Województwo wileńskie (II Rzeczpospolita)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy województwa wileńskiego II Rzeczypospolitej. Zobacz też: Województwo wileńskie (I Rzeczpospolita).
województwo wileńskie
Herb
Herb
Położenie na mapie województwa
województwo wileńskie na mapie Polski
Utworzone 20 stycznia 1926
Stolica województwa Wilno
Urząd Wojewódzki Wilno, ul. Marji Magdaleny 2
Wojewoda ostatni: Artur Maruszewski
Powierzchnia w 1921 29 109 km²
Powierzchnia w 1939 29 011 km²
Ludność 1.005.565 mieszk.
(1921)
1.276.000 mieszk.
(1931)
Gęstość zaludnienia 34,5 mieszk./km²
(1921)
44 mieszk./km²
(1931)
Tablica rejestracyjna WN
zobacz: szczegółowy podział administracyjny
Podzial wojewodztwa wilenskiego 1937.png
powiaty grodzkie 1
ziemskie 8
gminy miejskie 15
wiejskie 96
Województwo wileńskie w szczegółowych danych statystycznych spisu powszechnego z 30.09.1921 i spisu powszechnego z 9.12.1931 r.
Okręg administracyjny wileński- część Ziemi Wileńskiej (powiaty Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka) objęta spisem 1921 - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Okręg administracyjny wileński- część Ziemi Wileńskiej (powiaty Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka) objęta spisem 1921 - oficjalne dane GUS spisu powszechnego 1921
Urząd Wojewódzki Wileński w Wilnie - widok współczesny

Województwo wileńskiewojewództwo II Rzeczypospolitej istniejące w latach 19261939 ze stolicą w Wilnie.

Główne miasta (liczba ludności z 1931 roku): Wilno (195.071), Nowa Wilejka (8.680), Głębokie (7.407), Oszmiana (7.340), Mołodeczno (5.965), Święciany (5.906), Wilejka (5.720) i Dzisna (4.808).

Większość terytorium przyłączona została do Polski jako tzw. Litwa Środkowa, decyzją tamtejszego sejmu, wbrew woli marszałka Piłsudskiego, który chciał zachować pozory federacji. Formalnie powołane do życia dopiero w 1925 jako ostatnie województwo II RP (od 13 kwietnia 1922 do 20 stycznia 1926 terytorium to było znane jako Ziemia Wileńska).

Zamieszkane było w większości przez Polaków (59,7%) i Białorusinów (22,7%) z niewielką domieszką Żydów, Litwinów, Rosjan i Karaimów[1]. Co do stosunków wyznaniowych 62,5% było wyznania rzymskokatolickiego, 25,4% prawosławnego, 8,7% mojżeszowego, 3,4% przypada na inne wyznania[2].

Wilno było piątym co do wielkości miastem w Polsce (w 1939 liczyło 195 tys. mieszkańców). Województwo wileńskie miało 14 miast, 103 gminy wiejskie i dzieliło się na 8 powiatów: brasławski (4 218 km kw.), dziśnieński (3 908 km kw.), mołodeczański (1 876 km kw.), oszmiański (2 352 km kw.), postawski (3 114 km kw.), święciański (4 037 km kw.), wilejski (3 421 km kw.), wileńsko-trocki (6 183 km kw.). Miasta powiatowe: Wilno (190 172 mieszk.), Brasław (1 587 mieszk.), Dzisna (4 413 mieszk.), Mołodeczno (1 997 mieszk.), Oszmiana (6 000 mieszk.), Postawy (974 mieszk.), Święciany (6000 mieszk.), Wilejka (3 417 mieszk.).

W 1939 r. województwo podzielono między ZSRR a Republikę Litewską, a polskie władze działały w podziemiu[3]. Delegatem był od marca 1942 dr Zygmunt Fedorowicz Albin.

Wojewodowie wileńscy w II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

13 kwietnia 1922 – 19 stycznia 1926 – jako Ziemia Wileńska – od 20 stycznia 1926 – województwo wileńskie

Delegaci Rządu

Wojewodowie

Delegat rządu na okręg wileński

Miasta i miasteczka[edytuj | edytuj kod]

Określenie miasto miało w latach międzywojennych trojakie znaczenie. Mogło odnosić się wyłącznie do charakteru prawnego miejscowości (a więc typu jednostki administracyjnej), co nie znaczyło automatycznie że "miasto administracyjne" faktycznie posiadało prawa miejskie. Podstawą zaliczenia danej miejscowości do grupy miast było tzw. kryterium administracyjne, jako najwięcej odpowiadające rozwojowi stosunków i życia. Mimo że większość miast prawnych prawa miejskie posiadała, wiele z nich miało zaledwie prawa miasteczka a niektóre miasta (Nisko, Borysław, Tustanowice) były wręcz wsiami[4].

Odwrotnie wiele miasteczek, a nawet miast – a więc faktycznie posiadających prawa miasteczka bądź prawa miejskie – były wsiami w gminach wiejskich[4]. Jednostki te w ogólnych publikacjach nie są zaliczane do miast (a więc nie wpływają na liczbę miast województwa), co jednak lekceważy fakt posiadania praw miasteczka/praw miejskich (poniższa tabela je uwzględnia z zachowaną dystynkcją).

Wreszcie, niektóre miejscowości posiadały w nazwie wyraz Miasto – pisany wielką literą – mimo braku praw miejskich (np. Pruchnik Miasto, Waręż Miasto, Tartaków Miasto). Wyraz ten stanowił integralną część nazwy miejscowości (choć nie przesądzał bynajmniej jej charakteru topograficznego) aby odróżnić ją od innej (topograficznie wiejskiej) miejscowości o identycznej nazwie w tej samej okolicy (np. Pruchnik-Wieś, Waręż-Wieś, Tartaków-Wieś)[4].

Za II Rzeczypospolitej do pocztu miast (gmin miejskich) zaliczano różne grupy miejscowości zależnie od obszaru dawnego zaboru, w których się znajdowały. W województwach wschodnich byłego zaboru rosyjskiego (m.in. na Wileńszczyźnie) po odzyskaniu niepodległości panowało zamieszanie co do charakteru prawnego miejscowości posiadających prawa miejskie/miasteczka. Sprawa ta została częściowo uregulowana różnymi rozporządzeniami[5][6][7][8], lecz przepisy były tylko częściowo wykonywane[9]. Ostatecznie na omawianym obszarze:

  • Za miasta (prawne) uznano wszelkie miejscowości, które za czasów rosyjskich posiadały ustrój miejski, o ile liczą więcej niż 4.000 mieszkańców
  • Za miasteczka (prawne) uznano wszelkie miejscowości o charakterze miasteczkowym z liczbą mieszkańców od 2.000 do 4.000 mieszkańców
  • Za miasta/miasteczka (prawne) uznano także wszelkie inne miejscowości, na które ustawa miejska (względnie tymczasowa ustawa miejska) została rozciągnięta indywidualnymi rozporządzeniami Komisarza Generalnego Ziem Wschodnich[10]

Jednakże, przepisy te były tylko częściowo wykonywane. Stan faktyczny nie zgadzał się często ze stanem prawnym, co spotykało się ze znacznymi rozbieżnościami między realiami a oficjalnymi statystykami miast[11].

Terytorium o nazwie Ziemia Wileńska (obszar dotychczasowej Litwy Środkowej oraz części byłego polsko-litewskiego pasa neutralnego[12]) składające się z miasta Wilna oraz powiatów wileńskiego, oszmiańskiego, święciańskiego, trockiego i brasławskiego[13] zostało wcielone do Polski 13 kwietnia 1922 roku na mocy ustawy z 6 kwietnia 1922 roku. Równocześnie do Ziemi Wileńskiej przyłączono powiaty dziśnieński, duniłowiczowski i wilejski z sąsiedniego województwo nowogródzkiego[14]. Z powodu specyfiki polityczno-terytorialnej Ziemi Wileńskiej dla obszaru tego – w przeciwieństwie do pozostałych województw Polski – nie wydano w latach 20. pełnego skorowidzu opartego na spisie ludności z 1921 roku, jedynie dla powiatów brasławskiego[13], duniłowickiego, dziśnieńskiego i wilejskigo, które w latach 1921-22 wchodziły w skład województwa nowogródzkiego, po czym na mocy ustawy z 6 kwietnia 1922[15] zostały 13 kwietnia 1922 włączone do Ziemi Wileńskiej (przekształconej 20 stycznia 1926 w województwo wileńskie[16]). Dlatego też poniższy spis oparty jest na późniejszym, unormowanym już stanie z 1938 roku, a dane ludnościowe pochodzą ze spisu z 9 grudnia 1931 roku. Należy pamiętać że podział administracyjny, zarówno na szczeblu gminnym jak i powiatowym znacznie się różnił od stanu z początku lat 20. Ponadto, nastały pewne, choć niewielkie, rozbieżności co do liczby miasteczek. Przypadki zaliczenia pewnych miejscowości do grona miasteczek jako takie w skorowidzu z 1923 (a także w pracy naukowej Wandy Rewieńskiej) ale już nie w wykazie z 1938, zostały jednak uwzględnione.

W poniższej sortowalnej tabeli umieszczono wszystkie miasta i miasteczka (stan na 1938 rok) z podziałem na charakter prawny (rodzaj jednostki administracyjnej) i przywileje (prawa miejskie/miasteczka).

Wykaz[edytuj | edytuj kod]

Stan ludności: na 9 grudnia 1931 roku (niezależnie od statusu jednostki w 1938 roku)
Główne źródło: Wykaz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom I - Województwo Nowogródzkie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa, 1 maja 1938
Źródło uzupełniające: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VII - Ziemia Wileńska, Część II (Powiaty: Brasław, Duniłowicze, Dzisna i Wilejka, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
Rewieńska, Wanda (1938). Miasta i miasteczka w północno-wschodniej Polsce. Położenie topograficzne, rozplanowanie, fizjognomia. Wilno
ʘ = występuje jako miasteczko tylko w Skorowidzu GUS z 1923 roku roku
® = występuje jako miasteczko tylko u Wandy Rewieńskiej (1938)
► = status miejski utracony przed 1937 rokiem

Herb Miejscowość Charakter prawny Przywileje Powiat Gmina Liczba mieszk.
Coats of arms of None.svg Balingródek Wieś Miasteczko święciański Kiemieliszki 33
Coats of arms of None.svg Bezdany Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Niemenczyn 308
Coats of arms of None.svg Bienica Wieś Miasteczko mołodecki Bienica 252
Coats of arms of None.svg Bobrowszczyzna (Bobrujszczyzna) Wieś Miasteczko dziśnieński Plisa 63
Coats of arms of None.svg Boruny Wieś Miasteczko oszmiański Kucewicze 366
Coat of Arms of Brasłaŭ, Belarus.png Brasław Wieś Miasteczko brasławski Brasław 3099
Coats of arms of None.svg Budsław Wieś Miasteczko wilejski Budsław 1320
Buivydziuherbas.png Bujwidze Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Mickuny 109
Coats of arms of None.svg Bystrzyca Nadwilejska[17] Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Worniany 461
Coats of arms of None.svg Cejkinie[18] Wieś Miasteczko święciański Mielegiany 152
Coats of arms of None.svg Daniuszewo (®) Wieś Miasteczko[19] wilejski Żodziszki 264
Coat of Arms of Dokšycy, Belarus.png Dokszyce Miasto Miasto dziśnieński 3269
Coats of arms of None.svg Dołhinów Wieś Miasteczko wilejski Dołhinów 3181
Coat of Arms of Druja, Belarus.png Druja Wieś Miasteczko brasławski Druja 3375
Coats of arms of None.svg Dryhuczki Wieś Miasteczko dziśnieński Mikołajów 23
Coats of arms of None.svg Dryświaty Wieś Miasteczko brasławski Dryświaty 375
Dukstoherbas.PNG Dukszty Wieś Miasteczko święciański Dukszty 1689
Coats of arms of None.svg Duniłowicze Wieś Miasteczko postawski Duniłowicze 1772
Dieveniskes COA.png Dziewieniszki[20] Wieś Miasteczko oszmiański Dziewieniszki 1333
Coat of Arms of Dzisna, Belarus.png Dzisna Miasto Miasto dziśnieński 4808
Coats of arms of None.svg Gierwiaty Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Gierwiaty 373
Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.png Głębokie Miasto Miasto dziśnieński 7407
Coats of arms of None.svg Gródek Mołodecki Wieś Miasteczko mołodecki Gródek 1690
Coats of arms of None.svg Graużyszki Wieś Miasteczko oszmiański Graużyszki 361
Coats of arms of None.svg Hermanowicze Wieś Miasteczko dziśnieński Hermanowicze 738
AdutiskisCOA.gif Hoduciszki Wieś Miasteczko święciański Hoduciszki 1536
Coat of Arms of Halšany.png Holszany Wieś Miasteczko oszmiański Holszany 1926
Coats of arms of None.svg Hruzdowo Wieś Miasteczko postawski Hruzdowo 347
Coats of arms of None.svg Hołubicze Wieś Miasteczko dziśnieński Hołubicze 387
Coat of arms of Ignalina (Lithuania).svg Ignalino Wieś Miasteczko święciański Daugieliszki 1538
Coats of arms of None.svg Ikaźń Wieś Miasteczko brasławski Przebrodzie 480
Coats of arms of None.svg Ilia Wieś Miasteczko wilejski Ilia 1333
Coat of arms of Jašiūnai.svg Jaszuny Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Soleczniki 258
Coats of arms of None.svg Jazno Wieś Miasteczko dziśnieński Jazno 341
Coats of arms of None.svg Jody Wieś Miasteczko brasławski Jody 744
Coats of arms of None.svg Kiemieliszki Wieś Miasteczko święciański Kiemieliszki 714
Coats of arms of None.svg Kluszczany Wieś Miasteczko święciański Żukojnie 124
Coats of arms of None.svg Kobylnik[21] Wieś Miasteczko postawski Kobylnik 965
Kaltanenuherbas.PNG Kołtyniany Wieś Miasteczko święciański Kołtyniany 289
Coats of arms of None.svg Komaje Wieś Miasteczko święciański Komaje 485
Coats of arms of None.svg Konstantynów Świrski Wieś Miasteczko święciański Świr 257
Coats of arms of None.svg Konwaliszki Wieś Miasteczko oszmiański Dziewieniszki 180
Coats of arms of None.svg Kościeniewicze Wilejskie Wieś Miasteczko wilejski Kościeniewicze 247
Coats of arms of None.svg Kozaczyzna Wieś Miasteczko święciański Dukszty 83
Coats of arms of None.svg Koziany Wieś Miasteczko brasławski Bohiń 692
Coats of arms of None.svg Kraśne n. Uszą[22] Wieś Miasteczko mołodecki Kraśne 1878
Coat of Arms of Kreva, Belarus.svg Krewo Wieś Miasteczko oszmiański Krewo 1882
Coats of arms of None.svg Krzywicze Wieś Miasteczko wilejski Krzywicze 901
Coats of arms of None.svg Kurzeniec Wieś Miasteczko wilejski Kurzeniec 1765
Lentvaris COA.svg Landwarów Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Troki 2287
Coats of arms of None.svg Lebiedziewo[23] Wieś Miasteczko mołodecki Lebiedziewo 2092
Coats of arms of None.svg Leonpol Wieś Miasteczko brasławski Leonpol 482
Coats of arms of None.svg Ławaryszki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Mickuny 202
Coats of arms of None.svg Łuczaj Wieś Miasteczko postawski Leonpol 114
Coats of arms of None.svg Łużki Wieś Miasteczko dziśnieński Łużki 2255
Coats of arms of None.svg Łyngmiany Wieś Miasteczko święciański Kołtyniany 525
Coat of arms of Łyntupy.png Łyntupy Wieś Miasteczko święciański Łyntupy 1355
Coats of arms of None.svg Małe Soleczniki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Soleczniki 267
Coats of arms of None.svg Markowo[24] Wieś Miasteczko mołodecki Lebiedziewo 908
Maisiagala COA.gif Mejszagoła Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Mejszagoła 476
Coats of arms of None.svg Mielegiany Wieś Miasteczko święciański Mielegiany 473
Coats of arms of None.svg Michaliszki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Gierwiaty 1051
Coats of arms of None.svg Mickuny Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Mickuny 142
Coat of Arms of Miory, Belarus.png Miory Wieś Miasteczko brasławski Miory 730
Coat of Arms of Maładečna, Belarus.png Mołodeczno Miasto (od 1929[25]) Miasto (od 1929[25]) mołodecki 5965
Coats of arms of None.svg Murowana Oszmianka Wieś Miasteczko oszmiański Polany 396
Coats of arms of None.svg Narwiliszki Wieś Miasteczko oszmiański Dziewieniszki 18
Nemencine COA.gif Niemenczyn Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Niemenczyn 1482
Coats of arms of None.svg Nowa Wilejka Miasto Miasto wileńsko-trocki 8680
Coats of arms of None.svg Nowe Daugieliszki Wieś Miasteczko święciański Daugieliszki 452
Coats of arms of None.svg Nowe Krzywicze Wieś Miasteczko wilejski Krzywicze 22
Svencioneliai COA.gif Nowe Święciany Miasto Miasto święciański 3867
Coat of Arms of Miadzieł, Belarus.png Nowy Miadzioł Wieś Miasteczko postawski Miadzioł 990
Coats of arms of None.svg Nowy Pohost Wieś Miasteczko brasławski Nowy Pohost 776
Coats of arms of None.svg Niestaniszki Wieś Miasteczko wilejski Wiszniew 45
Valkininkai COA.gif Olkieniki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Olkieniki 1586
Coats of arms of None.svg Olkowicze Wieś Miasteczko wilejski Ilia 311
Coats of arms of None.svg Onżadowo Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Turgiele 29
Coats of arms of None.svg Opsa Wieś Miasteczko brasławski Opsa 907
Varena COA.gif Orany (®) Wieś Miasteczko[26] wileńsko-trocki Orany 1109
Coats of arms of None.svg Orzechowno[27][28] (ʘ) Wieś Miasteczko dziśnieński Orzechowno 301
Coats of arms of None.svg Ostrowiec Oszmiański Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Worniany 580
Coat of Arms of Ašmiany, Belarus.png Oszmiana Miasto Miasto oszmiański 7340
Coats of arms of None.svg Parafianów Wieś Miasteczko dziśnieński Parafianów[29] 547
Coats of arms of None.svg Plisa Wieś Miasteczko dziśnieński Plisa 1040
Coa pabrade.png Podbrodzie Miasto Miasto święciański 2609
Coats of arms of None.svg Podbrzezie Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Podbrzezie 673
Coats of arms of None.svg Połusze Wieś Miasteczko święciański Kołtyniany 118
Coats of arms of None.svg Porudomino Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Rudomino 204
Coat of Arms of Pastavy, Belarus.svg Postawy[30] Wieś Miasteczko postawski Postawy 3050
Coats of arms of None.svg Prozoroki Wieś Miasteczko dziśnieński Prozoroki 473
Coat of Arms of Pierabrodździe, Belarus.png Przebrodzie Wieś Miasteczko brasławski Przebrodzie 472
BIA Radoszkowice COA.png Radoszkowice Miasto Miasto mołodecki 2606
BIA Raków COA.png Raków Mołodecki Miasto Miasto mołodecki 3538
Coats of arms of None.svg Rudomino Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Rudomino 373
LIT Rudziszki COA.jpg Rudziszki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Rudziszki 1232
Coats of arms of None.svg Rymszany Wieś Miasteczko brasławski Rymszany 337
Coats of arms of None.svg Rukojnie Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Rudomino 550
Coats of arms of None.svg Rzeczki) Wieś Miasteczko wilejski Kurzeniec 295
Coats of arms of None.svg Słobódka Zawierska Wieś Miasteczko brasławski Słobódka 848
Coats of arms of None.svg Smołwy Wieś Miasteczko brasławski Smołwy 73
Coat of Arms of Smarhoń, Belarus.png Smorgonie Miasto Miasto oszmiański 4074
Coats of arms of None.svg Soły Wieś Miasteczko oszmiański Soły 1168
Coats of arms of None.svg Spiahło Wieś Miasteczko wilejski Wiszniew 128
Coats of arms of None.svg Stare Daugieliszki[31] Wieś Miasteczko święciański Daugieliszki 201
Coats of arms of None.svg Stary Miadzioł Wieś Miasteczko postawski Miadzioł 145
Coats of arms of None.svg Sużany Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Niemenczyn 36
BIA Szarkowszczyzna COA.jpg Szarkowszczyzna[32] Wieś Miasteczko dziśnieński Szarkowszczyzna 1471
Coats of arms of None.svg Szemetowszczyzna Wieś Miasteczko święciański Szemetowszczyzna 162
Coats of arms of None.svg Szumsk Wileński Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Szumsk 185
Svencionys COA.gif Święciany Miasto Miasto święciański 5906
Coats of arms of None.svg Świła Wieś Miasteczko dziśnieński Plisa 258
Coats of arms of None.svg Świr Wieś Miasteczko święciański Świr 1663
Coats of arms of None.svg Świranki Wieś Miasteczko święciański Kiemieliszki 244
Coats of arms of None.svg Taboryszki[33] Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Turgiele 93
Trakai (Lithuania) CoA.svg Troki Miasto Miasto wileńsko-trocki 2789
Turgeliuherbas.PNG Turgiele Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Turgiele 434
Coats of arms of None.svg Turmont Wieś Miasteczko brasławski Smołwy 621
Coats of arms of None.svg Twerecz Wieś Miasteczko święciański Twerecz 289
Coats of arms of None.svg Wiazyń Wieś Miasteczko wilejski Wiazyń 579
Coat of Arms of Vidzy.png Widze Wieś Miasteczko brasławski Widze 2326
Herb Soleczników.svg Wielkie Soleczniki Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Soleczniki 799
Coat of Arms of Vilejka, Belarus.png Wilejka Miasto Miasto wilejski 5720
Grand Coat of arms of Vilnius.png Wilno Miasto Miasto wileński grodzki 195071
Coats of arms of None.svg Wiszniew Świrski Wieś Miasteczko wilejski Wiszniew 22
Coats of arms of None.svg Wojstom[34] Wieś Miasteczko wilejski Wojstom 334
Coats of arms of None.svg Wołkołata Wieś Miasteczko postawski Wołkołata 475
Coats of arms of None.svg Worniany Wieś Miasteczko wileńsko-trocki Worniany 324
Coats of arms of None.svg Zaśkiewicze Wieś Miasteczko mołodecki Bienica 250
Coats of arms of None.svg Zaświrz (®) Wieś Miasteczko[35] święciański Świr 128
Coats of arms of None.svg Ziabki Wieś Miasteczko dziśnieński Prozoroki 339
Coats of arms of None.svg Żeladź Wieś Miasteczko święciański Żukojnie 31
Coats of arms of None.svg Żodziszki Wieś Miasteczko wilejski Żodziszki 527
Coats of arms of None.svg Żuprany Wieś Miasteczko oszmiański Soły 657

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Mały Rocznik Statystyczny 1938, s. 23, tabela 14: Ludność według języka ojczystego w 1931
  2. Mały Rocznik Statystyczny 1938, s. 25, tabela 15: Ludność według wyznań w 1931
  3. Okręgowa Delegatura Rządu w Wilnie
  4. 4,0 4,1 4,2 Na podstawie publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom XIII - Województwo Lwowskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
  5. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 27 czerwca 1919, Nr. 7, poz. 460
  6. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 14 sierpnia 1919, Nr. 12, poz. 99
  7. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 16 sierpnia 1919, Nr. 13, poz. 112
  8. Dziennik Urzędowy Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich z dnia 7 listopada 1919, Nr. 32, poz. 345
  9. Dane z 1924 roku
  10. Na podstawie publikacji: Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VII, Część I - Województwo Nowogródzkie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
  11. Charakter prawny miast w województwach wschodnich b. dzielnicy rosyjskiej. „Kwartalnik Statystyczny”, T.II, 1925, z. 1, s. 217 – 221
  12. Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VII, Część I - Województwo Nowogródzkie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1923
  13. 13,0 13,1 Istnieje rozbieżność w określaniu przynależności ponadpowiatowej północno-zachodnich gmin powiatu brasławskiego (gminy Brasław, Dryświaty, Dukszty, Opsa, Plusy, Rymszany, Słobódka, Smołwy i Widze) na przełomie lat 1921-22. Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 (Art. 1) wymienia powiat brasławski jako jeden z 5 powiatów (obok wileńskiego, oszmiańskiego, święciańskiego i trockiego) Ziemi Wileńskiej, nad którą objęto władzę państwową w 1922 roku (czyli obszary wchodzące w skład Litwy Środkowej. Natomiast Skorowidz miejscowości RP wydany przez GUS w 1923 roku wylicza powiat brasławski jako jeden z 4 powiatów (obok duniłowickiego, dziśnieńskiego i wilejskiego), które w 1922 roku wydzielono z woj. nowogródzkiego i wcielono do Ziemi Wileńskiej, podając równocześnie szczegółową statystykę dla omawianych gmin z 30 września 1921 roku. Także inne źródła (m.in. mapy) podają informacje o przyłączeniu na przełomie lat 1921-22 do Litwy Środkowej powiatów brasławskiego i lidzkiego (np. Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku, 2005; Atlas Historyczny Polski, PKWK, 1967). Rozbieżność ta wynika z różnych interpretacji przeprowadzonych na terenie powiatu brasławskiego (a także lidzkiego) wyborów do Sejmu Wileńskiego na mocy uchwały Sejmu RP z 16 listopada 1921, które zakończyły walkę polityczną na tych terenach. Adam Mielcarek twierdzi że powiaty brasławski i lidzki faktycznie do Litwy Środkowej nie należały (Adam Janusz Mielcarek, Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej, 2008).
  14. Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213 – Ustawa o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską
  15. Ustawy z dnia 6 kwietnia 1922 roku o objęciu władzy państwowej nad Ziemią Wileńską (Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213)
  16. Dz. U. z 1926 r. Nr 6, poz. 29 - Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego
  17. Ludność łącznie z futorami
  18. Ludność łącznie z Lipowszczyzną (kompleks miejscowości)
  19. W Spisie GUS z 1938 wymienione jako wieś
  20. ludność łącznie z zaściankiem Oszmianka
  21. Ludność łącznie z Nowinką majątkiem Kobylnik (kompleks miejscowości)
  22. Początkowo Krasne, obecnie Krasne nad Uszą
  23. Początkowo Lebiedziew
  24. Początkowo Marków
  25. 25,0 25,1 do 20 maja 1929 miasteczko w gminie wiejskiej Mołodeczno
  26. W Spisie GUS z 1938 wymienione jako osada
  27. Nie występuje w ogóle w spisie z 1938, ani u Rewieńskiej (1938)
  28. Stan ludności z 1921
  29. Początkowo Parafjanowo
  30. Ludność łącznie ze Ślepicą (kompleks miejscowości)
  31. Ludność łącznie z wsią Sołata
  32. Łącznie miasteczka Szarkowszczyzna Nowa i Szarkowszczyzna Stara
  33. Ludność łącznie z osadą młyńską Taboryszki
  34. Ludność łącznie z kolonią Wojstom
  35. W Spisie GUS z 1938 wymieniony jako wieś