Województwo pomorskie (I Rzeczpospolita)

Województwo pomorskie
Herb
Województwo pomorskie na mapie I Rzeczypospolitej
Nazwa łacińska	Palatinatus Pomeranensis
Istniało	1466–1772
Prowincja	wielkopolska
Stolica	Skarszewy
Sejmik	Starogard Gdański
Wojewoda	zobacz: wojewodowie pomorscy
Powierzchnia	12 907 km²
Liczba powiatów	8
Liczba senatorów	2

Województwo pomorskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego istniejąca w latach 1466–1772. Włączona do prowincji wielkopolskiej.

Położenie

Zygmunt Gloger ocenił, że województwo pomorskie obejmowało obszar o powierzchni ok. 300 mil kwadratowych (≈21 850 km²).

Obejmowało ziemie historycznego Pomorza Gdańskiego na zachód od Wisły, opanowanego przez zakon krzyżacki w 1308 r.

Wschodnią granicą woj. pomorskiego była Wisła, która odgraniczała je od województw: malborskiego i chełmińskiego oraz pomiędzy nimi Pomezanii (należącej do Prus Książęcych). Woj. pomorskie na południu w okolicach Fordonia i Bydgoszczy graniczyło z woj. inowrocławskim. Na południowym zachodnie przebiegała granica w województwem kaliskim (w 1768 wydzielono z niego woj. gnieźnieńskie). Od zachodu i północnego zachodu przebiegała długa i łamana granica z Księstwem Pomorskim.

Historia

Utworzone przez Kazimierza Jagiellończyka w 1454 w wyniku inkorporacji Prus do Królestwa Polskiego. Ostatecznie zostało ukształtowane^{[potrzebne źródło]} po II pokoju toruńskim w 1466, stając się częścią Prus Królewskich^{[potrzebne źródło]}.

W 1772 prawie całe województwo pomorskie znalazło się w granicach Królestwa Pruskiego, wchodząc w skład prowincji Prusy Zachodnie. W 1793 do Prus został przyłączony Gdańsk ze swoim terytorium. Większość terytorium województwa pomorskiego (bez Gdańska, który został Wolnym Miastem) powróciła do Polski w 1920 i wraz z województwem chełmińskim utworzyła nowe województwo pomorskie ze stolicą w Toruniu.

Podział administracyjny

Obejmowało obszar 12 907 km²^{[potrzebne źródło]} i dzieliło się na 8 powiatów:

• powiat człuchowski - 2436 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat gdański - 661 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat mirachowski - 1137 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat nowski - 720 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat pucki - 981 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat świecki - 1437 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat tczewski - 3038 km²^{[potrzebne źródło]}
• powiat tucholski - 1818 km²^{[potrzebne źródło]}
• niezależne terytorium miasta Gdańska - 643 km²^{[potrzebne źródło]}

W latach 1637–1657 w skład województwa pomorskiego wchodziły też ziemie lęborska i bytowska, które traktowano jako jeden, dziewiąty powiat.

W 1764 r. zreformowano system administracyjny Prus Królewskich. W woj. pomorskim miały znaleźć się powiaty: człuchowski, gdański, kościerski, mirachowski, nowski, pucki, skarszewski, świecki, tczewski, tucholski oraz niezależne terytorium miasta Gdańska^{[potrzebne źródło]}. Wobec I rozbioru Polski w 1772 reforma administracyjna nie zdążyła wejść w życie.

Herb

Herbem województwa pomorskiego był czerwony gryf na białym polu.

Stolica

Przez długi okres województwo pomorskie nie posiadało wyraźnie wykształconego ośrodka administracyjnego. Największym miastem w województwie był Gdańsk (liczący w 1. poł. XVII w. ponad 70 tys. mieszkańców), ale nie został on stolicą z racji swej niezależności, którą zawdzięczał królewskim przywilejom i pozycji gospodarczej. Dopiero w 1613 nastąpiło połączenie funkcji starosty skarszewskiego i wojewody pomorskiego. Odtąd uznaje się Skarszewy za stolicę województwa pomorskiego^{[potrzebne źródło]}. Na tamtejszym zamku rezydował wojewoda, tam obradował sąd ziemski i tam znajdowało się archiwum województwa.

Linki zewnętrzne

• Mapa z ujętym województwem pomorskim do 1772 r.