w Leżajsku,
• Dwór w Targowiskach.

Sport

Piłka nożna

Najbardziej utytułowanym klubem piłkarskim w województwie jest Stal Mielec, dwukrotny mistrz Polski w sezonach 1972/73 i 1975/76, wicemistrz 1974/75, finalista Pucharu Polski 1975/76 oraz jeden z dwóch polskich ćwierćfinalistów Pucharu UEFA w historii (edycja 1975/76). W czasach świetności klubu, które przypadły na lata 70. XX wieku, grało w nim wielu reprezentantów Polski i innych czołowych piłkarzy. Na początku lat 90. główny sponsor klubu, PZL Mielec, popadł w poważne tarapaty finansowe, a wraz z nim klub. W sezonie 2010/2011 drużyna seniorów gra w nowej III lidze, jednak trofea zdobywają młodzi piłkarze (Mistrzostwo Polski U-17 w 2007, wicemistrzostwo U-19 w 2007).

Stal Mielec nie jest jedynym klubem województwa, który osiągał sukcesy. W rozgrywkach najwyższej ligi w Polsce brały udział również Stal Rzeszów, Stal Stalowa Wola, Siarka Tarnobrzeg, oraz Igloopol Dębica. Stal Rzeszów w 1975 roku zdobyła Puchar Polski.

W sezonie 2010/2011 województwo nie ma żadnego reprezentanta ani w Ekstraklasie, ani w I lidze. Resovia Rzeszów, Stal Rzeszów oraz Stal Stalowa Wola grają w II lidze.

Siatkówka

Hala Podpromie w Rzeszowie

Szczególnie zasłużonym klubem jest Resovia Rzeszów, który święcił największe triumfy w latach 70. i 80. Resovia jest pięciokrotnym Mistrzem Polski, trzykrotnym zdobywcą Pucharu Polski oraz Klubowym Wicemistrzem Świata z 1974 roku. Obecnie drużyna powraca do świetności – w 2004 roku, po dwunastoletniej przerwie, wywalczyła awans do Polskiej Ligi Siatkówki, a w latach 2009, 2010 i 2011 stawała na podium Mistrzostw Polski. 22.04.2012 po 37-latach Asseco Resovia Rzeszów zdobyła tytuł Mistrza Polski. W 2013 zespół z Rzeszowa powtórzył ten sukces. Zespół zajął też 2. miejsce w Pucharze CEV w sezonie 2011/2012.

Również siatkarze Stali Mielec odnosili sukcesy – mężczyźni w 1976 roku zdobyli Puchar Polski, kobiety zaś w 2000 roku wicemistrzostwo Polski i ćwierćfinał Pucharu Konfederacji CEV w 2003 roku.

W sezonie 2011/2012 województwo w PlusLidze reprezentowali siatkarze Resovii Rzeszów, w 1 lidze kobiet zaś siatkarki Stal Mielec S.A..

Żużel

Żużlowcy Stali Rzeszów w trakcie pojedynku w sezonie 2009

Stal Rzeszów od lat reprezentuje województwo w najważniejszych rozgrywkach, klub ten wielokrotnie zdobywał medale wszystkich kolorów w Mistrzostwach Polski. W drugiej lidze startuje zespół KSM Krosno.

Koszykówka

W obecnej chwili Siarka Tarnobrzeg w Polskiej Lidze Koszykówki. W I lidze mężczyzn grają Sokół Łańcut, MOSiR Krosno, Polonia Przemyśl.

W sezonie 1975 największym osiągnięciem w koszykówce było zdobycie przez Resovię Rzeszów tytuł mistrza Polski. W 1994 i 1995 Polonia Przemyśl zdobyła srebrny i brązowy medal Mistrzostw Polski.

Piłka ręczna

W ZPRP zrzeszonych jest 39 klubów z województwa podkarpackiego, z czego zdecydowaną większość stanowią kluby uczniowskie i szkolne. Stal Mielec zdobyła tytuł Wicemistrza Polski w 1975 roku i Puchar Polski w 1971 roku. Od sezonu 2010/2011 gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn, zakończyła tenże sezon na czwartym miejscu. Czuwaj Przemyśl od sezonu 2010/2011 do sezonu 2011/2012 startował w rozgrywkach I ligi grupy B, a od sezonu 2012/2013gra w PGNiG Superlidze Mężczyzn. Juvenia Rzeszów i Orzeł Przeworsk występują na parkietach II ligi.

Tenis stołowy

Forbet-OWG Tarnobrzeg jest najlepszym zespołem Ekstraklasy Kobiet; 19-krotny Drużynowy Mistrz Polski (sezony 1990/91 do 2004/05 oraz od 2006/07 do 2009/2010); 2. miejsce w Pucharze Europy: 1998/99; 2. miejsce w Pucharze ETTU: 2007/2008 i 2009/2010; 1. miejsce w Pucharze ETTU: 2008/2009.

Hokej na lodzie

Lodowisko Arena Sanok w Sanoku

Lodowisko Arena Sanok w środku

Jedynym reprezentantem województwa, który w sezonie 2011/2012 brał udział w rozgrywkach ekstraligi polskiej hokeja na lodzie, jest Ciarko PBS Bank Sanok. Jest to zarazem najbardziej utytułowany klub województwa, który zdobył złoty medal Mistrzostw Polski w 2012 roku oraz Puchar Polski w 2011 i 2012.

Religia

Gotyckie prezbiterium katedry w Przemyślu

Większość mieszkańców województwa podkarpackiego należy do Kościoła rzymskokatolickiego. Na terenie województwa znajdują się części: metropolia lubelska, metropolia krakowska oraz metropolia przemyska w której skład wchodzi: archidiecezja przemyska w całości oraz dwie diecezje w częściach: diecezja rzeszowska, diecezja zamojsko-lubaczowska.

Bezpieczeństwo

Policja

Podkarpacka policja posiada 17 jednostek powiatowych i 4 miejskie. Komenda Wojewódzka Policji znajduje się w Rzeszowie.

Straż pożarna

Główną siedzibą straży pożarnej jest Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej w Rzeszowie. Na terenie województwa działa 17 komend powiatowych oraz 4 komendy miejskie PSP. Na obszarze stworzono 27 jednostek ratowniczo-gaśniczych, na bazie kilku z nich powstało kilka grup specjalistycznych: 2 ratownictwa chemiczno – ekologiczne (Nowa Sarzyna, Rzeszów), 5 ratownictwa wodno – nurkowe (Tarnobrzeg, Przemyśl, Sanok, Brzozów,Jasło), 2 ratownictwo wysokościowe (Rzeszów, Krosno).

Wojsko

Podkarpackie jako 1 z 9 województw należy do Śląskiego Okręgu Wojskowego. Szefem Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Rzeszowie jest płk dypl. Witold Przybyła. Skład jednostek Okręgu w województwie podkarpackim:

• 14 Brygada Obrony Terytorialnej w Przemyślu,
• 3 Batalion Ratownictwa Inżynieryjnego im. płk. Rudolfa Matuszka w Nisku,
• 12 Ośrodek Przechowywania Sprzętu w Nisku,
• 4 Okręgowe Warsztaty Techniczne w Żurawicy,
• 21 Rejonowe Warsztaty Techniczne im. Hetmana Wielkiego Koronnego Mikołaja Kamienieckiego w Rzeszowie
• Wojewódzki Sztab Wojskowy w Rzeszowie,
• Ośrodek Szkolenia Poligonowego Wojsk Lądowych im. płk. Jana Szypowskiego „Leśnika” w Nowej Dębie,
• 16 Batalion Saperów w Nisku.

Ochrona środowiska

Rezerwat w Czarnorzekach „Prządki”

Parki Narodowe

• Bieszczadzki Park Narodowy
• część Magurskiego Parku Narodowego

Parki krajobrazowe

• Ciśniańsko-Wetliński Park Krajobrazowy
• Czarnorzecko-Strzyżowski Park Krajobrazowy
• Jaśliski Park Krajobrazowy
• Park Krajobrazowy Doliny Sanu
• Park Krajobrazowy Gór Słonnych
• Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego
• część Południoworoztoczański Park Krajobrazowy
• część Parku Krajobrazowego Lasy Janowskie
• część Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki
• część Parku Krajobrazowego Puszczy Solskiej

Obszary Natura 2000 na Podkarpaciu

Obszary specjalnej ochrony ptaków:

• Pogórze Przemyskie
• Beskid Niski
• Góry Słonne
• Puszcza Sandomierska
• Bieszczady

Obszary specjalnej ochrony siedlisk:

• Kołacznia
• San
• Fort Salis Soglio
• Sztolnie w Węglówce
• Jasiołka
• Ostoja Przemyska
• Góry Słonne
• Ostoja Jaśliska
• Łysa Góra
• Rymanów
• Horyniec
• Trzcianna
• Dąbrowa koło Zaklikowa
• Dolina Dolnego Sanu
• Dorzecze Górnego Sanu
• Klonówka
• Las nad Braciejową
• Łukawiec
• Nad Husowem
• Moczary
• Ostoja Czarnorzecka
• Patria Nad Odrzechową
• Wisłok Środkowy z dopływami
• Golesz
• Jaćmierz
• Józefów – Wola Dębowiecka
• Kościół w Dydni
• Kościół w Nowosielcach
• Kościół w Równem
• Kościół w Skalniku
• Ladzin
• Las Hrebeński
• Las Niegłowicki
• Łąki nad Młynówką
• Łąki w Komborni
• Mrowle Łąki
• Osuwiska w Lipowicy
• Sanisko w Bykowcach
• Lasy Leżajskie
• Bory Bagienne nad Bukową
• Starodub w Pełkiniach
• Łąki nad Wojkówką
• Dolna Wisłoka z dopływami
• Lasy Sieniawskie

Rezerwaty przyrody

Według stanu na dzień 1 stycznia 2005 roku w województwie jest 94 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 10733,10 ha, czyli 0,6% powierzchni województwa.

Podział rezerwatów wg typu:

• 40 leśnych
• 25 florystycznych
• 6 torfowiskowych
• 3 faunistycznych
• 13 krajobrazowych
• 6 geologicznych
• 1 faunistyczny, wodny

Zobacz listę rezerwatów przyrody województwa podkarpackiego.

Regiony partnerskie

• Regiony, z którymi województwo ma nawiązane oficjalnych stosunki międzynarodowe:
  • Kraj preszowski (Słowacja)
  • Kraj koszycki (Słowacja)
  • Kraj zliński (Czechy)
  • Obwód wołyński (Ukraina)
  • Obwód iwanofrankiwski (Ukraina)
  • Obwód odeski (Ukraina)
  • Obwód tarnopolski (Ukraina)
  • Komitat Vas (Węgry)
  • Kraj Związkowy Saara (Niemcy)
  • Obwód saratowski (Rosja)
  • Autonomiczny Region Friuli Venezia Gulia (Włochy)
  • Region Molise (Włochy)
  • Region Centrum (Portugalia)
  • Styria (Austria)

• Regiony, z którymi województwo realizuje wspólne projekty oraz inicjatywy:
  • Żupania zadarska (Chorwacja)
  • Okręg Suczawa (Rumunia)
  • Kraj Związkowy Saksonia (Niemcy)

Zobacz też

• Bieszczady
• Kresowiacy, Pogórzanie, Rzeszowiacy

Linki zewnętrzne

• Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego
• Zabytki Podkarpacia
• Portal turystyczny województwa podkarpackiego
• Wrota Podkarpackie
• Podkarpacie w obiektywie