Województwo pomorskie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy województwa w okresie II Rzeczypospolitej. Zobacz też: inne obszary określane jako województwo pomorskie).
województwo pomorskie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
województwo pomorskie na mapie Polski
Utworzone 12 sierpnia 1919
Stolica województwa Toruń
Urząd Wojewódzki Toruń, Fosa Staromiejska 31-33
Wojewoda ostatni: Władysław Raczkiewicz
Powierzchnia w 1921 16 386 km²
Powierzchnia w 1939 25 683 km²
Ludność 935.643 mieszk.
(1921)
1.884.400 mieszk.
(1931)
Gęstość zaludnienia 57,1 mieszk./km²
(1921)
73 mieszk./km²
(1931)
Tablica rejestracyjna PM
zobacz: szczegółowy podział administracyjny
Województwo pomorskie pomeranian voivodeship in 1930 with names.png
powiaty grodzkie 5
ziemskie 23
gminy miejskie 64
wiejskie 234
Województwo pomorskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.IX.1921 i spisu powszechnego z 9. XII. 1931 r.
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Województwo pomorskie - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921

Województwo pomorskiewojewództwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 19191939 ze stolicą w Toruniu.

Województwo pomorskie w okresie II Rzeczypospolitej powstało 12 sierpnia 1919 r. z części terenów dawnego zaboru pruskiego (Prusy Zachodnie) na podstawie przepisów ustawy z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej[1]. Jednak dopiero w styczniu 1920 r. po wkroczeniu na Pomorze wojsk generała Hallera mogła tam się zorganizować polska administracja. Zamieszkane było w większości przez Polaków i Kaszubów, dość liczną społeczność stanowili jednak Niemcy (szczególnie na terenach pogranicznych). Niemcy nigdy nie pogodziły się z utratą „polskiego korytarza” i aż do 1933 dążyły do jego pokojowej aneksji.

Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu - widok współczesny

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Powiaty: pucki (do 1928 roku), wejherowski, kartuski, kościerski, chojnicki, starogardzki, tczewski, gniewski (do 1933 roku), świecki, tucholski, sępoleński, chełmiński, grudziądzki, toruński, wąbrzeski, brodnicki, działdowski, lubawski (z siedzibą w Nowym Mieście Lubawskim) i grodzki gdyński (od 1929 r.)

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Według danych pochodzących z Wielkiej ilustrowanej encyklopedji powszechnej "Gutenberga" z 1934 roku na 1 km² mieszkało na Pomorzu 57,1 mieszkańców, na ludność w miastach przypadało 25% ogółu ludności. Z ogólnej powierzchni 1 mln 587 tys ha grunty orne zajmowały 56,1%, łąki 6,1%, pastwiska 3,2%, sady i ogrody 0,9%, lasy 22,8%, a nieużytki 10,9%. W gospodarstwach rolnych przeważała własność średnia i wielka. Gospodarstwa małe (2-5 ha) zajmowały 3%, średnie (5-20 ha) 20,7%, wielkie (od 20 ha) 74,7% ogólnej powierzchni gruntów ornych. Hodowla bydła odgrywała małą rolę. Koni było w 1929 roku na obszarze województwa 158.444 sztuk, bydła rogatego 395.210 sztuk, a owiec i kóz 205.740 sztuk.

Rolnictwem i pokrewnymi zajęciami zajmowało się 61,9% ogółu mieszkańców, przemysłem 13,5%, handlem 3,6%, komunikacją 5,8% inne zajęcia 4,6%. Znaczną rolę odgrywało Rybołówstwo, zwłaszcza morskie. Tym ostatnim zajmowało się w 1929 roku 1370 osób na 1031 łodziach co dało 27.829 kwintali ryb (głównie flądry i szproty.

Historia[edytuj | edytuj kod]

1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty: wyrzyski, szubiński, bydgoski, inowrocławski, a także Chełmce i Kruszwicę z powiatu mogileńskiego[2]. Z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski. Powiat działdowski został przyłączony do województwa warszawskiego. Zmiana ta miała na celu zatarcie granic rozbiorowych, ale przyniosła też nowe problemy, ponieważ w granicach województwa pomorskiego znalazła się Bydgoszcz, która stając się największym miastem w województwie, zaczęła aspirować do roli jej stolicy. Od tego momentu na oznaczenie województwa używano także nazwy Wielkie Pomorze. W 1939 r. województwo, wbrew prawu międzynarodowemu, zostało włączone do III Rzeszy, tworząc wraz z terytorium dawnego Wolnego Miasta Gdańska Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie. Obszar powiatów szubińskiego, inowrocławskiego, nieszawskiego i włocławskiego włączono z kolei do Okręgu Rzeszy Kraj Warty. Na terenie województwa działały organizacje państwa podziemnego Grunwald (organizacja konspiracyjna)[3]. W 1945 z terenu dawnego województwa wydzielono północną część, która po połączeniu z obszarami włączonymi do Polski w 1945r. utworzyła województwo gdańskie. Pozostała część, ze stolicą w Bydgoszczy, zachowała nazwę "województwo pomorskie" do 1950r., kiedy to wprowadzono nazwę "województwo bydgoskie".

Administracja[edytuj | edytuj kod]

Jedyne województwo (obok województwa poznańskiego), w którym istniał samorząd stopnia wojewódzkiego. Działał on na podstawie przepisów popruskich. Organami tego samorządu były: sejmik wojewódzki, wydział wojewódzki oraz starosta krajowy.

Główne urzędy i instytucje znajdowały się w Toruniu w mniejszym stopniu w Grudziądzu, Gdyni oraz Bydgoszczy. Najważniejsze to:

Wojewodowie pomorscy[edytuj | edytuj kod]

Oświata[edytuj | edytuj kod]

Analfabetów było (w 1921) zaledwie 5,2% ludności. W roku szkolnym 1929/30 było na Pomorzu 1384 szkół powszechnych z 3.222 nauczycielami 132.114 uczniów, z których 127 869 uczęszczało do szkół polskich, a 4245 do szkół niemieckich. Szkół średnich było 32, 8 seminariów nauczycielskich, a szkół zawodowych 23. Czasopism ukazywało się (1929 rok) 108 w tym 95 polskich i 13 niemieckich. Dzienników było 13 (w tym 7 w Toruniu), najważniejsze to Słowo Pomorskie, Dzień Pomorza, Głos Robotnika.

Najważniejsze Szkoły Zawodowe na Pomorzu:

Ludność[edytuj | edytuj kod]

Ludność województwa w 1921 roku wynosiła 935.643 osób[8].

Podział ludności ze względu na narodowość[8]:

Podział ludności ze względu na wyznanie[8]:

Przypisy